Xây dựng nông thôn mới Lâm Đồng đứng trước 'bài kiểm tra' mới

Trung tâm xã Đam Rông 1 được đầu tư hạ tầng đồng bộ, khang trang

Bức tranh nông thôn mới được "vẽ lại"

Sau nhiều năm nỗ lực, Lâm Đồng có nhiều xã đạt chuẩn nông thôn mới (NTM), NTM nâng cao, NTM kiểu mẫu.

Tuy nhiên, kết quả rà soát theo Bộ tiêu chí quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 cho thấy, 103 xã sau sáp nhập chưa có xã nào đạt chuẩn. Trong đó, 28 xã đạt 4/10 tiêu chí, 29 xã đạt 3 tiêu chí, 24 xã đạt 2 tiêu chí, 21 xã đạt 1 tiêu chí và 1 xã chưa đạt tiêu chí nào.

Thoạt nhìn, kết quả này dễ khiến nhiều người nghĩ chương trình NTM đang "đi lùi". Tuy nhiên, đây là thực tế xuất phát từ việc áp dụng bộ tiêu chí mới với yêu cầu cao hơn, toàn diện hơn và hướng đến phát triển bền vững.

Nhiều khu dân cư đồng bào dân tộc thiểu số ở xã Đam Rông 2 hiện vẫn chưa được đầu tư hệ thống giao thông, khiến việc đi lại của người dân rất khó khăn, nhất là vào mùa mưa

Nếu trước đây, trọng tâm là đầu tư hạ tầng thì nay, các tiêu chí được mở rộng sang phát triển kinh tế nông thôn, chuyển đổi số, chính quyền số, kinh tế tuần hoàn, bảo vệ môi trường, chất lượng dịch vụ công và mức độ hài lòng của người dân.

Đường hoa nông thôn Đạ Tẻh 2 sáng, xanh, sạch, đẹp

Ông Lê Quang Dần, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, Bộ tiêu chí giai đoạn 2026 - 2030 có nhiều chỉ tiêu được nâng lên rất cao. Nhiều tiêu chí không chỉ đánh giá về hạ tầng mà còn yêu cầu về chuyển đổi số, môi trường, kinh tế tuần hoàn và chất lượng sống của người dân. Vì vậy, các địa phương gần như phải bắt đầu một hành trình mới.

Có thể nói, nếu giai đoạn trước là quá trình "xây nền" thì giai đoạn hiện nay là hành trình "nâng chất". Thước đo thành công không còn nằm ở số lượng công trình được đầu tư mà ở chất lượng phát triển bền vững và mức độ thụ hưởng của người dân.

Tuổi trẻ xã Cát Tiên 3 đồng hành cùng chính quyền địa phương nâng cao nhận thức cộng đồng về lợi ích của chuyển đổi số

Việc sáp nhập đơn vị hành chính cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới. Quy mô xã lớn hơn, địa bàn rộng hơn, dân cư đông hơn khiến việc duy trì và nâng chất các tiêu chí trở nên khó khăn. Kết quả rà soát vì vậy không chỉ phản ánh thực trạng mà còn là cơ sở để tỉnh xác định những tiêu chí còn yếu, tập trung nguồn lực đầu tư trong giai đoạn tới.

Các địa phương không ngừng đầu tư, nâng cao chất lượng trường học trên địa bàn

Một trong những thay đổi lớn nhất của chương trình NTM giai đoạn 2026 - 2030 là chuyển từ mục tiêu tăng số xã đạt chuẩn sang nâng cao chất lượng các tiêu chí.

Các địa phương không chỉ tiếp tục đầu tư giao thông, điện, nước, trường học hay cơ sở văn hóa mà còn phải bảo đảm hiệu quả vận hành, phát triển kinh tế số, chính quyền số, bảo vệ môi trường, xử lý chất thải, xây dựng cảnh quan nông thôn và nâng cao sự hài lòng của người dân.

Đó cũng là lý do nhiều xã từng đạt chuẩn NTM hoặc NTM nâng cao trước đây vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của bộ tiêu chí mới.

Công tác đào tạo nghề và tạo việc làm nông thôn được các cấp, ngành chức năng và địa phương quan tâm thực hiện

Theo ông Lê Quang Dần, việc chưa có xã nào đạt chuẩn ở thời điểm hiện tại không phải điều đáng lo ngại. Quan trọng hơn là chương trình đang chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu, lấy người dân làm trung tâm của mọi tiêu chí.

