Nghề tay chân từng bị xem thường nay giúp người trẻ kiếm 100.000 USD

Sau một ngày kéo dây điện, lắp ổ cắm và hoàn thiện hệ thống điện trong phòng phẫu thuật dành cho ngựa, LaDonna Glass (23 tuổi) thay đôi giày bảo hộ bằng chiếc Crocs cầu vồng rồi rời công trường ở bang Arkansas. Glass yêu thích nghề nghiệp hiện tại. Tuy nhiên, cô từng lo lựa chọn làm thợ điện sẽ khiến cha mẹ và giáo viên thất vọng.

“Ở trường trung học, tôi học khá giỏi nên mọi người đều kỳ vọng nhiều hơn. Tôi từng cảm thấy nếu không học đại học, mình sẽ là một người thất bại”, Glass nói với New York Times.

Năm 2021, cô vào Đại học bang Mississippi với mục tiêu trở thành chuyên gia trị liệu cho thanh thiếu niên. Sau một năm, Glass bắt đầu nghi ngờ liệu thời gian và số tiền bỏ ra cho tấm bằng đại học có mang lại kết quả tương xứng.

Anh trai cô tốt nghiệp ngành kế toán tại cùng trường, nhưng sau đó lại làm tài xế xe tải.

“Chi phí sinh hoạt khiến mọi người nhận ra rằng chúng tôi không có 4 năm chỉ để ngồi học”, cô nói.

Glass quyết định nghỉ đại học, làm việc một thời gian tại cửa hàng thức ăn nhanh trước khi đăng ký chương trình học nghề kéo dài bốn năm của Công đoàn Công nhân Điện Quốc tế.

Hiện cô được trả 21 USD/giờ, vừa làm việc vừa tham gia các lớp học miễn phí để lấy giấy phép hành nghề. Thu nhập trung bình của thợ điện thuộc công đoàn này gần 90.000 USD/năm.

Jerome Grant, CEO Universal Technical Institute, đang mô phỏng hệ thống điện. Ảnh: Lexi Parra/NYT.

Làm thợ lương cao, vẫn bị xem thường

Glass là một trong số ngày càng nhiều người trẻ Mỹ đặt câu hỏi về giá trị của bằng đại học. Họ lớn lên trong giai đoạn học phí liên tục tăng, đồng thời chứng kiến thị trường việc làm dành cho sinh viên mới tốt nghiệp khắc nghiệt hơn trước sự phát triển của trí tuệ nhân tạo.

Thay vì chờ đợi một công việc văn phòng, nhiều người chuyển sang các nghề như hàn, điện, sửa ống nước, xây dựng hay sửa chữa hệ thống điều hòa. Họ lập luận rằng AI có thể viết email, nhưng chưa thể trực tiếp lắp bồn rửa, nối đường ống hay sửa cánh turbine gió.

Hơn 60% học sinh tốt nghiệp trung học tại Mỹ vẫn tiếp tục học đại học. Tuy nhiên, số người theo học tại các trường công lập hệ 2 năm tập trung vào chương trình nghề đã tăng gần 20% trong giai đoạn 2020-2025, theo dữ liệu của National Student Clearinghouse. Các chương trình học việc và trường nghề tư nhân cũng ghi nhận mức tăng.

Dù vậy, nhiều người trẻ cho biết họ vẫn chịu áp lực từ gia đình, giáo viên tư vấn và bạn bè. Nghề tay chân thường bị xem là lựa chọn dành cho người học kém hoặc không đủ khả năng vào đại học.

Sau một năm theo học đại học, LaDonna Glass quyết định chuyển sang chương trình học nghề để trở thành thợ điện. Ảnh: Andrea Morales/NYT.

Logan Bangert (18 tuổi), từng mơ vào Đại học Penn State và thử sức ở đội bóng bầu dục, đã thay đổi quyết định khi biết chi phí dành cho sinh viên ngoài bang vượt 50.000 USD mỗi năm. Trong một dịp đến ngày hội nghề nghiệp, anh biết đến chương trình đào tạo kỹ thuật viên turbine gió kéo dài 7 tháng, học phí khoảng 21.000 USD.

