Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở

Thực tiễn cho thấy, nhiều vụ việc dân sự không phát sinh từ những tranh chấp phức tạp mà từ các mâu thuẫn đời thường về ranh giới đất, lối đi chung, tiếng ồn, vay mượn, chia tài sản, quyền thờ cúng... Không ít trong số đó có khả năng hòa giải nếu mới phát sinh, nhưng càng để kéo dài, càng để nhiều cấp giải quyết thì tâm lý đối đầu giữa các bên liên quan càng lớn, từ đó phát sinh đơn thư khiếu nại, tố cáo, các vụ khởi kiện phức tạp... Khi đó không chỉ tòa án phải dành nhiều thời gian giải quyết mà các cơ quan chức năng, chính quyền cơ sở cũng phải tiếp nhận và xử lý. Mỗi vụ việc kéo dài đều tiêu tốn đáng kể thời gian, chi phí, nguồn lực của cả người dân và Nhà nước. Điều quan trọng hơn là những mâu thuẫn trong gia đình, dòng họ hay cộng đồng nhiều khi không thể hàn gắn chỉ bằng một bản án hay quyết định...

Một tiểu phẩm tham dự Hội thi hòa giải viên giỏi toàn quốc, năm 2023.

Trường hợp của anh N.V.A ở Hà Nội là một ví dụ. Sau khi bố mẹ qua đời mà không có di chúc thì theo quy định của pháp luật, căn nhà của bố mẹ để lại là tài sản chung, được chia đều cho các con. Tuy nhiên, anh trai của anh N.V.A cho rằng mình là người chăm sóc cha mẹ nên phải được hưởng nhiều hơn. Ban đầu chỉ là mâu thuẫn gia đình nhưng do không được hòa giải sớm, sự việc ngày càng phức tạp, khiến anh N.V.A phải kiện anh trai ra tòa. Vụ việc sau đó kéo dài nhiều năm, hậu quả là anh em không nhìn mặt nhau, có bản án rồi vẫn khó thi hành, tình cảm gia đình thì rạn nứt. Giá như vụ việc của anh N.V.A được hòa giải sớm từ cơ sở thì đã khác, để kéo dài khiến tâm lý thắng-thua, thù ghét đã hình thành nên việc giải quyết càng thêm khó khăn, phức tạp.

Kết quả tổng kết Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành đã cho thấy vị trí, vai trò rất quan trọng của việc hòa giải mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân ngay từ cơ sở cũng như sự cần thiết phải tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác này. Tuy nhiên, thực tế cho thấy luật cũng đã bộc lộ không ít bất cập. Đó cũng là lý do Dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) đang được Bộ Tư pháp xây dựng, lấy ý kiến rộng rãi. Theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc, việc sửa đổi luật là yêu cầu cần thiết nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong giai đoạn mới.

Một trong những điểm mới của dự thảo luật là chuyển từ tư duy “hỗ trợ kinh phí” sang quy định “Nhà nước bảo đảm kinh phí” cho công tác hòa giải ở cơ sở, đồng thời bổ sung các quy định về hòa giải trực tuyến. Nhiều chuyên gia rất đồng tình với dự thảo quy định này. Từ trước tới nay, dù lực lượng hòa giải viên cơ sở khá đông nhưng phần lớn hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm, mức hỗ trợ còn thấp trong khi nhiều vụ việc ngày càng phức tạp. Nhiều hòa giải viên phải xử lý tranh chấp đất đai, thừa kế, hôn nhân gia đình hoặc mâu thuẫn liên quan đến các quy định mới của pháp luật mà chưa được đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu... dẫn đến hoạt động chưa "tròn vai". Vì thế, dự thảo cần quy định rõ mức thù lao tương xứng cho hòa giải viên và kinh phí hoạt động cho tổ hòa giải để tạo điều kiện cho lực lượng hòa giải viên hoàn thành tốt nhiệm vụ. Bên cạnh đó, công tác bồi dưỡng, tập huấn kỹ năng cho hòa giải viên cũng cần được thực hiện thường xuyên, hiệu quả. Trong đó, kỹ năng hòa giải trong môi trường số, kỹ năng xử lý các mâu thuẫn phát sinh trên không gian mạng và kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động hòa giải cũng cần được chú trọng để phù hợp với việc đẩy mạnh chuyển đổi số và chính quyền địa phương hai cấp.

KIM DUNG