Một nhân cách đáng kính trọng của nền giáo dục Việt Nam

Giáo sư, Viện sĩ, Nhà giáo Nhân dân Phạm Minh Hạc tham dự trực tuyến Hội thảo khoa học “Giáo sư, Viện sĩ, Nhà giáo Nhân dân Phạm Minh Hạc với sự phát triển khoa học giáo dục Việt Nam” tổ chức năm 2024. (ẢNH: MOET)

Qua lời kể của ông, Giáo sư Phạm Minh Hạc hiện lên là một trong những chuyên gia khoa học tâm lý học hàng đầu của Việt Nam, một nhà khoa học được đào tạo bài bản, có nhiều đóng góp đối với khoa học tâm lý học, khoa học giáo dục và sự nghiệp giáo dục nước nhà.

Nền tảng học thuật làm nên một nhà khoa học lớn

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Kiều, để nhìn nhận đầy đủ những đóng góp của Giáo sư Phạm Minh Hạc, trước hết cần bắt đầu từ nền tảng học thuật đã làm nên tên tuổi của ông. Chính quá trình được đào tạo bài bản về tâm lý học đã đặt nền móng cho sự nghiệp nghiên cứu, quản lý và những đóng góp lâu dài của Giáo sư đối với nền giáo dục nước nhà.

Sau khi trúng tuyển Đại học Văn khoa (nay là Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội), Giáo sư Phạm Minh Hạc được cử sang Liên Xô học tập và trở thành một trong những người Việt Nam đầu tiên được đào tạo chính quy về tâm lý học tại Trường đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva - một trong những cơ sở đào tạo uy tín hàng đầu của Liên Xô thời bấy giờ.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Kiều nhận xét: “Ông là một trong những người Việt Nam hiếm hoi được đào tạo bài bản, nghiêm chỉnh theo đúng một chuyên ngành khoa học như vậy”.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Kiều, Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý-Giáo dục Việt Nam, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam. (Ảnh: HÀ NINH)

Theo ông, chính nền tảng học thuật ấy đã tạo nên một nhà khoa học có khả năng nghiên cứu sâu, đồng thời đủ tầm để trở thành một trong những chuyên gia khoa học tâm lý học hàng đầu của Việt Nam. Sau thời gian giảng dạy tại Trường đại học Sư phạm Hà Nội và bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ khoa học tại Liên Xô, Giáo sư Phạm Minh Hạc trở về công tác tại Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam. Tại đây, ông lần lượt đảm nhiệm các cương vị Trưởng ban Tâm lý học, Phó Viện trưởng và Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam.

Từ môi trường nghiên cứu khoa học, Giáo sư Phạm Minh Hạc được Đảng và Nhà nước giao nhiều trọng trách quan trọng trong lĩnh vực giáo dục. Ông được bổ nhiệm làm Thứ trưởng Giáo dục kiêm Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục, sau đó là Bộ trưởng Giáo dục. Sau khi Bộ Giáo dục và Bộ Đại học, Trung học chuyên nghiệp được sáp nhập thành Bộ Giáo dục và Đào tạo, ông tiếp tục được phân công giữ cương vị Thứ trưởng thứ nhất. Sau đó, ông đảm nhiệm cương vị Phó Trưởng ban thứ nhất Ban Khoa giáo Trung ương và còn đảm nhiệm nhiều trọng trách khác.

Điều khiến Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Kiều trân trọng không chỉ là những cương vị mà Giáo sư Phạm Minh Hạc từng đảm nhiệm, mà còn ở việc, trên mỗi cương vị công tác, ông luôn giữ được tư cách của một nhà khoa học và phát huy được năng lực chuyên môn để cống hiến cho sự phát triển của khoa học và giáo dục Việt Nam.

Khối lượng công trình khoa học phong phú và đồ sộ

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Kiều, Giáo sư Phạm Minh Hạc là một trong những chuyên gia tâm lý học hàng đầu của Việt Nam. Điều đáng ghi nhận là ông không chỉ được đào tạo bài bản mà còn phát huy được đầy đủ năng lực của một chuyên gia thông qua hoạt động nghiên cứu và những đóng góp thực tiễn của ngành.

Ông cho biết, Giáo sư Phạm Minh Hạc để lại một khối lượng công trình khoa học đồ sộ, gồm sách chuyên khảo, sách tham khảo, giáo trình, các bài báo khoa học và nhiều báo cáo tại các hội thảo, chuyên đề trong nước và quốc tế. Hoạt động khoa học của ông, theo nhận xét của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Kiều, có thể khái quát bằng ba từ: đa dạng, phong phú và đồ sộ.

