Đổi mới tư duy lập pháp để khơi thông nguồn lực phát triển

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 6 năm 2026 và Hội nghị Chính phủ với địa phương. Ảnh: Dương Giang/TTXVN.

Theo Nghị quyết 66, công tác xây dựng pháp luật phải thể chế hóa đầy đủ, đúng đắn, kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng; xuất phát từ lợi ích toàn cục của đất nước; đưa thể chế, pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh; dứt khoát từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”. Các quy định của luật phải mang tính ổn định, đơn giản, dễ thực hiện, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm. Triệt để cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện đầu tư, kinh doanh, hành nghề, thủ tục hành chính bất hợp lý. Quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật phải bảo đảm dân chủ, chuyên nghiệp, khoa học, kịp thời, khả thi, hiệu quả.

Tại Hội nghị trực tuyến Chính phủ với địa phương sáng 4/7, nhìn lại kết quả 6 tháng đầu năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, môi trường đầu tư kinh doanh đã được cải thiện nhưng vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển, thời gian và chi phí thực hiện thủ tục còn cao. Còn tình trạng chậm ban hành văn bản hướng dẫn triển khai luật và nghị quyết của Quốc hội. Nhiều dự án vẫn vướng quy hoạch, đất đai, giải phóng mặt bằng, vật liệu xây dựng, thủ tục...

Từ thực tế đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tập trung tháo gỡ ngay các điểm nghẽn về thể chế để tạo động lực thực hiện mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên, đồng thời tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và bảo đảm chính quyền địa phương 2 cấp vận hành thông suốt. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, cơ hội phát triển của đất nước đang rất lớn nhưng chỉ có thể trở thành hiện thực khi thể chế thông thoáng, bộ máy hoạt động hiệu quả, đội ngũ cán bộ dám nghĩ, dám làm, doanh nghiệp phát triển mạnh và người dân đồng thuận.

Tháo gỡ điểm nghẽn từ chính sách đất đai

Chiều 1/7, tại Nhà Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên chủ trì và phát biểu chỉ đạo tại hội thảo về sửa đổi Luật Đất đai. Ảnh: Tuấn Anh/TTXVN.

Là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, nguồn lực quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, những bất cập về cơ chế định giá đất, thu hồi đất, giải phóng mặt bằng và sự thiếu đồng bộ giữa Luật Đất đai với các luật liên quan như Luật Đầu tư, Luật Xây dựng đã khiến nhiều dự án bị đình trệ, làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, tiếp tục hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và sử dụng đất, tạo động lực đưa nước ta trở thành nước phát triển có thu nhập cao theo tinh thần Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 16/6/2022 Hội nghị Trung ương 5 khóa XII, ngày 1/7, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội đã tổ chức hội thảo “Định hướng hoàn thiện thể chế pháp luật về đất đai, sửa đổi Luật Đất đai hướng đến mục tiêu giải phóng nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội trong kỷ nguyên mới”.

Các ý kiến tại hội thảo thống nhất cho rằng cần xây dựng nền quản trị đất đai hiện đại, công khai, minh bạch và vận hành trên nền tảng số. Cùng với đó là xóa bỏ các rào cản gia nhập thị trường, giảm can thiệp hành chính không cần thiết, từng bước loại bỏ cơ chế "xin - cho" trong tiếp cận đất đai, đồng thời tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ và trí tuệ nhân tạo trong quản lý.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, mỗi quy định pháp luật chỉ thực sự có giá trị khi đi vào cuộc sống và mỗi chính sách chỉ phát huy hiệu quả khi vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa tạo động lực phát triển, khuyến khích đổi mới sáng tạo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp. Vì vậy, việc sửa đổi Luật Đất đai cần được tiếp cận với tư duy đột phá, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, lấy hiệu quả phát triển đất nước làm mục tiêu cao nhất; bảo đảm nguồn lực đất đai được phân bổ, khai thác và sử dụng hiệu quả, công khai, minh bạch.

Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần tiếp tục làm rõ vai trò của Nhà nước trong thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu; khơi thông nguồn lực đất đai nhưng không buông lỏng quản lý; thúc đẩy phát triển nhưng phải phòng ngừa thất thoát, lãng phí, gia tăng bất bình đẳng hay ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân.

Một trong những yêu cầu quan trọng được đặt ra là chuyển từ tư duy "Chính phủ quản lý" sang "Chính phủ kiến tạo phát triển". Việc hoàn thiện thể chế không chỉ nhằm xử lý các vướng mắc hiện hữu mà còn phải khơi thông nguồn lực và mở đường cho những mô hình phát triển mới. Đồng thời, cần chuyển từ tư duy "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang tư duy "tái thiết cuộc sống cho người dân sau thu hồi đất".

Phó Chủ tịch Quốc hội đã giao Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội chủ động rà soát toàn diện các chính sách lớn, bám sát các quan điểm đột phá về tư duy quản lý đất đai trong tình hình mới; Bộ Nông nghiệp và Môi trường đánh giá kỹ lưỡng tác động của từng chính sách để luật bảo đảm tính ổn định, khả thi.