Sau khi tốt nghiệp vào tháng 3, Bangert chuyển đến Houston và bắt đầu công việc sửa chữa cánh turbine với thu nhập 80.000-90.000 USD/năm. Anh cho rằng tính chất thể lực của công việc là một lợi thế trong thời đại AI.

“Nhiều người sợ công việc bị robot và trí tuệ nhân tạo thay thế. Ít nhất ở thời điểm hiện tại, tôi không lo điều đó”, Bangert nói.

Chi phí là yếu tố quan trọng trong quyết định của nhiều người trẻ. Tổng học phí niêm yết cho 4 năm tại một trường đại học tư hiện có thể lên tới gần 200.000 USD, gần gấp đôi so với ba thập kỷ trước. Trong khi đó, nhiều chương trình trường nghề tư có tổng chi phí dưới 25.000 USD.

Dù bằng đại học vẫn mang lại lợi thế thu nhập dài hạn, người trẻ đang dần từ bỏ suy nghĩ rằng đây là con đường duy nhất dẫn đến thành công. Thu nhập trung vị của người có bằng cử nhân vẫn cao gấp 1,8 lần người chỉ tốt nghiệp trung học, nhưng khoản nợ học phí và rủi ro thất nghiệp khiến nhiều gia đình phải cân nhắc.

Nỗ lực khiến cha mẹ tự hào

Jerome Grant, Giám đốc hệ thống các trường cao đẳng kỹ thuật tư nhân Universal Technical Institute, cho rằng trường nghề ngày càng được xem trọng, không còn thua kém đại học.

“Chúng tôi đang cố giúp các bậc phụ huynh có thể tự hào nói tại một bữa tiệc rằng: ‘Con tôi là thợ hàn’”, Grant nói.

Ryan Shikhman (21 tuổi), kỹ thuật viên hệ thống sưởi, thông gió và điều hòa không khí tại New York, cũng từng được gia đình khuyên học kinh doanh hoặc tài chính. Khi anh đăng ký chương trình nghề kéo dài 1 năm, bạn gái khi đó thậm chí đề nghị anh không nói cho cha mẹ cô biết.

Hiện Shikhman sở hữu doanh nghiệp sửa chữa điều hòa và cho biết thu nhập hơn 100.000 USD/năm. Trên TikTok và Instagram, anh lập tài khoản Trades Over College để quảng bá nghề kỹ thuật.

Tuy nhiên, công việc này không hề nhẹ nhàng. Shikhman thường làm trong không gian nóng trên 37 độ C và phải cùng đồng nghiệp mang thiết bị nặng gần 90 kg lên nhiều tầng cầu thang. Anh thừa nhận về lâu dài sẽ chuyển dần sang quản lý để giảm lao động thể chất.

Shikhman cho rằng sức hấp dẫn của các nghề kỹ thuật ở chỗ khó bị AI thay thế trong tương lai gần. Ảnh: Lexi Parra/NYT.

Phụ nữ và người da màu còn đối mặt với nhiều rào cản hơn. Glass thường là phụ nữ da màu duy nhất tại công trường và từng nghe những bình luận coi thường khả năng làm việc của nữ giới.

Alondra Pantaleon (20 tuổi) cũng gặp phản ứng tương tự khi đăng ký học hàn tại New Jersey. Cha mẹ cô ban đầu cho rằng đây chủ yếu là công việc dành cho đàn ông. Pantaleon phải cho họ xem các video về nữ thợ hàn trên mạng xã hội để thay đổi quan điểm.

“Tôi hiểu cha mẹ chỉ muốn tôi có cuộc sống tốt hơn. Họ không muốn tôi đi làm với mức lương tối thiểu giống mình”, cô nói. Pantaleon chuẩn bị tốt nghiệp và đang tìm các công việc hàn ôtô trả hơn 25 USD/giờ. Cha mẹ hiện đã ủng hộ cô.

Như Phương