Làn sóng bán lại gây sức ép lên thị trường kim cương Việt Nam

Người dân chờ đến lượt bán vàng và kim cương tại TP Hồ Chí Minh.

Nơi xếp hàng bán kim cương, nơi vắng vẻ

Ngày 28/7, ghi nhận tại trụ sở Công ty TNHH MTV Vàng bạc Đá quý Sài Gòn (SJC) trên đường Nguyễn Thị Minh Khai, phường Bàn Cờ, TP Hồ Chí Minh, lượng khách đến bán lại kim cương đông hơn ngày thường. Nhiều người mang theo sản phẩm, giấy kiểm định, hóa đơn và chờ đến lượt làm thủ tục.

Khách đến giao dịch vàng miếng, vàng nhẫn và nữ trang cũng tăng mạnh, khiến khu vực tiếp nhận liên tục đông người. Càng về trưa, lượng phương tiện đổ về tăng cao, khu vực giữ xe nhanh chóng quá tải. Nhân viên bảo vệ ưu tiên nhận xe của khách đến mua, còn một số khách có nhu cầu bán được hẹn quay lại vào đầu giờ chiều. Diễn biến này xuất hiện sau thông tin liên quan hơn 3.400 viên kim cương nhập lậu được đưa vào hệ thống bán lẻ của SJC, khiến tâm lý thận trọng lan rộng trên thị trường.

Theo đại diện hệ thống Công ty TNHH MTV vàng bạc đá quý Sài Gòn (SJC), đơn vị vẫn thực hiện chính sách thu mua tại địa chỉ 418 - 420 Nguyễn Thị Minh Khai. Với vàng miếng, vàng nhẫn và các loại nữ trang tính theo giá gia công, khách hàng được chuyển tiền sau khi hoàn tất thủ tục. Những giao dịch hoàn thành sau 15 giờ hoặc có giá trị trên 500 triệu đồng có thể được thanh toán vào ngày kế tiếp.

Riêng nữ trang tính giá món và kim cương phải trải qua nhiều bước kiểm tra nên thời gian thu mua có thể kéo dài từ một đến hai ngày. Trong những thời điểm lượng khách tăng cao, quá trình kiểm tra sản phẩm và hoàn tất thanh toán có thể mất thêm thời gian.

Cửa hàng kinh doanh vàng bạc đá quý Sài Gòn (SJC) tại Hà Nội không đông khách như TP Hồ Chí Minh.

Trái với cảnh đông người đến bán kim cương và vàng tại hệ thống cửa hàng SJC, nhiều khu vực chuyên kinh doanh kim cương, vàng bạc và đá quý ở TP Hồ Chí Minh lại bao trùm không khí trầm lắng. Ngay tại những tuyến đường được giới kinh doanh ví như “phố kim cương”, hàng loạt cửa hàng vẫn kéo kín cửa cuốn. Một số nơi tháo bảng hiệu, dán thông báo tạm ngừng kinh doanh hoặc không còn trưng bày sản phẩm. Những cửa hàng còn hoạt động cũng thưa khách, giao dịch diễn ra dè dặt hơn trước.

Tại chợ An Đông và Trung tâm thương mại An Đông Plaza, nơi từng tập trung nhiều cửa hàng kim hoàn, không ít quầy rơi vào cảnh “trùm mền”, đóng cửa nhiều ngày. Tình trạng tương tự được ghi nhận tại các khu vực kinh doanh vàng bạc, đá quý thuộc phường Chợ Lớn, phường Bến Thành và phường Bàn Cờ. Sự im ắng kéo dài cho thấy biến động đã ảnh hưởng đến tâm lý của cả người bán lẫn người mua.

Nhiều cửa hàng vàng và kim cương tại chợ An Đông, TP Hồ Chí Minh đã đóng cửa đồng loạt.

