Mỗi quyết sách phải tạo ra giá trị phát triển

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu kết luận cuộc họp giao ban giữa lãnh đạo Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội chiều 6/7. Ảnh: Lâm Hiển

Thông điệp của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tại cuộc họp giao ban giữa lãnh đạo Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội chiều 6/7 vì thế không chỉ là sự chỉ đạo đối với hoạt động của các cơ quan của Quốc hội, mà phản ánh một bước chuyển quan trọng trong tư duy về vai trò của Quốc hội trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Nhìn lại cả chặng đường vừa qua càng thấy rõ ý nghĩa của sự chuyển dịch đó. Trong nhiều năm, thể chế được xác định là một trong những điểm nghẽn lớn nhất cản trở sự phát triển. Hoàn thiện pháp luật, tháo gỡ những rào cản về cơ chế, chính sách, giải phóng nguồn lực cho đất nước trở thành nhiệm vụ trung tâm của Quốc hội. Nửa cuối nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV đánh dấu một giai đoạn lập pháp với cường độ đặc biệt cao. Đặc biệt, chỉ trong khoảng một năm vừa qua, Quốc hội đã thông qua 122 luật, nghị quyết, tạo cơ sở pháp lý cho những quyết sách phát triển quan trọng của đất nước.

Nhưng ý nghĩa của những con số ấy không nằm ở quy mô hay tốc độ lập pháp. Giá trị lớn nhất là Quốc hội đã góp phần hoàn thành một nhiệm vụ đặc biệt hệ trọng: cùng cả hệ thống chính trị cơ bản tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế. Khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định "điểm nghẽn thể chế đã cơ bản được tháo gỡ", đó không chỉ là sự ghi nhận kết quả của công tác xây dựng pháp luật, mà còn cho thấy đất nước đang bước sang một giai đoạn phát triển mới, trong đó yêu cầu không còn dừng lại ở việc ban hành thêm các quy định pháp luật, mà là làm cho những thể chế đã được xây dựng vận hành hiệu quả trong thực tiễn.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu

Nếu trước đây Quốc hội được ghi nhận chủ yếu ở vai trò hoàn thiện thể chế, thì trong giai đoạn mới, Quốc hội phải góp phần kiến tạo năng lực thực thi cho bộ máy nhà nước, kiến tạo giá trị phát triển cho đất nước. Đây cũng là thông điệp quan trọng nhất mà Chủ tịch Quốc hội gửi đến toàn thể Quốc hội tại cuộc họp giao ban chiều nay.

Hàng loạt yêu cầu được Chủ tịch Quốc hội đặt ra tại cuộc họp giao ban đều hướng đến mục tiêu này. Mỗi dự án luật phải tháo gỡ ít nhất một điểm nghẽn của thực tiễn; mỗi báo cáo thẩm tra phải có chính kiến, có phản biện, có kiến nghị rõ ràng; mỗi cuộc giám sát phải theo đến cùng việc thực hiện kết luận, tăng cường hậu kiểm và làm rõ trách nhiệm; mỗi quyết sách phải có căn cứ chính trị đúng, cơ sở pháp lý vững chắc, luận cứ khoa học đầy đủ và tính khả thi cao. Đó không còn là yêu cầu hoàn thành chức năng theo đúng quy định mà là yêu cầu tạo ra hiệu quả quản trị.

Nói cách khác, thước đo của Quốc hội đang thay đổi. Hiệu quả của Quốc hội là ở mỗi đạo luật có đi vào cuộc sống hay không; mỗi cuộc giám sát có tạo ra chuyển biến trong thực thi hay không; mỗi quyết sách có thực sự tháo gỡ khó khăn cho người dân, doanh nghiệp và mở ra không gian phát triển mới hay không. Khi trọng tâm nhiệm vụ chuyển sang nâng cao năng lực thực thi, Quốc hội cũng phải chuyển từ tư duy hoàn thành chức năng sang tư duy kiến tạo giá trị phát triển.

Điều đó đồng thời đặt ra yêu cầu mới đối với Quốc hội. Trong điều kiện hiện nay, hoàn thành đầy đủ quyền lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là phải biến những quyền năng hiến định ấy thành những giá trị cụ thể đối với sự phát triển của đất nước. Chủ tịch Quốc hội đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy xử lý công việc sang tư duy kiến tạo giải pháp; từ phản ứng sang chủ động; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và khai thác dữ liệu như một phương thức quản trị mới. Đây không đơn thuần là đổi mới phương pháp làm việc của Quốc hội, mà là chuẩn bị những điều kiện để Quốc hội thực hiện tốt hơn vai trò dẫn dắt tiến trình hiện đại hóa quản trị quốc gia. Khi Quốc hội lập pháp trên cơ sở dữ liệu, giám sát bằng dữ liệu và quyết định chính sách dựa trên bằng chứng, chất lượng quản trị quốc gia cũng sẽ được nâng lên.

Toàn cảnh cuộc họp giao ban cuộc họp giao ban giữa lãnh đạo Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội chiều 6/7. Ảnh: Lâm Hiển

Có thể nói, thông điệp của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã đánh dấu sự chuyển dịch từ tư duy "Quốc hội hoàn thiện thể chế" sang tư duy "Quốc hội kiến tạo năng lực thực thi, kiến tạo giá trị phát triển". Đó không phải là sự thay đổi chức năng hiến định của Quốc hội, mà là sự phát triển về chất trong cách thực hiện các chức năng ấy. Quốc hội vẫn thực hiện quyền lập pháp, giám sát tối cao và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, nhưng mục tiêu cuối cùng không còn dừng ở việc hoàn thành đúng quy trình hay hoàn thành nhiệm vụ, mà phải tạo ra giá trị phát triển, nâng cao năng lực quản trị quốc gia và củng cố niềm tin của Nhân dân.

Ở tầm rộng hơn, đây cũng là yêu cầu tất yếu trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Một Nhà nước kiến tạo phát triển không chỉ cần hệ thống pháp luật đầy đủ mà còn cần một Quốc hội có khả năng thúc đẩy chất lượng thực thi, dẫn dắt đổi mới quản trị và bảo đảm mọi quyết sách đều hướng tới hiệu quả cuối cùng đối với người dân và sự phát triển của đất nước. Đó chính là bước phát triển tiếp theo của Quốc hội sau khi đã cơ bản hoàn thành một chặng đường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng là tháo gỡ điểm nghẽn thể chế.

Quỳnh Chi