Bài cuối: Đưa chủ trương vào đời sống

Hướng tới cung cấp miễn phí sách giáo khoa – Từ chủ trương đến đời sống Bài 2 - Cần triển khai quy trình hoàn chỉnhHướng tới miễn phí sách giáo khoa – Từ chủ trương đến đời sống: Bài 1 - Khi SGK trở thành gánh nặng đầu năm học

Cần chuẩn bị mọi nguồn lực

Trước đó, để hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2030 cung cấp miễn phí SGK cho học sinh theo chủ trương của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 281/NQ-CP của Chính phủ đã đặt ra yêu cầu tổ chức thực hiện đối với các bộ, ngành và địa phương, gắn việc triển khai chủ trương với việc bảo đảm nguồn lực và các điều kiện cần thiết trong quá trình thực hiện.

Lộ trình tiến tới cung cấp miễn phí SGK vào năm 2030 đem lại lợi ích trực tiếp cho học sinh và gia đình

Việc xác định rõ mốc mục tiêu đến năm 2030 cho thấy cung cấp miễn phí SGK không phải là giải pháp mang tính ngắn hạn theo từng năm học, mà là nhiệm vụ được đặt trong định hướng phát triển giáo dục và đào tạo dài hạn, đòi hỏi sự chuẩn bị đồng bộ về cơ chế, nguồn lực và tổ chức thực hiện.

Ở góc độ tài chính, khi SGK trở thành nội dung được ngân sách bảo đảm, yêu cầu đặt ra là phải có kế hoạch trung hạn ổn định và nhất quán. Việc bố trí kinh phí không thể mang tính tình thế theo từng năm học, mà cần được lồng ghép trong kế hoạch tài chính – ngân sách, bảo đảm khả năng duy trì khi phạm vi thụ hưởng được mở rộng theo mục tiêu đã xác định.

Ngày 26.12.2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Quyết định số 3588/QĐ-BGDĐT về bộ SGK giáo dục phổ thông sử dụng thống nhất trên toàn quốc. Theo đó, bộ SGK Kết nối tri thức với cuộc sống của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam được lựa chọn làm bộ SGK giáo dục phổ thông sử dụng thống nhất từ năm học 2026–2027.

Việc sử dụng một bộ SGK thống nhất được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về học liệu, tạo sự nhất quán trong tổ chức dạy và học, đồng thời là cơ sở quan trọng để Nhà nước chủ động chỉnh lý, số hóa SGK, phát triển kho học liệu số mở và từng bước thực hiện mục tiêu cung cấp miễn phí SGK cho học sinh.

Việc cung ứng và sử dụng một bộ SGK thống nhất trên toàn quốc đặt ra yêu cầu cao về tiến độ in ấn, phân phối và cấp phát. Với giáo dục phổ thông, có đủ SGK ngay từ đầu năm học là điều kiện để nhà trường xây dựng kế hoạch chuyên môn, giáo viên triển khai giảng dạy đúng chương trình và học sinh sớm ổn định nền nếp học tập. Khi SGK được cấp phát miễn phí, nhà trường trở thành đơn vị trực tiếp tiếp nhận, quản lý và phân phối học liệu, đòi hỏi sự chuẩn bị đồng bộ về nhân sự, cơ sở vật chất và tổ chức thực hiện.

Và bài toán sử dụng hiệu quả ở cơ sở

Ở tầm vĩ mô, cung cấp miễn phí SGK là một chính sách an sinh – giáo dục quan trọng. Tuy nhiên, ở từng nhà trường, vấn đề không chỉ dừng lại ở việc “có sách cho học sinh” mà là tổ chức sử dụng hiệu quả, tiết kiệm và bền vững.

Chia sẻ từ thực tế triển khai tại Trường THCS Nguyễn Văn Bé (phường Bình Lợi Trung, TP.HCM), cô Đinh Thị Thiên Ân, Hiệu trưởng nhà trường cho biết trước khi có chủ trương cung cấp miễn phí SGK trên phạm vi toàn quốc, nhà trường đã chủ động triển khai các giải pháp hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn, đồng thời từng bước hình thành ý thức tiết kiệm trong sử dụng học liệu.

