Tăng mức xử phạt vi phạm trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội

Người lao động làm việc tại một cơ sở may gia công ở phường Dầu Giây. Ảnh minh họa: Kim Liễu

Quy định mới không chỉ tăng tính răn đe đối với doanh nghiệp (DN) vi phạm mà còn hướng đến bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của NLĐ.

Siết vi phạm trong tuyển dụng, việc làm

Cùng với sự phát triển của thị trường lao động, các hình thức vi phạm pháp luật cũng ngày càng đa dạng. Từ việc thu tiền của người xin việc, quảng cáo tuyển dụng sai sự thật, môi giới việc làm trái phép đến khai thác trái phép dữ liệu về NLĐ đều gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của NLĐ.

Để khắc phục tình trạng này, Nghị định số 283 quy định cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, BHXH và NLĐ Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng sẽ bị xử phạt bằng hình thức cảnh cáo hoặc phạt tiền, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm. Người vi phạm còn có thể bị áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung như: tịch thu tang vật, tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề có thời hạn, đình chỉ hoạt động hoặc trục xuất lao động nước ngoài làm việc trái phép tại Việt Nam.

Đáng chú ý, nghị định tăng chế tài đối với các nhóm hành vi xâm phạm quyền lợi NLĐ như: phân biệt đối xử trong việc làm; khai thác, chia sẻ trái phép dữ liệu về NLĐ và thị trường lao động; hoạt động dịch vụ việc làm không đúng quy định; gian lận hồ sơ để hưởng chính sách việc làm; mua bán dữ liệu lao động; lừa gạt, bóc lột hoặc cưỡng bức lao động.

Đối với người sử dụng lao động (SDLĐ), nghị định quy định xử lý nghiêm các hành vi không khai trình việc SDLĐ, thu tiền của người xin việc, không lập hoặc không cập nhật sổ quản lý lao động, không báo cáo tình hình biến động lao động, SDLĐ không đáp ứng điều kiện chuyên môn đối với những công việc bắt buộc hoặc có hành vi phân biệt đối xử trong lao động.

Theo luật sư Nguyễn Thanh Tùng, Đoàn Luật sư thành phố Đồng Nai, việc tăng chế tài là cần thiết trong bối cảnh nhiều hành vi vi phạm đã chuyển sang môi trường số và ngày càng tinh vi. “Thời gian qua, không ít NLĐ bị mất tiền vì tin vào các thông tin tuyển dụng không đúng sự thật hoặc phải nộp nhiều khoản phí trái quy định khi tìm việc. Khi mức xử phạt đủ mạnh và được thực thi nghiêm, các hành vi trục lợi từ NLĐ sẽ được hạn chế đáng kể”- ông Tùng nhận định.

Chị Mai Thị Lài đang làm việc tại Khu công nghiệp Amata (phường Long Bình) cho biết: Lao động phổ thông thường là nhóm chịu nhiều rủi ro nhất khi tìm việc. Có lần chị được yêu cầu đóng tiền làm hồ sơ và giữ chỗ mới được giới thiệu việc làm. Vì cần việc nên chị và nhiều người vẫn chấp nhận. Sau này mới biết việc thu tiền như vậy là không đúng quy định. “Tôi mong các trường hợp môi giới thu phí hay quảng cáo tuyển dụng sai sự thật sẽ bị xử lý nghiêm để NLĐ không còn bị lợi dụng”- chị Lài nói.

Từ ngày 10-9-2026, hành vi phân biệt đối xử trong việc làm không vì yêu cầu đặc thù của công việc bị phạt từ 5-10 triệu đồng. Khai thác, chia sẻ hoặc sử dụng trái phép dữ liệu về NLĐ và thị trường lao động chưa được công bố bị phạt từ 20-40 triệu đồng. Hoạt động dịch vụ việc làm mà không phải là tổ chức dịch vụ việc làm được thành lập hợp pháp bị phạt từ 45-60 triệu đồng, đồng thời buộc hoàn trả toàn bộ số tiền đã thu của khách hàng và khoản lãi theo quy định…

Tăng chế tài với doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội

Một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị định số 283 là tăng cường xử lý đối với hành vi chậm đóng và trốn đóng BHXH. Đây là vấn đề đã tồn tại nhiều năm và ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của NLĐ.

Luật sư Nguyễn Thanh Tùng cho biết: Nghị định số 283 quy định hình thức cảnh cáo chỉ áp dụng đối với trường hợp số tiền chậm đóng BHXH tại thời điểm lập biên bản dưới 400 ngàn đồng. Đối với trường hợp người SDLĐ không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc quá thời hạn 60 ngày nhưng chưa đến mức bị xác định là trốn đóng, mức xử phạt được áp dụng theo số lượng lao động bị ảnh hưởng.

Bên cạnh đó, DN chậm đóng BHXH còn bị xử phạt từ 12-15% tổng số tiền chậm đóng tại thời điểm lập biên bản, tối đa không quá 75 triệu đồng; đồng thời phải đăng ký đầy đủ NLĐ thuộc diện tham gia BHXH, nộp đủ số tiền còn thiếu và khoản tiền lãi chậm đóng bằng 0,03% mỗi ngày trên số tiền chậm đóng.

Đối với hành vi trốn đóng BHXH, nghị định quy định mức xử phạt cao hơn, cũng được xác định theo quy mô lao động bị ảnh hưởng. Trường hợp đăng ký mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH thấp hơn thực tế hoặc tiếp tục trốn đóng sau khi đã được cơ quan có thẩm quyền đôn đốc sẽ bị xử phạt từ 18-20% tổng số tiền trốn đóng, nhưng tối đa không quá 75 triệu đồng. Đồng thời, người SDLĐ phải truy đóng toàn bộ số tiền BHXH còn thiếu và nộp khoản tiền lãi phát sinh bằng 0,03% mỗi ngày theo quy định.

Giám đốc BHXH Đồng Nai Phạm Minh Thành cho rằng: Việc nâng mức xử phạt không chỉ nhằm tăng tính răn đe mà còn bảo đảm quyền lợi chính đáng của NLĐ. Khi DN chậm đóng hoặc trốn đóng BHXH, người chịu thiệt đầu tiên chính là NLĐ. Họ có thể gặp khó khăn khi giải quyết các chế độ: ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp hoặc hưởng lương hưu. Việc tăng chế tài sẽ góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người SDLĐ.

Từng gặp khó khăn vì DN nợ BHXH nhiều tháng, chị Nguyễn Thu Hoài, công nhân tại Khu công nghiệp Biên Hòa 2 cho biết: “Tôi phải chờ DN đóng đủ BHXH mới được giải quyết chế độ. Nhiều NLĐ chỉ phát hiện quyền lợi của mình bị ảnh hưởng khi đã nghỉ việc. Vì vậy, tôi đồng tình với việc tăng mức xử phạt để DN có trách nhiệm hơn”.

Theo luật sư Nguyên Thanh Tùng, điểm đáng chú ý của Nghị định số 283 không chỉ là việc nâng mức xử phạt mà còn là thông điệp đề cao trách nhiệm của DN trong việc tuân thủ pháp luật lao động và BHXH. Khi chế tài đủ mạnh đi cùng với công tác thanh tra, kiểm tra hiệu quả, môi trường lao động sẽ minh bạch hơn, quyền lợi của NLĐ được bảo đảm tốt hơn và các DN chấp hành đúng quy định cũng có điều kiện cạnh tranh công bằng.

Kim Liễu