Một số doanh nghiệp từng thông báo sẽ sớm hoạt động trở lại nhưng đến nay vẫn đóng cửa. Ngọc Châu Âu trước đó dự kiến mở lại vào ngày 25/7, song hai chi nhánh chưa có dấu hiệu đón khách. Long Ngọc Luxury ban đầu thông báo tạm nghỉ năm ngày để sửa chữa, sau đó cho biết đóng cửa vĩnh viễn. Các cửa hàng Hoàng Thứ Jewelry, Thục Lan Diamond cũng dán thông báo tạm ngừng hoạt động nhưng không nêu thời điểm mở lại.

Các cửa hàng kinh doanh kim cương tại TP Hồ Chí Minh đồng loạt đóng cửa những ngày qua.

Theo thống kê sơ bộ của Hội Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý TP Hồ Chí Minh, từ đầu tháng 7 đến nay có hơn 30 đơn vị kinh doanh vàng, kim cương và đá quý đóng cửa trên địa bàn. Con số thực tế có thể cao hơn do nhiều doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này không phải thành viên của hội.

Ông Nguyễn Văn Dưng, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý TP Hồ Chí Minh cho biết, một nguyên nhân khiến nhiều cửa hàng đóng cửa là áp lực thanh khoản khi nhu cầu bán lại tăng nhanh. Những đơn vị nhỏ, nguồn vốn hạn chế có thể không đủ khả năng chi trả trong thời gian ngắn nên phải tạm dừng hoạt động. Một số doanh nghiệp khác đóng cửa do vấn đề pháp lý hoặc những nguyên nhân chưa được công bố.

Trong khi TP Hồ Chí Minh đồng thời xuất hiện cảnh khách xếp hàng bán sản phẩm và hàng loạt cửa hàng đóng cửa, thị trường Hà Nội có diễn biến khác. Ghi nhận tại một số điểm bán kim cương cho thấy không khí khá vắng vẻ, lượng người ra vào ít và không xuất hiện cảnh xếp hàng bán lại. Khách hàng chủ yếu tìm hiểu giá, giấy kiểm định, nguồn gốc sản phẩm và chính sách thu mua trước khi quyết định giao dịch.

Lấp khoảng trống kiểm định, bảo vệ người tiêu dùng

Theo ông Nguyễn Văn Dưng, những biến động hiện nay cũng là phép thử, góp phần thanh lọc các đơn vị kinh doanh thiếu uy tín, không bảo đảm khả năng thực hiện cam kết và chưa chú trọng bảo vệ khách hàng. Các doanh nghiệp có nền tảng tài chính, sản phẩm rõ nguồn gốc và chính sách hậu mãi minh bạch sẽ có khả năng duy trì niềm tin. Tuy nhiên, quá trình thanh lọc phải diễn ra trong khuôn khổ pháp luật, tránh để người mua trở thành bên gánh chịu thiệt hại.

Khách hàng lo lắng giá trị cửa mặt hàng kim cương sau các vụ việc liên quan đến kim cương vừa qua.

Một vấn đề đáng quan tâm khác là khoảng trống tiêu chuẩn đối với nhiều loại đá quý. Hiện kim cương đã có các tiêu chí kiểm định riêng, trong khi nhiều sản phẩm đá quý khác vẫn thiếu quy chuẩn thống nhất. Theo ông Dưng, cần xây dựng tiêu chuẩn đo lường, phân loại và kiểm định cho từng nhóm sản phẩm. Đây sẽ là căn cứ để cơ quan chức năng quản lý, doanh nghiệp công bố chất lượng và người tiêu dùng đối chiếu khi giao dịch.

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, cho rằng giá trị của kim cương không chỉ nằm ở đặc tính vật lý mà còn được hình thành từ niềm tin đối với toàn bộ chuỗi cung ứng. Nguồn gốc xuất xứ, chứng thư kiểm định, tính minh bạch của thông tin, uy tín doanh nghiệp và khả năng thực hiện cam kết thu mua lại đều ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định của khách hàng.

Theo ông Huy, uy tín cần được xem là tài sản quan trọng nhất của doanh nghiệp, được xây dựng bằng chất lượng sản phẩm, chính sách hậu mãi nhất quán và trách nhiệm trong từng giao dịch. Hoạt động kiểm định cũng phải bảo đảm tính độc lập về chuyên môn, quản trị và tài chính nhằm hạn chế xung đột lợi ích. Các tổ chức kiểm định cần tuân thủ chuẩn mực nghề nghiệp và chịu trách nhiệm đối với những chứng thư đã phát hành.

