Ngành Tư pháp Nghệ An đồng hành, phục vụ người dân và doanh nghiệp

Đồng chí Bùi Thanh An - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh nắm bắt, trao đổi với người dân xã Hưng Nguyên liên quan đến thực hiện thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực tư pháp. Ảnh: Mai Hoa

Cải cách bằng tư duy và hành động

Thủ tục hành chính trong lĩnh vực tư pháp gắn trực tiếp với “vòng đời” pháp lý của mỗi con người - từ khai sinh, kết hôn đến khai tử, thừa kế, ủy quyền… Vì vậy, cải cách trong lĩnh vực này không thể chỉ dừng lại ở việc rút ngắn thời gian giải quyết, mà đòi hỏi cao hơn ở tính chuẩn xác, sự liên thông và đặc biệt là tính nhân văn, linh hoạt trong từng trường hợp cụ thể. Đây cũng chính là thước đo rõ ràng nhất về mức độ “phục vụ” của nền hành chính.

Từ nhận thức đó, xã Hoa Quân - một địa bàn rộng, dân cư phân tán, nhiều xóm cách trung tâm 30 - 35 km, đã lựa chọn cách làm cải cách hành chính xuất phát từ thực tiễn. Với người dân, mỗi lần đi làm thủ tục hành chính là một hành trình tốn kém về thời gian, chi phí và công sức. Chính vì vậy, cấp ủy, chính quyền xã quán triệt tinh thần “Vì nhân dân phục vụ” bằng tư duy và hành động cụ thể.

Công chức xã Hoa Quân giải quyết thủ tục hành chính cho người dân. Ảnh: Mai Hoa

Sự thay đổi thể hiện rõ nhất ở xã Hoa Quân là cách giải quyết thủ tục tư pháp; từ giải quyết theo quy định 2 - 5 ngày, có trường hợp xác minh kéo dài tới 5 - 10 ngày, thậm chí 20 ngày làm việc, nay khi hồ sơ đầy đủ, người dân được giải quyết và trả kết quả ngay trong ngày hoặc giải quyết ngay khi có kết quả xác minh chứ không đợi sát hạn.

Với trường hợp chưa hoàn thiện, cán bộ không chỉ hướng dẫn mà còn trực tiếp hỗ trợ kê khai, nhất là những người lớn tuổi, người không quen giấy tờ. Nhờ đó, số lần đi lại của người dân giải quyết thủ tục hành chính giảm đáng kể - đây là yếu tố đặc biệt quan trọng ở địa bàn rộng.

Ông Lê Văn Nghĩa, người dân ở thôn Trung Thịnh chia sẻ: “Đến làm thủ tục hành chính được cán bộ hướng dẫn cụ thể, lấy số thứ tự minh bạch, cán bộ giải quyết hết cho dân mới nghỉ. Cảm giác rất thoải mái, thấy chính quyền gần dân hơn, vì dân hơn”.

Một điểm nhấn ở xã Hoa Quân là thực hiện “Ngày thứ Bảy vì dân” trong những thời điểm hồ sơ tăng cao. Cách làm này, không chỉ tạo thuận lợi và giảm áp lực cho người dân thực hiện thủ tục trong ngày hành chính mà theo chia sẻ của bà Nguyễn Thị Thương, thôn Lam Thịnh: “Điều quan trọng hơn là người dân cảm nhận rõ ràng việc chính quyền “làm thêm” để phục vụ mình”.

Cán bộ, công chức xã Hoa Quân đến tận nhà hướng dẫn thủ tục hành chính cho người cao tuổi. Ảnh: Mai Hoa

Nếu mô hình “Ngày thứ Bảy vì dân” giúp giảm áp lực thời gian, thì việc đưa dịch vụ tư pháp đến tận nhà lại thể hiện chiều sâu nhân văn. Với người già, người khuyết tật hoặc đi lại khó khăn, lãnh đạo UBND và Trung tâm Phục vụ hành chính công cùng cán bộ tư pháp xã chủ động đến tận nơi hỗ trợ các thủ tục. Như chứng thực di chúc, chứng thực các văn bản ủy quyền, văn bản thỏa thuận phân chia di sản; thủ tục trong lĩnh vực hộ tịch như đăng ký lại kết hôn, đăng ký lại khai sinh….

