Mỹ đang đùn đẩy trách nhiệm chiến tranh cho các đồng minh vùng Vịnh?

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Washington, D.C. Ảnh: THX/TTXVN

Nhận định trên tờ Tin tức Arab (Arabnews.com) mới đây, Tiến sĩ Dania Koleilat Khatib, chuyên gia về quan hệ Mỹ và thế giới Arab, đã chỉ ra những toan tính chiến lược của Washington trong việc lôi kéo các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) vào vòng xoáy xung đột với Iran. Theo chuyên gia này, Mỹ đang nỗ lực áp dụng chiến lược đùn đẩy trách nhiệm nhằm giảm thiểu "tổn thất" của chính mình và tìm kiếm tính chính danh cho một cuộc chiến không hoàn toàn nhận được sự ủng hộ từ công chúng ở trong nước.

Áp lực từ Mỹ và những lời đe dọa ngầm

Sự căng thẳng bắt nguồn từ những tuyên bố cứng rắn của Thượng nghị sĩ Mỹ Lindsey Graham. Ông Graham bị cáo buộc đã đưa ra lời đe dọa ngầm đối với các quốc gia vùng Vịnh Arab, kêu gọi họ tấn công Iran và cảnh báo về những "hậu quả" nếu họ từ chối thực hiện.

Tiến sĩ Khatib nhận định, Mỹ đang cố gắng đẩy các đồng minh gánh chịu phần lớn gánh nặng trong cuộc chiến với Iran với mức chi phí thấp nhất cho Washington. Đây là một cuộc chiến mà các nước GCC không mong muốn và thậm chí không được tham vấn trước.

Để lôi kéo các quốc gia này vào xung đột, Mỹ đã sử dụng nhiều phương pháp khác nhau. Ví dụ, về thông tin, chính quyền Mỹ "liên tục đưa ra các tuyên bố rằng các nước Arab đang tham chiến", đồng thời phát sóng hình ảnh tên lửa phóng vào Iran nhằm tạo ấn tượng chúng xuất phát từ lãnh thổ của các nước Arab. Bên cạnh đó, Israel đã cáo buộc UAE chịu trách nhiệm về vụ tấn công vào một nhà máy khử muối ở Iran, nhưng Abu Dhabi đã ngay lập tức bác bỏ cáo buộc này.

Tiến sĩ Khatib nhận định, Mỹ luôn hưởng lợi từ sự cạnh tranh giữa Iran và các nước Arab, thậm chí còn kích động, sự cạnh tranh giữa Iran và các quốc gia vùng Vịnh Arab. Trước năm 1979, cả Israel và Iran đều là đồng minh của Mỹ và Washington đóng vai trò cân bằng giữa hai phía. Sau đó, tầm ảnh hưởng của Mỹ càng tăng khi Iran từ lâu đã tìm cách đàm phán với Mỹ để giảm bớt các lệnh trừng phạt, đồng thời phô trương sức mạnh trước các nước láng giềng Arab. Ngược lại, các quốc gia vùng Vịnh sử dụng sức mạnh quân sự và ảnh hưởng của Mỹ để tự bảo vệ mình trước các thách thức từ Iran.

Tuy nhiên, việc chuyển gánh nặng chiến tranh sang GCC còn nhằm mục đích duy trì sự phụ thuộc. Nếu tham chiến, các nước vùng Vịnh sẽ cần sự hỗ trợ vũ khí và ngoại giao liên tục từ Mỹ, từ đó đẩy họ rời xa tầm ảnh hưởng của Nga và Trung Quốc - hai cường quốc đã bày tỏ sự ủng hộ đối với Iran và chỉ trích các cuộc tấn công của Mỹ.

Một lý do quan trọng khác khiến Mỹ muốn các nước Arab nhập cuộc là tính chính danh. Tại Mỹ, cuộc chiến này đang bị phản đối dữ dội và bị liên kết với các bê bối nội bộ như vụ Epstein (được gọi là "Chiến dịch Cơn thịnh nộ Epstein").

Tiến sĩ Khatib chỉ ra rằng, chính quyền Trump cần một "vật tế thần". Sự tham gia của các nước GCC sẽ giúp các chính trị gia như nghị sĩ Graham có lý lẽ để biện minh rằng Mỹ chỉ đang bảo vệ lợi ích của đồng minh vùng Vịnh. Thậm chí, những người phản đối chiến tranh tại Mỹ như người dẫn chương trình Rachel Maddow cũng đang đổ lỗi cho các quốc gia vùng Vịnh là nguyên nhân khiến chính quyền Trump tiến hành chiến tranh.

Vai trò của trung lập

Trước nguy cơ bị biến thành "vật tế thần", các quốc gia vùng Vịnh đang chọn lập trường trung lập. Cựu Thủ tướng Qatar Sheikh Hamad bin Jassem Al-Thani đã cảnh báo trên mạng xã hội rằng các nước GCC không nên sa vào cái bẫy mà Mỹ (và Israel) đã giăng ra.

Bài học từ cuộc chiến Iran-Iraq kéo dài 8 năm thay vì 3 tuần như dự kiến là lời nhắc nhở về sự khốc liệt của chiến tranh giữa các nước láng giềng. Trong khi Mỹ có thể rút quân và kết thúc cuộc chiến từ xa, các nước vùng Vịnh không thể rời bỏ vị trí địa lý của mình.

Bất chấp những hành động của Iran, Tiến sĩ Khatib cho rằng các quốc gia vùng Vịnh cần ưu tiên giảm leo thang căng thẳng. Thỏa thuận do Trung Quốc làm trung gian vào tháng 3/2023 giữa Saudi Arabia và Iran được coi là cơ sở quan trọng cần được viện dẫn. Việc giữ thái độ trung lập và duy trì kênh đối thoại với Iran là giải pháp duy nhất để ngăn chặn một cuộc chiến toàn diện có thể dẫn đến khủng hoảng toàn cầu hoặc thậm chí là Chiến tranh thế giới thứ ba.

Công Thuận/Báo Tin tức và Dân tộc