Người dân đến bán vàng tại một cửa hàng hệ thống PNJ tại TP Hồ Chí Minh.

Theo Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, xét về bản chất, kim cương vẫn là một loại hàng hóa, dù có giá trị lớn và mang tính đặc thù. Vì vậy, mọi vấn đề phát sinh trong quá trình mua bán trước hết phải được xem xét trên cơ sở những thỏa thuận đã xác lập giữa doanh nghiệp và khách hàng. Doanh nghiệp có trách nhiệm thực hiện đúng cam kết, còn người mua cần căn cứ vào hợp đồng, hóa đơn và điều khoản giao dịch để bảo vệ quyền lợi.

Đề cập việc PNJ thay đổi chính sách thu mua lại, giãn tiến độ thanh toán lên bốn tháng không chỉ với kim cương mà còn với các sản phẩm vàng, bạc, đại diện Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cho rằng, khách hàng cần rà soát kỹ hợp đồng, nhất là các điều khoản về thời hạn thanh toán, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên. Việc thay đổi chính sách thu mua không thể tách rời những cam kết doanh nghiệp đã đưa ra khi bán sản phẩm.

Trong trường hợp doanh nghiệp gặp khó khăn khách quan, các bên nên ưu tiên thương lượng để tìm được tiếng nói chung, hạn chế phát sinh tranh chấp không cần thiết. Chỉ khi đã hết thời hạn cam kết mà doanh nghiệp vẫn không thực hiện nghĩa vụ hoặc xuất hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật, người tiêu dùng mới cần chuyển sang các biện pháp pháp lý để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Ngoài ra, với những cửa hàng nhỏ đã đóng cửa, không thể liên hệ hoặc không còn khả năng tiếp tục thương lượng, nguy cơ thiệt hại đối với người mua sẽ lớn hơn. Khi đó, việc bảo vệ quyền lợi không còn chỉ dựa trên thỏa thuận dân sự giữa hai bên mà cần có sự tham gia của cơ quan chức năng.

Một cửa hàng của hệ thống Công ty vàng bạc đá quý Phú Nhuận (PNJ) tại Hà Nội khá vắng vẻ.

Đại diện Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cũng khuyến nghị, khách hàng giữ bình tĩnh, tránh bán tháo hoặc đưa ra quyết định vội vàng theo tâm lý đám đông. Người mua cần lưu giữ đầy đủ hợp đồng, hóa đơn, chứng thư kiểm định, phiếu bảo hành, chính sách thu mua lại và những nội dung trao đổi với doanh nghiệp. Đây là căn cứ quan trọng để thương lượng hoặc đề nghị cơ quan có thẩm quyền bảo vệ quyền lợi khi cần thiết.

Về lâu dài, thị trường cần hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kiểm định, tăng cường truy xuất nguồn gốc, chuẩn hóa cơ chế công bố thông tin và giám sát việc thực hiện cam kết thu mua lại. Khi hành lang pháp lý được hoàn thiện, hoạt động kiểm định bảo đảm độc lập và doanh nghiệp thực hiện nghiêm chính sách hậu mãi, giai đoạn biến động hiện nay có thể trở thành cơ hội thanh lọc, khôi phục niềm tin và tạo nền tảng cho thị trường kim hoàn phát triển lành mạnh hơn.

Theo Luật gia Phan Thị Việt Thu, nguyên Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng TP Hồ Chí Minh, để bảo vệ quyền lợi người mua và nâng cao tính minh bạch của thị trường, cơ quan chức năng cần tăng cường thanh tra, kiểm tra đột xuất các cơ sở kinh doanh; kiểm soát chặt chứng thư kiểm định, đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc sản phẩm và xử lý nghiêm các hành vi làm giả, gian lận thương mại.

Bài, ảnh: Hoàng Tuyết - Minh Phương - Công Bằng/Báo Tin tức và Dân tộc