Đổi mới chương trình văn hóa cho học sinh học nghề

Nhằm tạo bước chuyển trong đào tạo trung học nghề, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) đã thành lập 10 tổ chuyên môn xây dựng chương trình văn hóa THPT dành riêng cho hệ trung học nghề.

Thiết kế phù hợp với học sinh học nghề

Hiện nay, học sinh học nghề vẫn học chương trình văn hóa theo Thông tư 12/2022/TT-BGDĐT, vốn được xây dựng để hoàn thành chương trình giáo dục thường xuyên cấp THPT. Trong khi đó, chương trình mới được thiết kế riêng cho trung học nghề, hướng đến mục tiêu vừa bảo đảm nền tảng học vấn phổ thông, vừa phục vụ trực tiếp đào tạo nghề.

Theo định hướng của Bộ GDĐT, chương trình không xây dựng lại từ đầu mà rà soát Chương trình giáo dục phổ thông 2018, tinh giản những nội dung quá hàn lâm, giữ lại các yêu cầu cần đạt ở mức biết, hiểu và vận dụng.

Điểm mới đáng chú ý là mỗi môn học được thiết kế với 70% kiến thức cốt lõi và 30% kiến thức ứng dụng nghề nghiệp theo từng nhóm ngành. Chẳng hạn, môn Tiếng Anh có tổng thời lượng 210 giờ, trong đó 140 giờ dành cho kiến thức cốt lõi và 70 giờ dành cho nội dung ứng dụng nghề nghiệp, trước mắt thí điểm với hai nhóm ngành STEM và nhà hàng - khách sạn.

Không chỉ đổi mới nội dung, Bộ GDĐT cũng thay đổi cách xây dựng chương trình khi giao nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp làm tổ trưởng chuyên môn. Trong đó, Trường Cao đẳng (CĐ) FPT Polytechnic chủ trì môn Công nghệ; Trường CĐ Viễn Đông phụ trách môn Tiếng Anh; Trường CĐ Công nghệ cao Hà Nội đảm nhận môn Tin học; Trường CĐ Quốc tế TPHCM chủ trì môn Ngữ văn...

Các tổ chuyên môn còn có sự tham gia của chuyên viên Vụ Giáo dục phổ thông, Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên cùng những chuyên gia từng biên soạn Chương trình giáo dục phổ thông 2018 nhằm bảo đảm chương trình vừa đạt chuẩn học vấn, vừa bám sát yêu cầu đào tạo nghề.

Tạo sức hút cho mô hình trung học nghề

Việc xây dựng chương trình văn hóa riêng được triển khai sau khi Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2025 bổ sung loại hình trung học nghề vào hệ thống giáo dục quốc dân, mở thêm lựa chọn cho học sinh sau THCS.

Theo GS.TSKH Dương Quý Sỹ - Ủy viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực nhận định, trung học nghề là mô hình đào tạo kết hợp dạy văn hóa và dạy nghề theo hướng mở, liên thông và linh hoạt. Người học sau khi tốt nghiệp có trình độ học vấn tương đương THPT, đồng thời được trang bị kỹ năng nghề để tham gia thị trường lao động hoặc tiếp tục học lên CĐ, đại học.

Theo ông Dương Quý Sỹ, chương trình cần được thiết kế cân đối giữa kiến thức văn hóa và đào tạo nghề để vừa bảo đảm nền tảng học vấn, vừa hình thành năng lực nghề nghiệp thực chất, đáp ứng mục tiêu phân luồng sau THCS và học tập suốt đời.

Ở góc độ đơn vị trực tiếp tham gia xây dựng chương trình, NGƯT.TS Phạm Xuân Khánh - Hiệu trưởng Trường CĐ Công nghệ cao Hà Nội cho rằng, một trong những ưu thế nổi bật của mô hình trung học nghề là học sinh sau THCS chỉ mất khoảng 3 - 4 năm để vừa hoàn thành chương trình văn hóa phổ thông, vừa có bằng trung cấp nghề, qua đó tiết kiệm thời gian và chi phí so với lộ trình học truyền thống.

Theo ông Khánh, chương trình văn hóa mới cần được thiết kế theo hướng tích hợp hài hòa với đào tạo nghề thay vì tách biệt như trước đây. Khi kiến thức văn hóa được gắn với môi trường sản xuất và yêu cầu công việc thực tế, học sinh sẽ thấy rõ ý nghĩa của từng môn học, đồng thời giảm áp lực từ những nội dung mang tính hàn lâm. Ông Khánh bày tỏ kỳ vọng, với chính sách được triển khai đồng bộ và chương trình văn hóa được xây dựng phù hợp với đặc thù trung học nghề, mô hình này sẽ từng bước khẳng định vị thế, trở thành lựa chọn hấp dẫn hơn đối với học sinh sau THCS.

Việc xây dựng chương trình văn hóa mới cũng là cơ sở để các địa phương chuẩn bị triển khai mô hình trung học nghề. Đơn cử tại Hà Nội, thành phố đã sắp xếp 29 trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên xuống còn 14 trung tâm. Sau khi Bộ GDĐT ban hành hướng dẫn cụ thể về tiêu chí và điều kiện thành lập trường trung học nghề, Hà Nội dự kiến chuyển đổi 5 trung tâm sang mô hình này.

Theo ông Nguyễn Hải Cường - Chánh Văn phòng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên, Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2025 đã tạo hành lang pháp lý mới để phát triển giáo dục nghề nghiệp theo hướng gắn kết Nhà nước - cơ sở đào tạo - doanh nghiệp. Bộ GDĐT cũng đang xây dựng chuẩn đầu ra thống nhất, lấy kỹ năng nghề làm thước đo chất lượng đào tạo và thúc đẩy ứng dụng chuyển đổi số trong giảng dạy.

Lâm An