Phiên họp thứ 55 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội: Đẩy mạnh hộ tịch số và kết nối liên thông

Chiều 18/3, tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 55, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi).

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì phiên họp

Thực hiện thủ tục hành chính phi địa giới

Tờ trình về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) do Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc trình bày. Theo đó, dự thảo Luật bổ sung quy định về quyền, nghĩa vụ đăng ký hộ tịch của người gốc Việt Nam chưa xác định quốc tịch cư trú tại Việt Nam; bổ sung quy định bảo đảm quyền đăng ký khai sinh cho trẻ em được sinh ra tại Việt Nam hoặc sinh sống ổn định trên lãnh thổ Việt Nam.

Bổ sung quy định cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm chủ động khai thác, tra cứu thông tin trong cơ sở dữ liệu liên quan (phù hợp với mức độ đáp ứng của cơ sở dữ liệu), chỉ yêu cầu người dân phải nộp, xuất trình giấy tờ nếu không khai thác được thông tin hoặc thông tin khai thác được không đầy đủ, không chính xác.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp

Bổ sung quy định khẳng định giá trị pháp lý của giấy tờ hộ tịch, thông tin hộ tịch, dữ liệu hộ tịch điện tử, xác định dữ liệu hộ tịch điện tử có giá trị như giấy tờ hộ tịch bản giấy khi thực hiện thủ tục hành chính và các giao dịch khác…

Quang cảnh phiên họp

Báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), do Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày, nêu rõ, Thường trực Ủy ban và các cơ quan của Quốc hội tán thành với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Hộ tịch năm 2014. Đồng thời nhận thấy, nội dung của dự thảo Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, bám sát yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách hành chính, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác đăng ký, quản lý hộ tịch.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh phát biểu

Thường trực Ủy ban và các cơ quan của Quốc hội cũng tán thành về sự cần thiết, tính hợp lý của thủ tục hành chính quy định tại dự thảo Luật, đặc biệt là chủ trương thực hiện thủ tục hành chính phi địa giới. Tuy nhiên, đề nghị đánh giá, rà soát kỹ lưỡng điều kiện bảo đảm thực hiện, nhất là hạ tầng công nghệ và việc cập nhật thông tin hộ tịch theo thời gian thực, việc kết nối liên thông cơ sở dữ liệu hộ tịch để bảo đảm tính khả thi, nhất là ở các địa phương vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.

Tạo thuận tiện cho người dân

Cho rằng dự án Luật cần đẩy mạnh hộ tịch số và kết nối liên thông, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ, trước đây ưu tiên bản giấy có dấu mộc đỏ, nhưng khi sửa đổi phải ưu tiên bản điện tử để người dân "ở đâu cũng có thể đăng ký được hộ tịch"; hay trước đây thẩm quyền theo nơi cư trú là quá cứng nhắc, thì bây giờ cần theo hướng đăng ký tại bất cứ đâu, không phụ thuộc vào địa giới, tạo thuận tiện cho người dân.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý, về giá trị pháp lý của bản điện tử cũng phải có giá trị tương đương với bản giấy trong mọi giao dịch.

Phó Chủ tịch Quốc hội Vũ Hồng Thanh; Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh; Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Dương Thanh Bình tham dự phiên họp

Đối với liên thông thủ tục, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, nên luật hóa quy trình "3 trong 1": khai sinh, đăng ký thường trú, cấp thẻ bảo hiểm y tế và "2 trong 1" là: khai tử và xóa đăng ký thường trú.

Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu cần quy định trách nhiệm cập nhật dữ liệu hộ tịch vào cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và phải bảo đảm theo đúng thời gian thực tế, tránh sai lệch thông tin khi người dân đi làm thủ tục.

Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn tham dự phiên họp

Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải bảo vệ quyền con người trong các trường hợp đặc biệt, như trẻ em chưa xác định được cha mẹ, theo đó, nên linh hoạt hơn về thủ tục khai sinh cho trẻ em bị bỏ rơi, bảo đảm mọi trẻ em sinh ra đều được khai sinh, được hưởng quyền giáo dục và y tế.