“Điều đáng quý ở Giáo sư Phạm Minh Hạc là nghị lực, bản lĩnh và trình độ của một nhà khoa học đã tạo nên một hệ thống công trình rất lớn”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Kiều chia sẻ.

Nhắc đến sự nghiệp nghiên cứu khoa học của Giáo sư Phạm Minh Hạc, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Kiều nhấn mạnh: Việc Giáo sư Phạm Minh Hạc được Đảng và Nhà nước giao làm Chủ nhiệm liên tiếp ba Chương trình khoa học cấp Nhà nước trong khoảng 15 năm. Mỗi chương trình được triển khai trong 5 năm, quy tụ hàng chục đề tài và hàng trăm nhà khoa học đầu ngành tham gia nghiên cứu. Đây là minh chứng cho sự tín nhiệm của Đảng và Nhà nước đối với năng lực khoa học cũng như khả năng tổ chức của Giáo sư Phạm Minh Hạc.

“Sự tín nhiệm ấy không phải không có cơ sở. Giáo sư Phạm Minh Hạc đủ đức, đủ tài để đảm nhiệm trọng trách ấy”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Kiều khẳng định.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Kiều, những chương trình nghiên cứu do Giáo sư Phạm Minh Hạc chủ trì đã có nhiều đóng góp quan trọng trong nghiên cứu về con người Việt Nam, văn hóa Việt Nam và nhiều vấn đề lý luận, thực tiễn phục vụ sự phát triển của đất nước. Đối với ông, rất khó có thể kể hết những đóng góp khoa học của Giáo sư Phạm Minh Hạc. Bởi giá trị của các chương trình nghiên cứu không chỉ được thể hiện ở số lượng công trình mà còn ở chất lượng và phạm vi ảnh hưởng của những kết quả nghiên cứu đối với sự phát triển của khoa học xã hội và giáo dục Việt Nam.

Người biết quy tụ trí tuệ và gìn giữ sự đồng thuận

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Kiều, một dấu ấn khác của Giáo sư Phạm Minh Hạc là khả năng tổ chức và điều hành các chương trình khoa học quy mô lớn. Trong thời gian Giáo sư Phạm Minh Hạc làm chủ nhiệm ba chương trình khoa học cấp Nhà nước, mỗi chương trình khoa học quy tụ hàng trăm nhà khoa học với nhiều chuyên ngành khác nhau. Đây đều là những nhà khoa học có trình độ chuyên môn cao, có chính kiến và quan điểm học thuật riêng. Vì vậy quá trình trao đổi chuyên môn thường diễn ra rất sôi nổi, thậm chí có những lúc tranh luận gay gắt và tưởng chừng khó đi đến thống nhất.

"Khi đó, Giáo sư Phạm Minh Hạc lắng nghe, phân tích và có khả năng dung hòa các ý kiến khác nhau để đi đến kết luận chung. Chính nhờ cách làm việc đó mà suốt 15 năm chủ trì các chương trình khoa học cấp Nhà nước, Giáo sư Phạm Minh Hạc luôn tạo được không khí hợp tác, đoàn kết giữa các nhà khoa học và các chương trình đều đi đến những kết quả thống nhất", Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Kiều chia sẻ.

Trong lời kể của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Kiều, Giáo sư Phạm Minh Hạc hiện lên trước hết là một nhà khoa học được đào tạo bài bản, luôn làm việc với tinh thần nghiêm cẩn và khát vọng cống hiến. Từ những công trình nghiên cứu, những chương trình khoa học quy mô lớn đến công tác đào tạo đội ngũ và quản lý giáo dục, theo ông, ở đâu cũng thấy một sức lao động bền bỉ, một bản lĩnh khoa học và khả năng quy tụ con người.

Có lẽ vì vậy, khi được hỏi điều muốn gửi gắm để tưởng nhớ Giáo sư Phạm Minh Hạc, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Kiều chỉ nhẹ nhàng nói: “Có lẽ tưởng nhớ đến Giáo sư Phạm Minh Hạc là tưởng nhớ về một nhân cách, một nhân cách đáng học tập, đáng trân trọng, rất đáng kính trọng”.

Lời nhận xét ngắn gọn ấy cũng là điều đọng lại xuyên suốt câu chuyện của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Kiều đã có nhiều năm gắn bó với Giáo sư Phạm Minh Hạc.

QUỲNH NGUYỄN (Ghi)