Mở rộng đối tượng trợ giúp pháp lý, chú trọng các nhóm yếu thế

Bảo đảm quyền tiếp cận công lý của nhóm yếu thế

Sáng 11/4, tiếp tục Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý.

Đại biểu Dương Khắc Mai - đoàn Lâm Đồng

Góp ý về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, đại biểu Dương Khắc Mai - đoàn Lâm Đồng cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật trợ giúp pháp lý nhằm tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng và Nhà nước về bảo đảm quyền con người, quyền công dân, đặc biệt là quyền tiếp cận công lý của các nhóm yếu thế trong xã hội.

"Đây là một lĩnh vực có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo đảm nguyên tắc mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật" - đại biểu Quốc hội đoàn Lâm Đồng nói.

Về đối tượng được trợ giúp pháp lý được thể hiện tại khoản 2 Điều 1 của dự thảo luật, đại biểu đề nghị mở rộng theo hướng bao quát và thực chất hơn, cụ thể cần sửa đổi quy định đối với người dân tộc thiểu số theo hướng không phụ thuộc vào điều kiện cư trú, bởi đây là nhóm đối tượng có nguy cơ bị tổn thương cao và gặp nhiều rào cản trong tiếp cận dịch vụ pháp lý.

Bên cạnh đó, cần bổ sung một số đối tượng tương tự như nạn nhân hoặc người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người, người bị đề nghị đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Đây là những nhóm cần được hỗ trợ pháp lý kịp thời để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể.

Đối với người cao tuổi, đề nghị rà soát lại Điều 7 theo hướng không quy định dàn trải mà cần gắn với các tiêu chí cụ thể như người cao tuổi cô đơn, không nơi nương tựa hoặc đang hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng.

Về tổ chức bộ máy tại khoản 3 Điều 1 của dự thảo luật, đại biểu thống nhất với việc phân cấp thẩm quyền cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong việc quyết định thành lập chi nhánh trung tâm trợ giúp pháp lý. Tuy nhiên, cần quy định rõ tiêu chí thành lập để tránh tình trạng mở rộng tràn lan, gây lãng phí nguồn lực.

Liên quan đến chuyển đổi số và yêu cầu bảo đảm bảo mật thông tin, đại biểu Dương Khắc Mai cho rằng, hồ sơ trợ giúp pháp lý chứa nhiều dữ liệu nhạy cảm. Do đó, cần bổ sung nguyên tắc chặt chẽ về bảo mật, cũng như quy định rõ trách nhiệm pháp lý nếu để xảy ra lộ lọt thông tin.

Xây dựng nền tảng trợ giúp pháp lý trực tuyến

Đại biểu Nguyễn Thanh Phong - đoàn Vĩnh Long cũng đồng tình việc mở rộng đối tượng trợ giúp pháp lý nhằm mục đích là mở rộng quyền con người, quyền công dân, công bằng xã hội và công bằng trước pháp luật.

Đại biểu Nguyễn Thanh Phong - đoàn Vĩnh Long

Đồng thời, đại biểu đề nghị bổ sung một số nhóm đối tượng được trợ giúp pháp lý sau: Người có thu nhập thấp dưới mức trung bình nhưng chưa phải là hộ nghèo bởi vì trong thực tế đại đa số nhóm người này không đủ điều kiện để thuê luật sư; người bị bạo lực gia đình, người bị nhiễm chất độc da cam, người bị thất nghiệp, mất việc do điều kiện khách quan như thiên tai, dịch bệnh, khủng hoảng kinh tế.

Theo đại biểu, tại Điều 29 quy định về thủ tục trợ giúp pháp lý cho người thuộc diện được trợ giúp pháp lý khi họ có nhu cầu được trợ giúp trong các vụ án, vụ việc cấp bách nhưng không bổ sung kịp thời được những giấy tờ cần thiết theo quy định của luật như sổ hộ nghèo, giấy chứng nhận thương binh, giấy chứng nhận khuyết tật, hay xác nhận của Ủy ban nhân dân xã, phường.

Trong trường hợp này, chúng ta có thể xem xét đưa vào quy định là sẽ cho cam kết và hậu kiểm sau, bởi trong thực tế với những đối tượng bị bắt, tạm giữ, tạm giam, có những trường hợp không thể nào bổ sung kịp thời được các loại giấy tờ trên.

Khi những người bị bắt, tạm giữ, tạm giam được giải thích và thực hiện ngay các quyền và nghĩa vụ sau khi các cơ quan tiến hành tố tụng bắt, tạm giữ, tạm giam thì trong đó có quyền được trợ giúp pháp lý. "Vì vậy, trong trường hợp các loại giấy tờ theo quy định của Luật không bổ sung kịp thời được, chúng ta phải có một cơ chế là hậu kiểm sau và cho cam kết để đảm bảo quyền trợ giúp pháp lý được kịp thời" - đại biểu nói.

Ông Nguyễn Thanh Phong cũng nêu, tại điều 57 các hình thức trợ giúp pháp lý ngoài các hình thức mang tính thụ động của các cơ quan trợ giúp pháp lý đã được quy định như tham gia tố tụng, tư vấn pháp luật, đại diện ngoài tố tụng, đề nghị cần bổ sung vào luật về cơ chế trợ giúp pháp lý chủ động. Chúng ta tuyên truyền trợ giúp pháp lý tại các nơi như các trại giam, trại tạm giam, ở bệnh viện, khu có đông công nhân lao động nghèo, khu công nghiệp tư nhân...

Ngoài ra, cần xây dựng nền tảng trợ giúp pháp lý trực tuyến để mọi người dân có thể tiếp cận và hiểu biết được các quy định của pháp luật, nhất là ở vùng sâu, vùng xa đi lại khó khăn.

Cuối cùng, cần quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan tố tụng, đặc biệt là cơ quan công an, tòa án phải thông báo ngay cho bị can, bị cáo biết được quyền được trợ giúp pháp lý ngay từ những giây phút đầu tiên khi họ bị tạm giữ, tạm giam.

Tại phiên họp, đại biểu Dương Khắc Mai - đoàn Lâm Đồng cũng đề nghị quan tâm hơn đến chế độ bồi dưỡng đối với trợ giúp viên pháp lý bảo đảm tương xứng với tính chất công việc, qua đó thu hút và giữ chân nguồn lực chất lượng cao.

Quỳnh Nga