Mỹ 'khai hỏa' thuế quan mới, không chỉ 60 nền kinh tế chịu trận

Theo thông báo của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), các quốc gia nằm trong diện áp thuế sẽ phải chịu mức thuế nhập khẩu 10% hoặc 12,5%.

Việc áp dụng các mức thuế mới cũng diễn ra đúng thời điểm mức thuế cơ bản 10% trên phạm vi toàn cầu, được chính quyền Tổng thống Trump công bố từ tháng 2/2026, chính thức hết hiệu lực. Động thái này được xem là một phần trong chiến lược điều chỉnh chính sách thương mại của Nhà Trắng, hướng tới việc thiết lập cơ chế thuế quan mới đối với các đối tác thương mại.

Nguy cơ giá cả hàng hóa tiếp tục leo thang

Theo đánh giá của nhiều nhà phân tích, vòng thuế quan mới của Tổng thống Trump có thể làm gia tăng chi phí đối với nhiều mặt hàng tiêu dùng, kéo theo những bất ổn kinh tế trong bối cảnh các hộ gia đình và doanh nghiệp Mỹ vẫn đang đối mặt với áp lực lạm phát quay trở lại.

Tuy nhiên, chính sách này cũng được cho là tạo nền tảng pháp lý vững chắc hơn cho hệ thống thuế quan của chính quyền Mỹ, đồng thời, có khả năng giúp tăng nguồn thu ngân sách liên bang.

Một trong những tác động dễ nhận thấy nhất là nguy cơ giá cả hàng hóa tiếp tục leo thang.

Các nhà nhập khẩu thường chuyển phần chi phí phát sinh từ thuế quan sang người tiêu dùng thông qua việc tăng giá bán. Điều này có thể tạo thêm áp lực lên ngân sách của các hộ gia đình, đặc biệt trong bối cảnh giá cả đã chịu ảnh hưởng từ căng thẳng địa chính trị.

Theo Phòng thí nghiệm Ngân sách Yale thuộc Đại học Yale, trước khi chính sách mới được điều chỉnh, mức thuế nhập khẩu bình quân của nền kinh tế lớn nhất thế giới ở khoảng 11,4%. Sau khi các mức thuế mới có hiệu lực và thay thế cơ chế thuế tạm thời trước đó, thuế suất bình quân giảm nhẹ xuống còn 11,1%.

Tuy nhiên, cơ quan này dự báo, mức thuế nhập khẩu bình quân sẽ tăng lên khoảng 11,8% vào cuối năm 2026 nếu chính quyền Mỹ tiếp tục triển khai các biện pháp thuế quan bổ sung đã được đề xuất.

Các chuyên gia cũng lưu ý rằng, mặc dù vòng thuế quan mới áp dụng đối với các đối tác chiếm khoảng 99% tổng kim ngạch nhập khẩu của Mỹ, tác động thực tế của chính sách này được dự báo sẽ giảm bớt nhờ nhiều nhóm hàng được miễn trừ.

Theo ngân hàng đầu tư Macquarie, chính sách mới loại trừ một số nhóm hàng như thực phẩm, nhiên liệu, phân bón và nhiều mặt hàng thiết yếu khác.

Ngoài ra, các sản phẩm đáp ứng quy định của Hiệp định Thương mại Mỹ-Mexico-Canada (USMCA) cũng được miễn áp dụng các mức thuế mới.

Chính phủ Mỹ có thể thu thêm khoảng 900 tỷ USD

Các nhà phân tích cũng cho rằng, tác động kinh tế trước mắt của vòng thuế quan mới có thể không quá lớn do nhiều mức thuế chỉ thay thế các biện pháp tạm thời đã được áp dụng trước đó.

Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là chính quyền Tổng thống Donald Trump đã xây dựng một nền tảng pháp lý mới nhằm giúp các mức thuế này có khả năng duy trì lâu dài hơn.