Trong ba năm qua, Trường THCS Nguyễn Văn Bé duy trì hoạt động kêu gọi phụ huynh và học sinh tặng lại SGK, đồng phục còn sử dụng tốt sau mỗi năm học. Hoạt động này được xác định là một nội dung giáo dục thường xuyên, gắn với việc rèn luyện ý thức trách nhiệm và tinh thần sẻ chia trong học sinh.

Theo quy trình của nhà trường, SGK được tiếp nhận, phân loại, sắp xếp thành từng bộ tương đối hoàn chỉnh để trao lại cho học sinh khóa dưới, ưu tiên các em mới vào trường hoặc có hoàn cảnh khó khăn. Việc tổ chức được thực hiện kín đáo, tránh tạo áp lực tâm lý cho học sinh nhận sách. Theo cô Thiên Ân, sự tế nhị trong cách làm là yếu tố quan trọng để học sinh cảm thấy việc nhận sách là bình thường và đáng trân trọng.

Chương trình “Sách trao tay, tặng ngay vé cổng” do Sở GD&ĐT TP.HCM và Công viên Văn hóa Đầm Sen phối hợp thực hiện đã tặng sách miễn phí cho nhiều học sinh

Không dừng lại trong phạm vi một trường, hoạt động chia sẻ SGK còn tạo hiệu ứng lan tỏa khi nhiều trường học và cơ sở bảo trợ xã hội ở các địa phương khác chủ động liên hệ xin sách. Điều này cho thấy, nếu được tổ chức bài bản và minh bạch, các mô hình sử dụng lại SGK có thể góp phần giảm chi phí xã hội ngay cả khi chính sách cung cấp miễn phí SGK chưa được triển khai đồng bộ.

Từ góc nhìn quản lý ở cơ sở, cô Đinh Thị Thiên Ân cho rằng việc cung cấp miễn phí SGK cần đi kèm yêu cầu sử dụng tiết kiệm và hiệu quả. “Nếu hình thành tâm lý coi nhẹ giá trị của sách chỉ vì đó là tài sản được cấp phát, ngân sách Nhà nước sẽ phải gánh thêm chi phí rất lớn”, cô chia sẻ.

Hiện Trường THCS Nguyễn Văn Bé có hơn 1.500 học sinh. Do đặc thù năm học chuyển tiếp, nhà trường phải đăng ký mới 100% SGK cho học sinh. Trước yêu cầu này, công tác thông tin được thực hiện sớm, rõ ràng và minh bạch tới phụ huynh thông qua giáo viên chủ nhiệm, tạo sự chủ động và đồng thuận trong quá trình triển khai.

Ông Ngô Hồ Phong, Hiệu trưởng Trường THPT Dương Văn Dương (xã Nhà Bè, TP.HCM), cho biết nhà trường hiện vẫn chủ động trang bị SGK và tài liệu phục vụ giảng dạy cho giáo viên, đồng thời bổ sung sách tham khảo cho thư viện. Theo ông Phong, ngay cả khi SGK được miễn phí cho học sinh theo chủ trương chung, vai trò của thư viện trường học vẫn cần được tăng cường nhằm bảo đảm điều kiện học tập ổn định, lâu dài.

Thực tiễn cho thấy, chính sách cung cấp miễn phí SGK chỉ phát huy hiệu quả khi được triển khai đồng bộ từ chủ trương đến tổ chức thực hiện tại từng nhà trường. Bên cạnh việc bảo đảm nguồn lực ngân sách, năng lực tổ chức, tư duy quản lý và sự chuẩn bị chủ động của hệ thống giáo dục ở cơ sở là những yếu tố then chốt để chủ trương đi vào đời sống giáo dục một cách ổn định và bền vững.

HOÀNG HƯƠNG - THÙY TRANG - NGUYỄN LINH