Cơ quan Nhà nước phải rà soát giấy tờ do lỗi chủ quan, không bắt người dân đi tìm chứng cứ

Chiều 18/3, tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 55, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi).

Phát biểu góp ý tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, đây là một dự án quan trọng, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật của Việt Nam về quản lý Nhà nước đối với công dân. Đồng thời, bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp và các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn (Ảnh: Media Quốc hội).

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần đẩy mạnh hộ tịch số và kết nối liên thông. Theo Chủ tịch Quốc hội, trước đây, hình thức giấy tờ là chủ yếu, hiện nay vẫn còn ưu tiên bản giấy nhưng tới đây khi sửa đổi phải chuyển sang ưu tiên bản điện tử. "Để người dân thuận tiện, ở đâu cũng có thể đăng ký hộ tịch", Chủ tịch Quốc hội nói.

Cũng theo Chủ tịch Quốc hội, trước đây, thẩm quyền theo nơi cư trú còn cứng nhắc, nay cần cho phép đăng ký ở bất cứ đâu, không phụ thuộc địa giới, tạo thuận lợi cho người dân.

Về trách nhiệm chứng minh, trước đây người dân phải cung cấp nhiều giấy tờ. Tới đây, cơ quan Nhà nước tự tra cứu dữ liệu liên thông, tránh việc người dân phải tự đi tìm. "Khi đã có dữ liệu, chỉ cần quét VNeID là có thể tìm được thông tin", Chủ tịch Quốc hội cho hay.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý, cần quy định rõ giá trị pháp lý của bản điện tử tương đương bản giấy trong mọi giao dịch.

Về mặt pháp lý, liên thông thủ tục cần luật hóa quy định. Quy trình "3 trong 1" như khai sinh - đăng ký thường trú - cấp thẻ bảo hiểm y tế, và "2 trong 1" như khai tử - xóa đăng ký thường trú cần được quy định bắt buộc, thay vì chỉ dừng ở nghị định hướng dẫn.

Về cơ sở dữ liệu dùng chung, theo Chủ tịch Quốc hội cần quy định trách nhiệm cập nhật dữ liệu hộ tịch vào cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư theo thời gian thực tế, tránh sai lệch khi người dân làm thủ tục. Phải làm tốt việc liên thông, dùng chung dữ liệu để tránh việc người dân đi lại nhiều lần.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải bảo vệ quyền con người trong các trường hợp đặc biệt, như trẻ em chưa xác định được cha mẹ, theo đó, nên linh hoạt hơn về thủ tục khai sinh cho trẻ em bị bỏ rơi, bảo đảm mọi trẻ em sinh ra đều được khai sinh, được hưởng quyền giáo dục và y tế.

"Dự thảo luật cũng cần có quy định nhân văn hơn về việc xác định giới tính và thay đổi tên", Chủ tịch Quốc hội nói.

Quang cảnh phiên họp (Ảnh: Media Quốc hội).

Về cải cách thủ tục hành chính hộ tịch, thực tế hiện nay việc cải chính sai sót do cán bộ hoặc do lịch sử để lại thường rất khó khăn, đòi hỏi nhiều giấy tờ chứng minh từ nhiều thập kỷ trước.

Do đó, cần áp dụng nguyên tắc vì lợi ích của người dân theo hướng nếu sai sót do lỗi của cơ quan Nhà nước trong quá trình ghi chép hoặc chuyển đổi số, cơ quan có thẩm quyền phải có trách nhiệm tự rà soát, điều chỉnh, không bắt buộc người dân đi tìm chứng cứ cũ.

Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội cũng nêu bất cập khi làm thủ tục đăng ký kết hôn hiện nay vẫn yêu cầu xin giấy xác nhận độc thân, đồng thời yêu cầu tới đây, cơ quan Nhà nước cần tự tra cứu trên cơ sở dữ liệu quốc gia.

Về khai tử, hiện gia đình phải đi khai báo nhiều nơi, tới đây cần tự động liên thông giữa cơ sở y tế và cơ quan tư pháp.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đánh giá cao công tác chuẩn bị của Chính phủ và các cơ quan liên quan; hồ sơ dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) cơ bản đáp ứng yêu cầu và đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, việc sửa luật phải bảo đảm lấy người dân làm trung tâm, giảm tối đa giấy tờ, thủ tục; nếu sai sót do cơ quan Nhà nước thì cơ quan nhà nước phải chủ động xử lý, không gây khó khăn cho người dân.

Đồng thời đề nghị Bộ Tư pháp và các cơ quan liên quan khẩn trương tiếp thu, hoàn thiện dự thảo luật để trình Quốc hội đúng tiến độ, bảo đảm chất lượng và tính ổn định lâu dài.

Hoàng Thị Bích