Ngân hàng chuyển hướng, tìm động lực tăng trưởng mới

Hình thành nhiều tập đoàn tài chính

Mô hình ngân hàng - tập đoàn tài chính xuất hiện tại Việt Nam những năm gần đây với các cấu phần phổ biến như: ngân hàng, công ty bảo hiểm, chứng khoán, tài chính tiêu dùng, quản lý quỹ hay quản lý tài sản. Ngân hàng TMCP Quân đội (MB), Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) hay Ngân hàng TMCP Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh (HDBank)... là những ngân hàng đã tuyên bố hoạt động theo mô hình tập đoàn, cho thấy xu hướng mở rộng hệ sinh thái đang ngày càng rõ nét.

Theo các chuyên gia tài chính, mô hình này không đơn thuần là việc thành lập thêm các công ty thành viên. Điểm đáng chú ý nằm ở khả năng các đơn vị trong cùng hệ sinh thái tận dụng nguồn lực, thương hiệu, dữ liệu và khách hàng của nhau để cung cấp nhiều dịch vụ tài chính hơn.

Theo đó, một khách hàng của ngân hàng không chỉ có nhu cầu gửi tiền, vay vốn hay thanh toán. Khi khả năng tích lũy tăng lên, nhu cầu bảo hiểm, đầu tư, quản lý tài sản và các giải pháp tài chính khác cũng xuất hiện. Việc sở hữu nhiều mảng kinh doanh cho phép các tập đoàn tài chính khai thác sâu hơn tệp khách hàng hiện hữu, qua đó tăng doanh thu và mức độ gắn kết.

Đây cũng là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy mô hình tập đoàn tài chính phát triển trên thế giới. Các định chế lớn như: JPMorgan Chase hay Bank of America (Mỹ), HSBC (Anh), Industrial and Commercial Bank of China (Trung Quốc) hay Sumitomo Mitsui Banking Corporation (Nhật Bản) đều phát triển theo hướng cung cấp đa dạng dịch vụ tài chính.

Lợi ích khác nằm ở khả năng đa dạng hóa nguồn thu. Hoạt động ngân hàng truyền thống phụ thuộc đáng kể vào chu kỳ tín dụng, lãi suất và diễn biến kinh tế. Trong khi đó, chứng khoán, bảo hiểm, quản lý tài sản hay các dịch vụ tài chính khác có những động lực tăng trưởng riêng.

Xu hướng mở rộng hệ sinh thái của các ngân hàng đang ngày càng rõ nét

Thực tế tại JPMorgan Chase cho thấy, mức độ dịch chuyển này. Năm 2025, thu nhập lãi thuần chỉ chiếm khoảng 52% tổng doanh thu gần 190 tỷ USD, trong khi phần còn lại đến từ các nguồn thu ngoài lãi như ngân hàng đầu tư, giao dịch, quản lý tài sản, phí dịch vụ và hoa hồng.

Tại Việt Nam, xu hướng này cũng đang được thể hiện ở cả nhóm ngân hàng quốc doanh và tư nhân lớn. Vietcombank, VietinBank, BIDV, VPBank, MB, Techcombank... đã và đang xây dựng hệ sinh thái với nhiều lĩnh vực bên cạnh hoạt động ngân hàng cốt lõi, từ cho thuê tài chính, quản lý nợ, tài chính tiêu dùng, chứng khoán, quản lý quỹ, bảo hiểm đến tài sản số.

Theo Báo cáo triển vọng ngành ngân hàng 2026 của S&I Ratings, năm 2025 chứng kiến nhiều ngân hàng thành lập công ty con mới ở lĩnh vực chứng khoán, bảo hiểm nhân thọ, phi nhân thọ và hướng tới hoàn thiện hệ sinh thái. Diễn biến này phản ánh chiến lược tìm kiếm dư địa tăng trưởng lợi nhuận mới trong bối cảnh thu nhập từ lãi thuần của toàn ngành chịu nhiều sức ép.

Như vậy, việc mở rộng hệ sinh thái không chỉ nhằm gia tăng số lượng sản phẩm cung cấp cho khách hàng mà còn phản ánh yêu cầu tìm kiếm những động lực tăng trưởng khác ngoài tín dụng.

Trở thành trụ cột tăng trưởng mới

Một trong những trường hợp cho thấy rõ hướng đi này là VPBank. Ngân hàng đã chuyển từ mô hình ngân hàng đơn lẻ sang mô hình tập đoàn tài chính, trong đó ngân hàng mẹ đóng vai trò đầu tàu tăng trưởng, định hướng chiến lược, tạo nền tảng công nghệ và quản trị rủi ro.

Xung quanh ngân hàng là các mảnh ghép đáp ứng những nhu cầu tài chính khác nhau, gồm FE CREDIT trong lĩnh vực tài chính tiêu dùng, VPBankS trong chứng khoán, OPES trong bảo hiểm và GPBank là ngân hàng hỗ trợ khách hàng SME. Cùng với đó là các đối tác chiến lược như CAKE, LynkID và BE, phục vụ hơn 30 triệu khách hàng.

VPBank đã chuyển từ mô hình ngân hàng đơn lẻ sang mô hình tập đoàn tài chính

Hệ sinh thái này tiếp tục được mở rộng với các mảng tài sản số, bảo hiểm nhân thọ và quản lý quỹ, hướng tới hoàn thiện chuỗi giải pháp liên quan đến tích lũy, bảo vệ và đầu tư dài hạn.

