Nâng chất ngành lúa gạo trong bối cảnh mới

Những năm gần đây, Cà Mau từng bước mở rộng diện tích lúa chất lượng cao, sử dụng giống chịu mặn, chịu phèn, phù hợp điều kiện tự nhiên. Tỉnh đặt mục tiêu giai đoạn 2026-2030 phát triển mạnh mô hình lúa chất lượng cao, phát thải thấp, gắn với tăng trưởng xanh và xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn xuất khẩu.

Sản xuất lúa gạo cần đẩy mạnh cơ giới hóa, số hóa nhằm nâng cao năng suất, chất lượng.

Cà Mau đang đẩy mạnh liên kết chuỗi sản xuất - chế biến - tiêu thụ lúa gạo, đồng thời ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao chất lượng, giảm chi phí sản xuất. Hướng đi này giúp nông dân giảm phụ thuộc vào trung gian, tăng kết nối với doanh nghiệp thu mua, xuất khẩu. Đặc biệt, các dòng sản phẩm lúa gạo đặc sản, hữu cơ, sinh thái như gạo ST25, lúa - tôm phát thải thấp đang mở ra cơ hội nâng cao giá trị trên thị trường trong và ngoài nước.

Anh Phạm Minh Tiến, Phó Giám đốc HTX Nông nghiệp sinh thái Green Farm (xã Hòa Bình), cho biết hiện đã có doanh nghiệp ký kết bao tiêu sản phẩm; đồng thời một số thị trường xuất khẩu cũng quan tâm đến các sản phẩm gạo giảm phát thải của Việt Nam.

Các giống lúa mới được khuyến khích đưa vào sản xuất nhằm xây dựng thương hiệu lúa gạo của tỉnh.

Trong khi đó, ông Trịnh Văn Cường, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX Vĩnh Cường, cho biết đơn vị đang tham gia Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao. “Hiện tại, Cà Mau, An Giang và Tây Ninh đã triển khai khoảng 13.000 ha. HTX đầu tư trọn gói từ 5-12 triệu đồng/ha, đồng thời hỗ trợ kỹ thuật để sản phẩm đạt tiêu chuẩn xuất khẩu sang thị trường châu Âu. Người dân rất phấn khởi khi tham gia”, ông Cường chia sẻ.

Tuy nhiên, là địa phương cuối nguồn Cửu Long, Cà Mau phụ thuộc lớn vào nước mưa và nước ngầm nên thường xuyên đối mặt với hạn hán, xâm nhập mặn và thiếu nước ngọt trong mùa khô, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất lúa. Tác động của biến đổi khí hậu và sụt lún đất càng làm gia tăng độ mặn, xâm nhập sâu vào nội địa.

Bên cạnh đó, sản xuất còn nhỏ lẻ, phân tán, hạn chế khả năng ứng dụng công nghệ và tổ chức quy mô lớn. Thực tế năm 2025, giá lúa giảm, thị trường tiêu thụ khó khăn khiến nhiều nông dân lo lắng, nhất là với các giống phổ thông như HB1 chiếm tỷ lệ lớn.

Năm 2025, giá lúa giảm, thị trường thu mua hạn chế khiến nhiều nông dân Cà Mau lo lắng về đầu ra.

Trước thực tế này, tỉnh đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm phát triển bền vững ngành hàng lúa gạo, từ ứng dụng công nghệ, quy hoạch vùng sản xuất đến tăng cường liên kết chuỗi và xây dựng thương hiệu.

Ông Phạm Văn Mười, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, cho biết tỉnh đang tập trung phát triển các mô hình sản xuất bền vững như tôm - lúa và lúa phát thải thấp. Trong đó, mô hình tôm - lúa hiện có khoảng 94.000 ha và có khả năng mở rộng thêm khoảng 25.000 ha ở những khu vực đủ điều kiện.

“Đây là mô hình an toàn, thân thiện môi trường, được nhiều nhà khoa học đánh giá cao. Cùng với đó, việc quy hoạch vùng sản xuất và triển khai lúa phát thải thấp đang được đẩy mạnh. Nhiều doanh nghiệp đã tham gia liên kết, hỗ trợ nông dân về giống, vật tư, cho trả chậm đến cuối vụ và bao tiêu sản phẩm”, ông Phạm Văn Mười cho biết.

Tỉnh triển khai nhiều chính sách hỗ trợ về vật tư, giá cả nhằm khuyến khích nông dân duy trì sản xuất lúa gạo.

Nhấn mạnh định hướng lâu dài, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử nhấn mạnh cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, đặc biệt trong chương trình 1 triệu ha lúa chất lượng cao, giảm phát thải; đồng thời tăng cường liên kết chuỗi để nâng cao giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ lúa gạo.

Tỉnh sẽ tổ chức sự kiện khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số gắn với cuộc thi gạo ngon vùng ĐBSCL tại Cà Mau nhằm quảng bá, đưa sản phẩm lúa gạo vươn ra thị trường trong nước và quốc tế.

Cà Mau mong muốn tạo được thương hiệu và uy tín của lúa gạo trên thị trường quốc tế.

Với sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân, Cà Mau được kỳ vọng tiếp tục củng cố vị thế ngành lúa gạo, góp phần bảo đảm an ninh lương thực và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

Lam Khánh - Tiến Luận