Năng lực giáo viên:'Chìa khóa' triển khai bộ sách giáo khoa thống nhất

Giáo viên Trường Trung học phổ thông Tự Lập (xã Tiến Thắng) hướng dẫn học sinh ôn tập. Ảnh: Nguyễn Quang

Đặt đội ngũ giáo viên ở vị trí trung tâm

Theo quyết định của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành cuối năm 2025, từ năm học 2026-2027, bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” của Nhà Xuất bản Giáo dục Việt Nam sẽ được sử dụng thống nhất trên phạm vi cả nước.

Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Thái Văn Tài cho biết, công tác chuẩn bị triển khai một bộ sách giáo khoa thống nhất đang được thực hiện khẩn trương, đồng bộ trên nhiều mặt. Trong đó, việc chuẩn bị cho đội ngũ giáo viên được đặt ở vị trí trung tâm, bởi sách giáo khoa chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi giáo viên đủ năng lực khai thác và vận dụng linh hoạt trong thực tiễn lớp học.

Công tác bồi dưỡng, tập huấn giáo viên được triển khai theo hướng thiết thực và linh hoạt. Thay vì tập trung vào việc “học sách”, các chương trình tập huấn hướng tới giúp giáo viên hiểu đúng tinh thần chương trình, nắm chắc yêu cầu cần đạt và sử dụng sách giáo khoa như một công cụ hỗ trợ tổ chức dạy học, không phải khuôn mẫu cứng nhắc.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, hoạt động bồi dưỡng sẽ kết hợp nhiều hình thức, từ trực tiếp đến trực tuyến, chú trọng chia sẻ kinh nghiệm tổ chức bài học, kiểm tra, đánh giá và khai thác học liệu số. Mục tiêu là giúp giáo viên có chung cách hiểu, chung cách tiếp cận, đồng thời vẫn phát huy được tính chủ động, sáng tạo trong giảng dạy...

Song song với công tác chuẩn bị về chuyên môn, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các địa phương rà soát, cơ cấu lại ngân sách, chuyển dần từ hỗ trợ mua nhiều bộ sách sang hỗ trợ trực tiếp cho học sinh, tiến tới mục tiêu cung cấp miễn phí sách giáo khoa vào năm 2030 theo lộ trình đã đề ra. Đồng thời, Bộ chỉ đạo tổ chức in ấn, phát hành sách giáo khoa theo hướng tập trung, thực hiện đấu thầu để giảm giá thành, bảo đảm học sinh ở mọi vùng, miền đều có điều kiện tiếp cận công bằng.

Thầy và trò chủ động thích ứng

Tại các nhà trường, thông tin về việc sử dụng thống nhất bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” đang được tiếp nhận với tâm thế chủ động. Nhiều trường đã bắt đầu rà soát kế hoạch chuyên môn, tổ chức sinh hoạt tổ, nhóm để giáo viên cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm giảng dạy.

Cô giáo Phạm Thị Hà Minh, giáo viên môn toán Trường Trung học cơ sở Chương Dương cho biết, nhà trường có thuận lợi khi đã sử dụng bộ sách này ở nhiều môn học trong những năm qua. Dù môn toán hiện vẫn dùng bộ sách khác, cô không quá lo lắng, bởi việc trao đổi, học hỏi từ đồng nghiệp từng giảng dạy sách toán thuộc bộ “Kết nối tri thức với cuộc sống” sẽ giúp quá trình chuyển đổi diễn ra nhẹ nhàng. Theo cô Phạm Thị Hà Minh, chương trình giáo dục phổ thông 2018 được thiết kế theo hướng mở, sách giáo khoa chỉ là công cụ cụ thể hóa yêu cầu cần đạt, nên giáo viên có thể chủ động lựa chọn phương pháp phù hợp, bảo đảm yêu cầu chương trình và sẵn sàng thích ứng khi triển khai thống nhất.

Ở những trường đang sử dụng các bộ sách khác, giáo viên xác định cần thêm thời gian làm quen nhưng không coi đây là áp lực lớn. Một giáo viên trung học cơ sở cho rằng, sách giáo khoa chỉ là công cụ; yếu tố quyết định chất lượng dạy học vẫn là năng lực sư phạm, kinh nghiệm đứng lớp và khả năng tổ chức hoạt động học tập của người thầy.

Em Nguyễn Phương Chi, học sinh Trường Trung học phổ thông Nguyễn Văn Cừ chia sẻ, bản thân cũng có những băn khoăn trước sự thay đổi, song tin tưởng việc thống nhất sách giáo khoa sẽ mang lại sự ổn định lâu dài cho việc học tập. Theo em, thực tế những năm gần đây, các đề kiểm tra, đề thi hầu như không còn phụ thuộc nhiều vào ngữ liệu trong sách giáo khoa mà chú trọng đánh giá khả năng hiểu, tư duy và vận dụng kiến thức, vì vậy việc thay đổi sách giáo khoa cũng không ảnh hưởng nhiều.

Nhiều giáo viên cũng nhận định, việc kiểm tra, đánh giá hiện nay không đặt nặng việc học ngữ liệu trong sách giáo khoa mà chú trọng năng lực vận dụng. Vì vậy, việc thống nhất một bộ sách không làm thay đổi bản chất của việc học, mà giúp học sinh có nền tảng ổn định hơn để phát triển năng lực.

Trước băn khoăn về việc “một bộ sách có thể làm giảm sáng tạo”, Bộ Giáo dục và Đào tạo khẳng định, các sách giáo khoa đã sử dụng thời gian qua vẫn có thể tiếp tục được dùng làm tài liệu tham khảo. Sự sáng tạo của giáo viên nằm ở tư duy, phương pháp và bản lĩnh nghề nghiệp, không phụ thuộc vào số lượng sách giáo khoa.

Giai đoạn đầu khó tránh khỏi những vướng mắc, nhưng sự chủ động và đồng thuận từ nhà trường, giáo viên và học sinh cho thấy quyết tâm triển khai bộ sách giáo khoa thống nhất đúng lộ trình, hướng tới hiệu quả thực chất.

Thống Nhất