Bài 2 - Cần triển khai quy trình hoàn chỉnh

Hướng tới miễn phí sách giáo khoa – Từ chủ trương đến đời sống: Bài 1 - Khi SGK trở thành gánh nặng đầu năm học

Cung cấp miễn phí SGK để bảo đảm đồng bộ việc dạy và học

Trong nhà trường phổ thông, SGK là điều kiện không thể thiếu để chương trình được triển khai đúng kế hoạch. Mọi hoạt động dạy học, từ phân phối chương trình, tiến độ lên lớp đến kiểm tra, đánh giá đều được xây dựng trên cơ sở học sinh có đầy đủ sách ngay từ đầu năm học. Khi điều này không được bảo đảm, việc dạy và học sẽ bị xáo trộn.

SGK là một trong những điều kiện cần của hệ thống giáo dục

Ở cấp trường, chỉ cần một bộ phận nhỏ học sinh chưa có SGK trong những tuần đầu năm học cũng đủ làm ảnh hưởng đến nhịp dạy chung. Giáo viên phải linh hoạt điều chỉnh bài giảng, giảm yêu cầu, chia sẻ tài liệu hoặc dạy chậm lại để học sinh theo kịp. Những giải pháp này giúp duy trì lớp học trước mắt, nhưng về lâu dài làm giảm tính thống nhất của chương trình và ảnh hưởng đến hiệu quả dạy học chung.

Chương trình giáo dục phổ thông mới được xây dựng theo hướng đồng bộ và liên thông. Từ nội dung, phương pháp dạy học đến kiểm tra, đánh giá đều gắn kết với nhau theo một trình tự rõ ràng. Nếu khâu học liệu không được chuẩn bị đầy đủ, việc triển khai chương trình sẽ bị đứt đoạn ngay từ đầu. Vì vậy, bảo đảm SGK không chỉ là chuyện thuận tiện hay không, mà là điều kiện cần để chương trình được thực hiện đúng mục tiêu và yêu cầu đặt ra.

Cũng cần khẳng định rằng, SGK không thay thế vai trò của giáo viên, không quyết định năng lực của học sinh và không thay được tổ chức của nhà trường. Chất lượng giáo dục vẫn phụ thuộc vào con người và năng lực quản lý. Tuy nhiên, khi điều kiện học liệu không được bảo đảm, ba yếu tố đó không thể vận hành đồng bộ. Nói cách khác, SGK là một trong những điều kiện cần của hệ thống.

Từ thực tiễn quản lý, ông Ngô Hồ Phong, Hiệu trưởng Trường THPT Dương Văn Dương (xã Nhà Bè, TP.HCM), cho biết vào đầu mỗi năm học nhà trường đều tiến hành rà soát các trường hợp học sinh chưa có đủ sách để có biện pháp hỗ trợ. “Khi học sinh chưa có đủ SGK, giáo viên buộc phải điều chỉnh cách dạy. Điều này ảnh hưởng đến nhịp chung của lớp và kế hoạch chuyên môn của nhà trường”, ông Phong nêu.

Chia sẻ với Văn Hóa về chủ trương đến năm 2030, cả nước hoàn thành việc cung cấp miễn phí SGK cho tất cả học sinh, Hiệu trưởng Trường THPT Dương Văn Dương nhấn mạnh rằng đây là chủ trương nhân văn, hợp lòng dân, góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục một cách công bằng cho học sinh.

Theo ông Ngô Hồ Phong, Trường THPT Dương Văn Dương hiện có hơn 1.800 học sinh (ba khối lớp), nằm trên địa bàn còn nhiều khó khăn về điều kiện kinh tế, số lượng học sinh thuộc diện hộ nghèo, cận nghèo và các đối tượng chính sách vẫn chiếm tỉ lệ nhất định. Trong bối cảnh đó, chi phí mua SGK hằng năm là một khoản chi không nhỏ đối với nhiều gia đình, nhất là những hộ có từ hai đến ba con cùng đi học.

Đánh giá về ý nghĩa lâu dài, ông Ngô Hồ Phong cho rằng chính sách miễn phí SGK không chỉ giúp giảm áp lực chi tiêu cho các gia đình, mà còn góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận tri thức giữa các nhóm học sinh, đặc biệt là ở những địa bàn còn nhiều khó khăn. Khi điều kiện học tập cơ bản được bảo đảm đồng đều, học sinh có thêm cơ hội tập trung vào việc học, hạn chế những thiệt thòi xuất phát từ hoàn cảnh kinh tế, qua đó nâng cao chất lượng giáo dục một cách bền vững.

Bà Lê Thị Ngọc Anh – Hiệu trưởng Trường THPT Hiệp Bình (xã Hiệp Bình, TP.HCM) nhìn nhận, ở bất kỳ cơ sở giáo dục nào cũng đều có học sinh thuộc diện gia đình nghèo, gia đình chính sách. Với quy mô hiện nay Trường Hiệp Bình có gần 2.000 học sinh, việc giảm bớt chi phí mua SGK sẽ góp phần san sẻ gánh nặng tài chính cho nhiều phụ huynh, tạo điều kiện để học sinh tiếp cận tri thức đầy đủ và công bằng hơn.