Bà Chu Thị Sâm (97 tuổi), ở thôn An Phú xúc động nói: “Tôi đi lại khó khăn, tưởng phải nhờ con cháu nhưng đã được cán bộ đến tận nhà làm thủ tục với trách nhiệm và sự nhiệt tình, niềm nở. Tôi thấy được quan tâm, trân trọng”.

Từ đổi mới cách làm, hiệu quả cải cách thủ tục hành chính ở xã Hoa Quân đạt được kết quả nổi bật. Chỉ tính riêng quý I/2026, 100% hồ sơ tư pháp được thực hiện trực tuyến; 2.689/2.690 hồ sơ được giải quyết trước hạn, chiếm hơn 99,96%, chỉ 1 hồ sơ quá hạn; tỷ lệ thanh toán trực tuyến đạt 100%.

Bên cạnh những con số, bà Nguyễn Thị Hương - Phó Chủ tịch UBND xã Hoa Quân chia sẻ: “Giá trị lớn nhất của cải cách hành chính trong lĩnh vực tư pháp chính là ở sự kịp thời hướng dẫn, nhanh chóng giải quyết, minh bạch tài chính và tinh thần phục vụ của đội ngũ cán bộ, công chức trong thực hiện chính quyền mới. Khi một cụ già, một người khuyết tật không phải đi hàng chục cây số để hoàn thiện giấy tờ, khi một gia đình có thể giải quyết nhiều thủ tục chỉ trong một lần khai báo, hay khi người dân cảm thấy được tôn trọng trong từng giao dịch hành chính. Để người dân trải nghiệm và để chính người dân tự lên tiếng đánh giá sự hài lòng sau mỗi lần trải nghiệm, chia sẻ những cảm nhận đó cho những người dân khác... đó mới chính là thành công thực sự”.

Cán bộ Phòng Công chứng, Sở Tư pháp Nghệ An giải quyết thủ tục hành chính cho người dân. Ảnh: Mai Hoa

Đột phá phân cấp và chuyển đổi số

Những đổi mới ở xã Hoa Quân không tách rời khỏi bối cảnh cải cách hành chính chung toàn tỉnh. Thời gian qua, Nghệ An đã chủ động thực hiện phân cấp nhiều nhiệm vụ trong lĩnh vực tư pháp thuộc thẩm quyền của Chủ tịch UBND tỉnh và UBND tỉnh cho Sở Tư pháp; tập trung ở các lĩnh vực: công chứng, nuôi con nuôi, đấu giá tài sản, hộ tịch, quản tài viên, trợ giúp pháp lý, luật sư. Qua đó, thời gian giải quyết thủ tục hành chính được rút ngắn trên 50% so với trước khi phân cấp, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước, tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân.

Bên cạnh đó, UBND tỉnh cũng cho phép 51 xã thành lập Văn phòng Công chứng theo loại hình doanh nghiệp tư nhân; đồng thời, chuyển giao thẩm quyền chứng thực giao dịch từ UBND cấp xã sang các tổ chức hành nghề công chứng. Đặc biệt, ủy quyền thực hiện một số nhiệm vụ trong lĩnh vực hộ tịch, chứng thực thuộc thẩm quyền của UBND, Chủ tịch UBND cấp xã cho người đứng đầu cơ quan chuyên môn và công chức thuộc UBND cấp xã nhằm khắc phục tình trạng người dân phải chờ đợi lãnh đạo ký duyệt, đảm bảo việc thực hiện giải quyết thủ tục hành chính “4 tại chỗ”.

Lãnh đạo Sở Tư pháp động viên cán bộ thực hiện nhiệm vụ số hóa hồ sơ của ngành. Ảnh: Mai Hoa

Đồng chí Hoàng Thị Thu Trang - Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Giám đốc Sở Tư pháp Nghệ An cho rằng: “Việc phân cấp, ủy quyền này đã tạo bước chuyển quan trọng về phân quyền - chủ động:, qua đó, cắt giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, nâng cao trách nhiệm của cơ quan thực thi và trực tiếp cải thiện chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp”.

