Mở rộng kênh vốn, nâng kỷ luật thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Mở rộng quyền chủ động trong huy động và sử dụng vốn

Theo ông Hoàng Văn Thu - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Nghị định số 200/2026/NĐ-CP (Nghị định số 200) được ban hành để thay thế 3 nghị định trước đây về thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, gồm Nghị định số 153/2020/NĐ-CP, Nghị định số 65/2022/NĐ-CP và Nghị định số 08/2023/NĐ-CP. Mục tiêu của nghị định mới là phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ theo hướng ổn định, bền vững và chuyên nghiệp hơn.

Điểm quan trọng là Nghị định 200 tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp có cơ hội huy động vốn thông qua kênh trái phiếu, phục vụ phát triển sản xuất, kinh doanh. Trước hết, Nghị định số 200 làm rõ hơn phương án và mục đích sử dụng vốn. Nếu trước đây quy định mới tập trung vào một hình thức đầu tư, Nghị định số 200 đã mở rộng việc sử dụng vốn cho các hình thức đầu tư theo quy định của pháp luật về đầu tư. Đây là cơ sở để doanh nghiệp có thêm dư địa lựa chọn phương thức đầu tư phù hợp với kế hoạch phát triển sản xuất, kinh doanh.

Nguồn: Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội. Đồ họa: Phương Anh

Nghị định cũng cho phép doanh nghiệp thay đổi điều kiện, điều khoản trái phiếu và phương án sử dụng vốn. Theo ông Hoàng Văn Thu, đây là điểm mới đáng chú ý, giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn khi có những thay đổi phát sinh trong quá trình triển khai dự án. Tuy nhiên, việc điều chỉnh không được thực hiện tùy tiện mà phải căn cứ từng trường hợp cụ thể, đáp ứng các điều kiện và tuân thủ trình tự được quy định. Cơ chế này vừa tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp, vừa hạn chế nguy cơ sử dụng vốn không đúng mục đích.

Một vấn đề khác được Nghị định số 200 xử lý là quản lý khoản tiền thu được từ phát hành trong thời gian chưa giải ngân. Trên thực tế, sau khi hoàn thành một đợt phát hành, doanh nghiệp có thể chưa sử dụng ngay toàn bộ nguồn tiền cho dự án. Trong khoảng thời gian này, doanh nghiệp vẫn phải trả chi phí vốn nhưng nguồn tiền chưa tạo ra hiệu quả kinh tế. Nghị định mới cho phép doanh nghiệp gửi khoản tiền chưa sử dụng tại ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoặc mua chứng chỉ tiền gửi. Quy định này giúp doanh nghiệp tối ưu hóa nguồn tiền trong thời gian chờ giải ngân, qua đó bù đắp một phần chi phí huy động vốn.

Đi đôi với việc mở rộng quyền chủ động, nguồn tiền thu được từ phát hành trái phiếu phải được quản lý và theo dõi riêng. Ông Hoàng Văn Thu nhấn mạnh, đây là quy định quan trọng nhằm tăng kỷ luật quản trị dòng tiền, hạn chế việc sử dụng vốn không đúng mục đích và củng cố niềm tin của nhà đầu tư. Nghị định cũng tách bạch điều kiện và hồ sơ phát hành theo từng loại hình doanh nghiệp và loại trái phiếu. Cách tiếp cận này tạo thuận lợi để doanh nghiệp xác định điều kiện, hồ sơ phù hợp với đặc điểm hoạt động và nhu cầu huy động vốn của mình.

Đối với nhà đầu tư, nghị định phân định rõ phạm vi tham gia của từng nhóm. Nhà đầu tư tổ chức được tham gia đầu tư vào tất cả các loại trái phiếu. Trong khi đó, nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp chỉ được đầu tư vào những loại trái phiếu đáp ứng các điều kiện nhất định về tài sản bảo đảm, bảo lãnh thanh toán và xếp hạng tín nhiệm. Việc phân luồng nhằm nâng cao mức độ bảo vệ nhà đầu tư cá nhân và phù hợp hơn với khả năng đánh giá, quản trị rủi ro của từng nhóm nhà đầu tư.