Theo Chương trình lập pháp năm 2026, dự án Luật Đất đai (sửa đổi) sẽ trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026).

Hoàn thiện thể chế để thúc đẩy phát triển

Cùng với sửa đổi Luật Đất đai, nhiều dự án luật khác cũng đang được rà soát, hoàn thiện nhằm tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, thông thoáng hơn. Trong đó, dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài sản công, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế số.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu chủ trì họp về Dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi). Ảnh: Lâm Khánh/TTXVN.

Tại cuộc họp do Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu chủ trì cuối tháng 6 vừa qua, Bộ Tư pháp cho biết dự thảo luật tập trung sửa đổi nhiều nội dung lớn như tiêu chuẩn đấu giá viên, tổ chức hành nghề đấu giá, phương thức đấu giá trực tuyến, trình tự, thủ tục đấu giá, xử lý tiền đặt trước và cơ chế đấu giá tài sản của cá nhân, tổ chức.

Một trong những nội dung được quan tâm là phương án thành lập doanh nghiệp đấu giá tài sản. Theo Bộ Tư pháp, việc xây dựng dự thảo luật phải bám sát chủ trương cắt giảm điều kiện đầu tư, kinh doanh theo tinh thần Nghị quyết 66 của Chính phủ, đồng thời vẫn bảo đảm tính đặc thù của hoạt động đấu giá, nhất là đối với tài sản công và tài sản tư pháp.

Các ý kiến cho rằng cần hài hòa giữa yêu cầu tạo thuận lợi cho doanh nghiệp với yêu cầu bảo đảm tính minh bạch, chuyên nghiệp và trách nhiệm pháp lý trong hoạt động đấu giá. Đây là lĩnh vực liên quan trực tiếp đến tài sản của Nhà nước, tổ chức và cá nhân nên việc hoàn thiện khung pháp lý phải hướng tới hạn chế tối đa thất thoát, tiêu cực và tranh chấp.

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu yêu cầu tiếp tục rà soát, đánh giá kỹ tác động của từng phương án để lựa chọn giải pháp tối ưu trước khi trình Chính phủ. Đồng thời, đề nghị bổ sung đầy đủ các loại tài sản bắt buộc phải bán đấu giá, nhất là các loại tài sản mới hình thành trong nền kinh tế số như quyền khai thác, quyền thu phí, quyền thu giá trong các dự án hạ tầng.

Đối với đấu giá trực tuyến, Phó Thủ tướng nhấn mạnh cần triển khai theo hướng vừa làm, vừa đánh giá để hoàn thiện cơ chế, bảo đảm tính khả thi, an toàn và minh bạch. Dự thảo luật cũng cần tập trung quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội, hạn chế đưa vào luật các nội dung kỹ thuật hoặc quy trình vận hành để tăng tính linh hoạt trong tổ chức thực hiện.

Cải cách thủ tục hành chính đi vào thực chất

Cùng với với sửa đổi hệ thống pháp luật, Chính phủ đang tiếp tục đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, tăng cường phân cấp, phân quyền và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, qua đó giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.

Công dân đến Trung tâm phục vụ hành chính công thành phố Cần Thơ thực hiện các thủ tục hành chính. Ảnh tư liệu: Ngọc Thiện/TTXVN.

Thực tiễn tại nhiều địa phương cho thấy cải cách hành chính đang có những chuyển biến tích cực. Tại thành phố Cần Thơ, toàn bộ hệ thống Trung tâm Phục vụ hành chính công từ thành phố đến cấp xã đã được đưa vào vận hành đồng bộ. Gần 2.000 thủ tục hành chính được tiếp nhận, giải quyết theo cơ chế một cửa; toàn bộ đều được thực hiện không phụ thuộc địa giới hành chính, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Đáng chú ý, gần 75% thủ tục hành chính của thành phố đã được cung cấp dưới hình thức dịch vụ công trực tuyến toàn trình. Thành phố cũng triển khai chính sách thu phí “0 đồng” đối với một số thủ tục thực hiện trực tuyến nhằm khuyến khích người dân sử dụng dịch vụ số, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động của cơ quan nhà nước.

Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng bộc lộ không ít khó khăn. Việc tồn tại song song nhiều hệ thống thông tin của các bộ, ngành và địa phương khiến cán bộ cơ sở phải thao tác trên nhiều phần mềm khác nhau, làm giảm hiệu quả xử lý công việc. Một số quy trình điện tử được thiết kế thống nhất trên phạm vi cả nước nhưng chưa thật sự phù hợp với thực tiễn phân cấp, phân quyền tại địa phương.

Từ thực tế đó, Cần Thơ kiến nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành sớm hoàn thiện hạ tầng số, đồng bộ các cơ sở dữ liệu quốc gia và khắc phục triệt để lỗi liên thông dữ liệu; đồng thời điều chỉnh thuật toán đánh giá tỷ lệ thanh toán trực tuyến đối với các trường hợp được miễn, giảm phí theo chính sách đặc thù của địa phương nhằm bảo đảm tính công bằng khi xếp hạng chỉ số phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Chu Thanh Vân (TTXVN)