"Điều quan trọng không phải là số lượng xã được công nhận ngay, mà là từng bước nâng chất lượng các tiêu chí, để người dân thực sự được hưởng lợi", ông Dần nhấn mạnh.

Từ nền tảng nông thôn mới đến hành trình nâng chất

Xã Lạc Dương là minh chứng rõ nét cho chặng đường chuyển từ "đạt chuẩn" sang "nâng chất". Được hình thành trên cơ sở sáp nhập 3 xã Đạ Sar, Đạ Nhim và Đạ Chais, địa phương có nhiều lợi thế về nông nghiệp công nghệ cao và du lịch sinh thái.

Hệ thống hạ tầng xã Lạc Dương được đầu tư đồng bộ, khang trang

Theo ông Bùi Quốc Huân, Chủ tịch UBND xã Lạc Dương, trước khi sáp nhập, cả 3 xã đều đạt chuẩn NTM; trong đó, Đạ Sar và Đạ Nhim đạt chuẩn NTM nâng cao.

Giai đoạn 2020 - 2025, địa phương đầu tư hơn 318,5 tỷ đồng xây dựng 42 công trình hạ tầng, gồm 24 công trình giao thông và 18 công trình hạ tầng kinh tế - xã hội. Hệ thống giao thông ngày càng hoàn thiện đã tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất, lưu thông hàng hóa và phát triển du lịch.

Chuỗi liên kết trồng, chế biến và tiêu thụ atisô tại xã Lạc Dương mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người dân

Kinh tế nông thôn cũng có nhiều chuyển biến tích cực khi giá trị sản xuất nông nghiệp tăng bình quân 6,49%/năm; hình thành 13 chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ, 48 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên và thu hút 26 doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp.

Đến nay, 100% trung tâm các xã cũ có hệ thống đường trải thảm nhựa; 99,5% hộ sử dụng điện; 97% hộ dùng nước hợp vệ sinh; 100% thôn được phủ sóng thông tin. Toàn xã có 6/6 trường đạt chuẩn quốc gia, 100% trạm y tế đạt chuẩn, khoảng 93% hộ đạt gia đình văn hóa và 97% thôn giữ vững danh hiệu văn hóa.

Địa phương cũng giải ngân 100% nguồn vốn chương trình Phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2024, góp phần giảm nghèo và nâng cao đời sống người dân.

Người dân xã Lạc Dương chuyển đổi từ hình thức nuôi bò thả rông sang nuôi nhốt, kết hợp áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật

Tuy nhiên, theo ông Bùi Quốc Huân, sau sáp nhập, địa bàn rộng hơn, tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao, điều kiện phát triển giữa các khu vực còn chênh lệch, trong khi nhiều tiêu chí mới đòi hỏi nguồn lực lớn và cách làm mới.

Dù vậy, sau sáp nhập, xã Lạc Dương có địa bàn rộng, tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao, đời sống người dân vẫn còn dựa vào việc tham gia nhận khoán bảo vệ rừng trên địa bàn

Bên cạnh đó, hệ thống văn bản hướng dẫn còn thiếu thống nhất; một số chính sách hỗ trợ chồng chéo, phạm vi thụ hưởng ngày càng thu hẹp. Trình độ dân trí ở một số vùng chưa đồng đều, vẫn còn tâm lý trông chờ vào Nhà nước. Biến đổi khí hậu, giá vật tư nông nghiệp và thị trường tiêu thụ nông sản biến động cũng ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập và khả năng huy động nguồn lực của người dân.

Dẫu còn nhiều khó khăn, những kết quả đạt được trong nhiều năm qua vẫn là nền tảng quan trọng để Lạc Dương từng bước chinh phục các tiêu chí mới.

Người dân xã Đam Rông 4 có niềm vui khi tuyến ĐT722 đã được thông, đi lại dễ dàng, thuận tiện

Sau sáp nhập, xây dựng NTM ở Lâm Đồng đang bước vào một "bài kiểm tra" với yêu cầu cao hơn và thực chất hơn. Việc chưa có xã nào đạt chuẩn theo Bộ tiêu chí giai đoạn 2026 - 2030 không phải là bước lùi mà là sự khởi đầu cho một giai đoạn phát triển mới.

Từ mục tiêu "đạt chuẩn", các địa phương sẽ chuyển sang "nâng chất"; từ đầu tư hạ tầng sang nâng cao chất lượng sống của người dân; từ phát triển theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu. Đó cũng là con đường để những miền quê Lâm Đồng tiếp tục đổi mới theo hướng xanh, hiện đại và bền vững.

Hoàng Sa