Theo đó, điểm kết nối giữa các mảnh ghép không nằm ở việc các công ty cùng tồn tại trong một hệ thống, mà ở mô hình quản trị tập đoàn giúp tăng cường phối hợp về chiến lược, công nghệ, dữ liệu, quản trị rủi ro và tối ưu nguồn lực.

Sự cộng hưởng này đang phản ánh vào kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Nửa đầu năm 2026, hơn 17% trong lợi nhuận hợp nhất gần 18.900 tỷ đồng của VPBank đến từ các công ty con như VPBankS, FE CREDIT và OPES.

Đánh giá từ các công ty chứng khoán cũng cho thấy vai trò ngày càng lớn của hệ sinh thái đối với tăng trưởng của ngân hàng. Theo Công ty Cổ phần Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS), thu nhập dịch vụ của VPBank trong nửa đầu năm 2026 đạt sự “bùng nổ nhờ hệ sinh thái”. Các chuyên gia phân tích cho rằng, tăng trưởng của VPBankS và OPES đang hình thành “trụ cột lợi nhuận thứ hai” cho VPBank, góp phần đa dạng hóa nguồn thu từ các mảng kinh doanh “ít thâm dụng vốn và ít chịu tác động của chu kỳ tín dụng”.

Với MB, sau khi nhận chuyển giao bắt buộc OceanBank và biến ngân hàng này thành công ty con MBV, hệ sinh thái hiện có 9 thành viên, gồm 3 ngân hàng là MB, MBCambodia, MBV và 6 công ty thành viên gồm MBS trong lĩnh vực chứng khoán, MBCapital quản lý quỹ đầu tư, MIC bảo hiểm, MB Ageas bảo hiểm nhân thọ, MBAMC quản lý nợ và khai thác tài sản, Mcredit tài chính tiêu dùng.

Ông Lưu Trung Thái, Chủ tịch HĐQT MB, cho biết, MB đang là tập đoàn tài chính dẫn đầu khi có đầy đủ công ty thành viên trong các lĩnh vực khác nhau. Theo ông, cấu trúc này giúp MB phát triển hệ sinh thái đầy đủ, hướng tới tập đoàn tài chính dẫn đầu thị trường.

Tuy nhiên, mở rộng hệ sinh thái cũng đồng nghĩa với yêu cầu cao hơn về quản trị. Các phân tích từ Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho rằng, sự kết hợp giữa ngân hàng và nhiều mảng kinh doanh có thể làm tăng độ phức tạp cũng như các rủi ro về tài chính và truyền thông trên toàn tập đoàn. Do đó, giá trị của mô hình không nằm ở số lượng công ty thành viên mà ở khả năng kết nối các mảng kinh doanh để tạo ra giá trị cộng hưởng.

Ông Quản Trọng Thành, Giám đốc Khối Phân tích Chứng khoán Maybank Việt Nam, cho hay, xu hướng phát triển theo hướng tập đoàn tài chính tại Việt Nam đã hình thành từ khá lâu, đặc biệt ở các ngân hàng niêm yết. Nhiều ngân hàng đã xây dựng mô hình với đầy đủ các mảng ngân hàng, bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm phi nhân thọ, chứng khoán, công ty quản lý quỹ và còn mở rộng sang lĩnh vực tài sản số.

Theo ông Thành, việc hình thành mô hình này xuất phát từ nhu cầu tự nhiên của thị trường. Khi quá trình tích sản đạt đến một giai đoạn nhất định, ngoài gửi tiết kiệm, khách hàng sẽ có nhu cầu đầu tư vào bất động sản, trái phiếu, cổ phiếu và tài sản số. “Vậy tổ chức nào có thể đáp ứng được tất cả các nhu cầu đó, với nguồn lực về vốn và nhân sự đủ mạnh? Tôi cho rằng chỉ có ngân hàng mới có thể làm được điều này”, ông Thành phân tích.

Ở góc độ doanh nghiệp, theo ông Thành, khi còn ở quy mô hộ kinh doanh hay doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp chủ yếu cần những dịch vụ ngân hàng cơ bản. Nhưng khi phát triển hơn, nhu cầu sẽ chuyển sang những dịch vụ cao cấp hơn, trong đó có Private Banking (dịch vụ tài chính cao cấp nhất dành riêng cho các cá nhân sở hữu khối tài sản ròng lớn) và quản lý tài sản.

Từ tín dụng, các ngân hàng đang mở rộng sang nhiều lĩnh vực tài chính khác để khai thác sâu hơn nhu cầu của khách hàng. Tuy nhiên theo các chuyên gia, đằng sau cuộc đua mở rộng hệ sinh thái là một bài toán không đơn giản, các mảnh ghép phải thực sự bổ trợ cho nhau, tạo ra nguồn thu mới và đồng thời được kiểm soát trong một cấu trúc quản trị đủ chặt chẽ. Khi đó, mô hình tập đoàn tài chính mới có thể trở thành động lực tăng trưởng thay vì chỉ là sự mở rộng về quy mô.

Ông Quản Trọng Thành, Giám đốc Khối Phân tích Chứng khoán Maybank Việt Nam: “Nhu cầu về quản lý tài sản ngày càng đa dạng, bao gồm nhiều lớp tài sản khác nhau. Vì vậy, bất kỳ ngân hàng nào muốn tham gia nghiêm túc vào lĩnh vực quản lý tài sản đều phải có xu hướng hướng tới mô hình tập đoàn tài chính”.

Ngân Thương