“Dự thảo luật cũng cần có quy định nhân văn hơn về việc xác định giới tính và thay đổi tên”, Chủ tịch Quốc hội nói.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi)

Khi thực hiện cải cách thủ tục hành chính về hộ tịch, có trường hợp sai sót do cán bộ hoặc do lịch sử để lại, quá trình này rất khó khăn, đòi hỏi nhiều giấy tờ chứng minh từ thập kỷ trước, tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội đề nghị, cần áp dụng nguyên tắc lấy lợi ích của người dân làm trọng, nếu sai sót do lỗi của cơ quan nhà nước trong quá trình chuyển đổi hoặc do ghi chép, cơ quan tư pháp phải có trách nhiệm đối chiếu, tự rà soát để chỉnh sửa, không bắt buộc người dân phải đi tìm chứng cứ cũ.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh bày tỏ thống nhất với các quy định mới như: mở rộng đối tượng điều chỉnh bao gồm người gốc Việt chưa xác định được quốc tịch cư trú tại Việt Nam hay quy định về thẩm quyền đăng ký hộ tịch không phụ thuộc vào nơi cư trú; trách nhiệm chủ động đăng ký khai sinh, khai tử từ UBND cấp xã đối với trẻ em sinh ra hoặc người chết tại cơ sở y tế đã có đủ thông tin để đăng ký khai sinh, khai tử.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc trình bày Tờ trình về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi)

Phó Chủ tịch Quốc hội mong rằng, cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra tiếp tục rà soát kỹ lưỡng, áp dụng chuyển đổi số mạnh mẽ để giảm thủ tục hành chính khi sửa đổi Luật Hộ tịch.

Dẫn tại khoản 5, Điều 3, dự thảo Luật đã có giải thích sổ hộ tịch bao gồm sổ giấy và sổ điện tử xác nhận hoặc ghi các sự kiện, thông tin hộ tịch quy định tại Điều 4 của Luật này.

Đồng thời, theo các quy định tại khoản 2, Điều 3, khoản 2, Điều 4, khoản 2, Điều 8 thì chỉ tính riêng hoạt động đăng ký hộ tịch đã bao gồm rất nhiều thao tác nghiệp vụ như: tra cứu dữ liệu trên cơ sở dữ liệu hộ tịch, cơ sở dữ liệu có liên quan để ghi vào sổ giấy, cập nhật cơ sở dữ liệu hộ tịch, xong rồi ký, cấp giấy tờ hộ tịch…

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị, cần làm rõ có bao nhiêu loại sổ hộ tịch, loại nào bằng giấy, loại nào chỉ có bản điện tử, loại nào cả bằng giấy và điện tử. Bởi lẽ, trong Tờ trình có nêu, chỉ lập sổ giấy với việc đăng ký kết hôn vì liên quan đến việc hai bên nam, nữ phải trực tiếp ký vào sổ giấy. Tuy nhiên, dự thảo Nghị định lại quy định chi tiết, bên cạnh khái niệm sổ hộ tịch lại nêu tên các loại sổ cụ thể như: sổ đăng ký khai sinh, sổ đăng ký kết hôn… Do đó cần làm rõ phương thức thể hiện của các loại sổ này.

Các đại biểu dự phiên họp

Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý, hiện nay khối lượng công việc của cán bộ cấp xã rất là lớn, yêu cầu thời gian xử lý nhanh, đúng thời hạn do đó việc duy trì chế độ đăng ký kép (cả sổ giấy và điện tử) cần phải cân nhắc.

“Chúng ta cần áp dụng triệt để điện tử, chỉ những gì liên quan đến tính pháp lý bắt buộc mới để bằng giấy, phải khai thác tối đa việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dự thảo Luật nhằm giảm thiểu công việc và các quy trình thao tác, giảm thiểu các giấy tờ cần thiết cho việc đăng ký hộ tịch và những nội dung có liên quan đến hộ tịch”, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

+ Trước đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, thông qua Nghị quyết sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 1744/NQ-UBTVQH15 ngày 27/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về Danh sách Ủy viên Hội đồng tuyển chọn, giám sát Thẩm phán quốc gia; cho ý kiến đối với Tờ trình của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao trình Quốc hội phê chuẩn đề nghị bổ nhiệm Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.

H.Ngọc; Ảnh: Hồ Long