Song hành với phân cấp là quá trình chuyển đổi số mạnh mẽ. Việc sử dụng tài khoản định danh điện tử VNeID đã mở ra khả năng thực hiện nhiều thủ tục tư pháp thuận tiện hơn. Các dịch vụ liên thông như khai sinh, đăng ký thường trú, cấp thẻ bảo hiểm y tế; khai tử, xóa đăng ký thường trú, trợ cấp mai táng phí… được tích hợp trên cùng một nền tảng, người dân chỉ cần thực hiện một lần khai báo để nhận nhiều kết quả. Đặc biệt, việc bãi bỏ yêu cầu giấy xác nhận tình trạng hôn nhân trong đăng ký kết hôn là bước cải tiến mang tính đột phá, chuyển từ “yêu cầu giấy tờ” sang “khai thác dữ liệu”.

Nền tảng của những cải cách này là hệ thống dữ liệu hộ tịch điện tử được số hóa quy mô lớn. Với hơn 2,2 triệu dữ liệu được số hóa và làm sạch đạt trên 99,5%. Nghệ An đã hình thành cơ sở dữ liệu “đúng - đủ - sạch - sống”, cho phép tái sử dụng thông tin trong giải quyết thủ tục hành chính. Điều này không chỉ giúp giảm giấy tờ, rút ngắn thời gian mà còn tạo tiền đề để giải quyết thủ tục không phụ thuộc địa giới hành chính - một bước tiến quan trọng hướng tới chính quyền số.

Từ những chuyển động về cải cách hành chính, chuyển đổi số của ngành Tư pháp Nghệ An, hiệu quả mang lại rất rõ nét: Trên 98% hồ sơ được giải quyết đúng và trước hạn; tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt trên 87%; 100% hồ sơ được số hóa; mức độ hài lòng của người dân đạt cao. Đáng chú ý, không phát sinh phản ánh, kiến nghị liên quan đến thủ tục hành chính trong lĩnh vực tư pháp; đây là một minh chứng cho thấy cải cách đã đi vào thực chất.

Lãnh đạo Sở Tư pháp Nghệ An tìm hiểu sự hài lòng của người dân trong giải quyết thủ tục hành chính. Ảnh: Mai Hoa

Tuy nhiên, từ đặc thù của lĩnh vực tư pháp, đồng chí Nguyễn Quốc Đức - Chánh Văn phòng Sở Tư pháp Nghệ An cho rằng: Cải cách trong thời gian tới vẫn cần tiếp tục đi vào chiều sâu, khắc phục những khó khăn, hạn chế. Trước hết, việc khai thác dữ liệu để thay thế hồ sơ giấy chưa thực sự hiệu quả. Mặc dù chủ trương đã rõ, song việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các ngành, các cấp vẫn còn hạn chế, dẫn đến tình trạng người dân, doanh nghiệp vẫn phải cung cấp lại thông tin nhiều lần.

Bên cạnh đó, tâm lý e ngại trách nhiệm vẫn còn tồn tại ở một bộ phận cán bộ, công chức. Khi được phân cấp mạnh hơn, thay vì chủ động xử lý, một số cán bộ còn thận trọng, sợ sai, dẫn đến giải quyết công việc chưa thật sự linh hoạt, chưa phát huy hết thẩm quyền được giao.

Một khó khăn khác là nguồn lực thực hiện còn hạn chế, nhất là ở cấp cơ sở. Nhân lực mỏng, kinh phí và điều kiện làm việc còn thiếu thốn phần nào ảnh hưởng đến chất lượng và tiến độ giải quyết thủ tục hành chính. Đồng thời, chất lượng dữ liệu ở một số ngành, lĩnh vực chưa bảo đảm “đúng - đủ - sạch - sống”, vẫn còn tình trạng sai lệch, thiếu đồng bộ giữa các hệ thống thông tin, gây khó khăn trong khai thác, liên thông và ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết hồ sơ.

Khi những “điểm nghẽn” này được tháo gỡ, cải cách tư pháp sẽ không chỉ dừng lại ở những con số ấn tượng, mà thực sự trở thành động lực thúc đẩy xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp và phục vụ. Và cũng từ đó, niềm tin của người dân vào chính quyền được củng cố - nền tảng quan trọng nhất cho mọi cải cách bền vững./.

Mai Hoa