Dự trữ dầu toàn cầu giảm sau cú sốc nguồn cung vùng Vịnh

Thị trường dầu mỏ toàn cầu đã tránh được kịch bản thiếu hụt nghiêm trọng sau giai đoạn gián đoạn nguồn cung tại vùng Vịnh, nhưng việc nhiều nước phải rút mạnh kho dự trữ đang đặt ra bài toán mới cho an ninh năng lượng.

Tàu chở dầu di chuyển trên vùng biển gần eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters

Trong những tháng đầu xung đột, thị trường dầu đối mặt với sức ép lớn khi dòng cung từ vùng Vịnh bị ảnh hưởng. Eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển quan trọng của dầu thô và khí đốt từ Trung Đông ra thế giới, trở thành tâm điểm lo ngại khi hoạt động vận tải và xuất khẩu trong khu vực bị gián đoạn.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, đây là một trong những đợt gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ. Ở thời điểm căng thẳng nhất, lượng cung bị ảnh hưởng lên tới khoảng 14 triệu thùng mỗi ngày. Tính chung trong nhiều tháng, thị trường phải bù đắp lượng thiếu hụt hơn một tỷ thùng dầu.

Dù vậy, kịch bản khủng hoảng nhiên liệu trên diện rộng đã không xảy ra. Giá dầu Brent từng tăng lên khoảng 126 USD/thùng trong tháng 4, nhưng sau đó hạ nhiệt khi nguồn cung được điều chỉnh, một phần hoạt động vận tải dần phục hồi và các nước tiêu thụ lớn sử dụng kho dự trữ để ổn định thị trường.

Một nguyên nhân quan trọng là hệ thống năng lượng toàn cầu đã linh hoạt hơn so với các cuộc khủng hoảng dầu mỏ trước đây. Theo John Baffes, chuyên gia kinh tế cấp cao của Ngân hàng Thế giới, diễn biến giá cho thấy thị trường coi cú sốc nguồn cung là nghiêm trọng, nhưng vẫn có thể kiểm soát. Điều này phản ánh việc nhiều nền kinh tế đã giảm phụ thuộc vào dầu mỏ và có thêm công cụ ứng phó khi nguồn cung bị gián đoạn.

Bên cạnh đó, một số nước sản xuất ở vùng Vịnh đã duy trì xuất khẩu qua các tuyến thay thế, qua đó giảm bớt áp lực lên eo biển Hormuz. Về phía nhu cầu, Trung Quốc cũng góp phần hạ nhiệt thị trường khi điều chỉnh lượng mua vào, tận dụng kho dự trữ lớn và linh hoạt hơn trong hoạt động lọc dầu.

Theo Ilia Bouchouev, chuyên gia của Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford, Trung Quốc có nhiều dư địa ứng phó hơn trong giai đoạn giá dầu biến động nhờ lượng dự trữ lớn, khả năng điều chỉnh hoạt động lọc dầu và tốc độ phát triển nhanh của xe điện. Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ ước tính Trung Quốc có gần 1,4 tỷ thùng dầu dự trữ vào cuối năm 2025, mức cao nhất thế giới.

Việc các nước thành viên Cơ quan Năng lượng Quốc tế và một số nền kinh tế khác rút dầu từ kho dự trữ cũng giúp thị trường có thêm nguồn bù đắp trong ngắn hạn. Lượng dầu dự phòng này góp phần hạn chế nguy cơ giá nhiên liệu tăng quá nhanh, đồng thời tạo thêm thời gian để các tuyến cung ứng được điều chỉnh.

Tuy nhiên, sự ổn định hiện nay không có nghĩa thị trường đã hoàn toàn trở lại trạng thái trước khủng hoảng. Một số cơ sở hạ tầng năng lượng trong khu vực vẫn cần thời gian khắc phục, trong khi hoạt động vận chuyển qua các tuyến hàng hải trọng yếu chưa thể phục hồi ngay về mức bình thường.

Vấn đề lớn hơn là lượng dự trữ dầu toàn cầu đã giảm mạnh. Đây vốn là lớp đệm để các nước ứng phó với cú sốc nguồn cung. Khi lượng dầu dự phòng bị rút ra nhiều, các chính phủ sẽ phải tính toán thời điểm và chi phí để bổ sung trở lại.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, tồn kho dầu toàn cầu giảm đáng kể trong giai đoạn gián đoạn nguồn cung. Riêng tháng 3 và tháng 4, lượng tồn kho quan sát được trên toàn cầu giảm lần lượt 129 triệu thùng và 117 triệu thùng. Những con số này cho thấy thị trường đã vượt qua cú sốc một phần nhờ sử dụng lượng dầu dự phòng có sẵn.

Việc tái bổ sung kho dự trữ sẽ không dễ dàng. Nếu mua vào khi giá dầu còn cao, chi phí ngân sách và chi phí của các doanh nghiệp năng lượng có thể tăng lên. Với quy mô dầu đã được sử dụng trong giai đoạn khủng hoảng, số tiền cần để khôi phục dự trữ có thể lên tới hàng chục tỷ USD.

Ngân hàng Trung ương châu Âu cho rằng triển vọng giá dầu trung hạn vẫn còn nhiều bất định. Giá năng lượng tiếp tục là yếu tố có thể ảnh hưởng đến lạm phát tại khu vực đồng euro, nhất là khi chi phí dầu thô, lọc dầu và phân phối nhiên liệu còn biến động.

Theo một số chuyên gia năng lượng, thị trường dầu đã vượt qua cú sốc ban đầu tốt hơn dự báo, nhưng việc khôi phục kho dự trữ và ổn định các tuyến cung ứng vẫn cần thêm thời gian. Thời gian tới, giá dầu sẽ phụ thuộc vào tốc độ phục hồi nguồn cung, nhu cầu tại các nền kinh tế lớn và kế hoạch bổ sung dự trữ của các nước tiêu thụ.

Tổng hợp

Tùng Lâm