Bà Vũ Thị Kim Lan, Tổ trưởng tổ Văn - Sử - Âm nhạc Trường THPT Nguyễn Đức Thuận, phường Trường Thi, tỉnh Ninh Bình bày tỏ sự đồng tình và phấn khởi trước chủ trương đến năm 2030 cung cấp miễn phí SGK cho học sinh. “Đây là chính sách có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, giúp giảm bớt gánh nặng chi phí cho phụ huynh, tạo điều kiện để học sinh yên tâm học tập. Qua thực tế, cả giáo viên, học sinh và phụ huynh đều bày tỏ sự ủng hộ và kỳ vọng lớn vào chủ trương này”, bà Kim Lan chia sẻ.

Cần triển khai quy trình hoàn chỉnh

Để thực hiện việc cung cấp miễn phí SGK cho toàn bộ học sinh, cần có một quy trình rõ ràng và đồng bộ. Từ khâu in ấn, phân phối, tiếp nhận đến bảo quản, cấp phát và sử dụng, mỗi bước đều phải được tính trước. Nếu thiếu quy trình thống nhất, chính sách rất dễ gặp vướng mắc ngay khi triển khai ở cơ sở.

Cần triển khai quy trình hoàn chỉnh để cung cấp miễn phí SGK

Khi đó, nhà trường không chỉ là nơi nhận sách mà trực tiếp đứng ra tổ chức tiếp nhận và cấp phát cho học sinh. Điều này đòi hỏi phải có người phụ trách, chỗ lưu trữ phù hợp và cách làm cụ thể để quản lý, phát sách đúng đối tượng. Nếu không có hướng dẫn rõ ràng, việc thực hiện sẽ dễ lúng túng, chồng chéo và khó kiểm soát.

Hiệu trưởng Trường THPT Dương Văn Dương cho rằng việc triển khai chủ trương này không đặt ra khó khăn lớn về mặt tổ chức nếu có sự hướng dẫn thống nhất từ ngành giáo dục. Nhà trường chỉ cần thống kê chính xác số lượng học sinh theo từng khối lớp để phối hợp trong công tác phân bổ, bảo đảm học sinh được cung cấp đầy đủ sách giáo khoa ngay từ đầu năm học mới.

Theo Hiệu trưởng Trường THPT Hiệp Bình, nhà trường sẽ nghiêm túc thực hiện theo đúng chủ trương của ngành. “Đây là chính sách chung, nhà trường có trách nhiệm chấp hành. Nếu trong quá trình thực hiện có phát sinh khó khăn thì tập thể nhà trường sẽ chủ động khắc phục, với tinh thần ủng hộ tối đa cho học sinh và phụ huynh”, bà Ngọc Anh nhấn mạnh.

Trong khi đó, ông Phạm Văn Châu - Hiệu trưởng Trường THPT Xuân Trường, tỉnh Ninh Bình nêu góp ý, việc cung cấp SGK miễn phí cho toàn bộ học sinh là một chủ trương tốt và thể hiện tính ưu việt chính sách của nhà nước ta, được nhân dân đồng tình, phấn khởi đón nhận.

“Tuy nhiên, để việc thực hiện tối ưu nhất thì cần có giải pháp đồng bộ, thực tế. Tôi xin góp ý, nội dung sách phải chính xác, bám sát chương trình giáo dục để có thể sử dụng lâu dài (tránh tối đa việc điều chỉnh, sửa đổi). Bên cạnh đó, bìa sách và giấy in phải dùng chất liệu tốt để sử dụng được lâu hơn. Ngoài ra, hệ thống thư viện các trường liên thông dữ liệu để có thể điều phối sách linh hoạt…”, ông Phạm Văn Châu nói.

Ở cấp địa phương, việc triển khai chính sách miễn SGK cần được tổ chức linh hoạt, phù hợp với điều kiện từng vùng. Các đô thị lớn, khu công nghiệp tập trung đông học sinh sẽ phải chuẩn bị phương án tiếp nhận và phân phối số lượng sách lớn trong thời gian ngắn. Trong khi đó, các địa phương miền núi, vùng sâu, vùng xa cần chú trọng hơn đến khâu vận chuyển, bảo quản và cấp phát đúng thời điểm. Dù cách làm có khác nhau, vẫn cần một khung quản lý chung để bảo đảm thống nhất và thông suốt.

Cùng với đó, mối quan hệ giữa SGK miễn phí và các loại sách bổ trợ, tài liệu tham khảo cũng cần được làm rõ. Nếu không có hướng dẫn cụ thể, chi phí học tập có thể phát sinh ở các loại sách khác, làm giảm ý nghĩa của chính sách miễn phí SGK. Vì vậy, nguyên tắc sử dụng và phạm vi của từng loại học liệu cần được xác định ngay từ đầu.

Từ góc độ quản lý hệ thống, cung cấp miễn phí SGK không chỉ là vấn đề ngân sách mà còn là bài toán tổ chức. Các khâu từ in ấn, vận chuyển, phân phối đến sử dụng cần được chuẩn hóa và phân công rõ trách nhiệm giữa các cấp. Khi học liệu đã được bảo đảm bằng chính sách công, quy trình thực hiện càng cần rõ ràng để tránh lúng túng ở cơ sở.

Một yếu tố quan trọng là thời điểm cấp phát. Với nhà trường, có đủ sách ngay từ đầu năm học là điều kiện để triển khai kế hoạch dạy học ổn định. Nếu sách đến chậm, ảnh hưởng sẽ kéo dài suốt học kỳ đầu, bởi đây là giai đoạn hình thành nề nếp học tập cho học sinh. Vì vậy, chuẩn bị kỹ khâu tổ chức ngay từ đầu sẽ quyết định hiệu quả thực tế của chính sách.

HOÀNG HƯƠNG - THÙY TRANG - NGUYỄN LINH