Phục hồi niềm tin trên thị trường trái phiếu

Từ góc độ tổ chức tư vấn, bà Quách Thúy Quỳnh - Giám đốc Pháp lý Khối Dịch vụ Ngân hàng Đầu tư, Công ty cổ phần Chứng khoán SSI, đánh giá việc làm rõ mục đích phát hành và sử dụng vốn là một trong những thay đổi quan trọng nhất của Nghị định số 200.

Nghị định số 200 đã khắc phục điểm vướng này khi làm rõ mục đích phát hành trái phiếu là thực hiện dự án theo các hình thức đầu tư quy định tại Luật Đầu tư. Theo bà Quỳnh, việc tham chiếu trực tiếp đến luật tạo căn cứ pháp lý vững chắc hơn, giúp tổ chức phát hành và đơn vị tư vấn thống nhất cách áp dụng.

Bà Quỳnh cũng đánh giá tích cực việc nghị định cho phép tổ chức phát hành thay đổi điều kiện, điều khoản trái phiếu; đồng thời xác định rõ phạm vi, trình tự và thủ tục thực hiện. Bên cạnh đó, các quy định về công bố thông tin, theo dõi nguồn tiền từ phát hành trái phiếu, kể cả dòng vốn chuyển đến doanh nghiệp cấp hai, cũng được cụ thể hóa.

Những quy định này vừa giúp doanh nghiệp lựa chọn dự án và hình thức đầu tư phù hợp, vừa tạo thuận lợi cho tổ chức tư vấn trong quá trình áp dụng pháp luật. Khi khuôn khổ pháp lý rõ ràng hơn, các đơn vị tư vấn có thể hướng dẫn khách hàng đầy đủ và thống nhất hơn, hạn chế việc phải vận dụng theo nhiều cách hiểu khác nhau.

Tuy nhiên, quy định chặt chẽ hơn cũng đòi hỏi đơn vị tư vấn nâng cao ý thức tuân thủ, năng lực chuyên môn và sự cẩn trọng trong quá trình cung cấp dịch vụ. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các công ty chứng khoán đồng thời thực hiện vai trò tư vấn và đại lý phân phối trái phiếu.

Ở góc độ doanh nghiệp phát hành, ông Nguyễn Văn Phú - Thành viên Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Nông nghiệp BaF Việt Nam cho rằng, Nghị định số 200 là bước đi tích cực đối với thị trường. Khi tính minh bạch được nâng lên, niềm tin của nhà đầu tư sẽ từng bước được củng cố, từ đó giúp doanh nghiệp khôi phục kênh huy động vốn đã gặp nhiều khó khăn trong những năm vừa qua.

Ông Phú đặc biệt đánh giá cao quy định cho phép doanh nghiệp gửi tiền hoặc mua chứng chỉ tiền gửi trong thời gian chưa giải ngân. Theo ông, một đợt phát hành trái phiếu riêng lẻ thường có quy mô từ 500 - 700 tỷ đồng, thậm chí lên tới vài nghìn tỷ đồng. Trong khi đó, không phải dự án nào cũng có thể sử dụng ngay toàn bộ nguồn vốn sau khi phát hành. Khoản lãi phát sinh trong thời gian vốn chưa được đưa vào dự án sẽ giúp doanh nghiệp bù đắp một phần chi phí huy động, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Quy định này cũng giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc lựa chọn thời điểm phát hành và triển khai kế hoạch đầu tư.

Theo ông Phú, những cải cách về thủ tục trong những năm gần đây đã tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp phát hành cổ phiếu và trái phiếu. Thời gian xử lý hồ sơ được rút ngắn đáng kể, giúp một số doanh nghiệp có thể thực hiện hai, thậm chí nhiều đợt huy động vốn trong một năm. Khi được huy động vốn theo từng giai đoạn, doanh nghiệp có thể cân đối dòng tiền phù hợp với tiến độ dự án, rút ngắn độ trễ trong triển khai kế hoạch đầu tư, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và giảm bớt sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Tấn Minh