Trong một báo cáo gửi khách hàng ngày 1/8, chiến lược gia nghiên cứu Jim Reid của Deutsche Bank nhận định, thay đổi về thuế quan lần này "ít tác động về mặt kinh tế hơn nhiều người nghĩ". Theo ông, trọng tâm của chính sách không nằm ở việc nâng mạnh thuế suất mà là duy trì các mức thuế hiện hành dưới một cơ sở pháp lý khác.

"Nội dung chính của thông báo không phải là tăng thuế mà là bảo đảm các mức thuế tiếp tục được duy trì", ông Reid đánh giá.

Nếu hệ thống thuế quan mới được duy trì trong vòng 10 năm tới, Ủy ban về Ngân sách Liên bang có trách nhiệm (CRFB) ước tính, chính phủ Mỹ có thể thu thêm khoảng 900 tỷ USD tiền thuế.

Con số này chỉ tương đương chưa đến 60% nguồn thu dự kiến từ gói thuế quan trước đây đã bị Tòa án Tối cao bác bỏ. CRFB cho rằng, khoản thu bổ sung vẫn có thể góp phần cải thiện tình hình tài khóa, giúp giảm tốc độ gia tăng nợ công.

Theo dự báo của tổ chức này, tỷ lệ nợ công của Mỹ đến năm 2036 có thể ở mức khoảng 122% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) thay vì 125% GDP nếu không có các khoản thu mới.

Công cụ lâu dài của Mỹ

Điểm khác biệt quan trọng của vòng thuế quan lần này là được xây dựng dựa trên Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, thay vì các quyền hạn khẩn cấp từng được sử dụng trước đó.

Theo chính quyền Mỹ, 17 đối tác thương mại, trong đó có Argentina và Bangladesh, sẽ chịu mức thuế 10% sau khi cam kết tăng cường thực thi các biện pháp cấm nhập khẩu hàng hóa có liên quan đến lao động cưỡng bức. Hàng hóa từ Liên minh châu Âu (EU) và Đài Loan (Trung Quốc) cũng được áp dụng mức thuế này.

Trong khi đó, 41 đối tác thương mại khác bị áp mức thuế 12,5% do Washington cho rằng chưa đáp ứng các yêu cầu về kiểm soát lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng.

Ông Jim Reid nhận định, việc dựa trên Mục 301 giúp chính sách thuế quan mới có "nền tảng pháp lý vững chắc hơn đáng kể" so với cơ chế khẩn cấp đã bị các tòa án bác bỏ hồi đầu năm. Theo ông, dù các biện pháp theo Mục 301 vẫn có thể đối mặt với quá trình rà soát và các vụ kiện trong tương lai, khả năng tồn tại của chúng cao hơn nhiều.

Tuy nhiên, không phải chuyên gia nào cũng đồng tình với quan điểm này.

Ông Alan Wolff, cựu Phó Tổng Giám đốc Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) cho rằng, việc áp dụng thuế quan diện rộng theo Mục 301 vẫn có thể đối mặt với những thách thức pháp lý.

Theo ông, quy định này vốn được Quốc hội Mỹ thiết kế để xử lý các hành vi thương mại của từng quốc gia hoặc từng vụ việc cụ thể, chứ không nhằm trao quyền áp dụng các mức thuế đồng loạt đối với nhiều đối tác cùng lúc.

Vòng thuế quan mới có hiệu lực sau khi chính quyền Tổng thống Trump liên tiếp công bố các biện pháp thương mại cứng rắn trong những tuần gần đây. Mỹ đã áp thuế 50% đối với một số mặt hàng nhập khẩu từ Canada, áp thuế 25% với nhiều sản phẩm của Brazil và thông báo kế hoạch áp thuế 100% đối với thuốc gốc nhập khẩu từ năm 2028.

Theo đánh giá của Deutsche Bank, chuỗi động thái này cho thấy thuế quan đang dần trở thành một công cụ lâu dài trong chính sách kinh tế và thương mại của nền kinh tế lớn nhất thế giới, thay vì chỉ là biện pháp ngắn hạn phục vụ các mục tiêu đàm phán.

(theo ABC News)

Linh Chi