Bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận công lý một cách công bằng

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Xác định đối tượng theo hướng dựa trên mức độ yếu thế về pháp lý

Cho ý kiến về dự án Luật, các ĐBQH thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý nhằm tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng và Nhà nước về bảo đảm quyền con người, quyền công dân, đặc biệt là quyền tiếp cận pháp lý của các nhóm yếu thế trong xã hội.

Về cách tiếp cận chính sách, ĐBQH Cao Thị Xuân (Thanh Hóa) đề nghị, cần chuyển mạnh sang bảo đảm quyền tiếp cận công lý. Các tài liệu trong hồ sơ dự án Luật cho thấy, mặc dù phạm vi đối tượng trợ giúp pháp lý đã được quy định khá rộng nhưng trên thực tế vẫn còn một bộ phận người dân gặp khó khăn trong tiếp cận pháp luật mà chưa thuộc diện được trợ giúp pháp lý.

ĐBQH Cao Thị Xuân (Thanh Hóa) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

“Điều này cho thấy cách tiếp cận hiện nay vẫn còn thiên về quản lý đối tượng, chưa thực sự tiếp cận từ góc độ quyền, chưa bảo đảm quyền tiếp cận công lý một cách chủ động. Chúng ta đều biết tinh thần xuyên suốt trong các nghị quyết của Đảng là bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận công lý một cách công bằng”, đại biểu Cao Thị Xuân nêu rõ.

Đại biểu Cao Thị Xuân cũng nêu thực tế, ở vùng đồng bào dân tộc, thiểu số và miền núi, người dân có nhu cầu trợ giúp pháp lý rất lớn nhưng lại e ngại, không biết hoặc không đủ điều kiện tiếp cận theo các tiêu chí hiện hành. Có những nhóm người gặp khó khăn trong tiếp cận pháp luật, dễ bị tổn thương, nhưng về mặt pháp lý thì lại chưa thuộc diện được trợ giúp pháp lý. Trong khi đó, việc xác định đối tượng lại chủ yếu dựa trên các nhóm hành chính cụ thể.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Cách tiếp cận này, theo đại biểu Cao Thị Xuân, đã phát huy hiệu quả trong giai đoạn trước đây, tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển mới, cần nghiên cứu mở rộng theo hướng linh hoạt hơn.

Vì vậy, đại biểu Cao Thị Xuân đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung tiêu chí xác định đối tượng theo hướng dựa trên mức độ yếu thế về pháp lý; đồng thời, giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp trong từng giai đoạn phát triển và cũng phù hợp với quan điểm chỉ đạo trong công tác lập pháp hiện nay.

Đó là, Quốc hội chỉ quy định các vấn đề mang tính nguyên tắc, chính sách nền tảng; Chính phủ được tăng cường thẩm quyền chủ động quy định chi tiết hướng dẫn thi hành để bảo đảm tính linh hoạt, nhanh chóng, đồng bộ và khả thi của hệ thống pháp luật.

ĐBQH Nguyễn Thanh Phong (Vĩnh Long). Ảnh: Hồ Long

ĐBQH Nguyễn Thanh Phong (Vĩnh Long) cũng bày tỏ đồng tình việc mở rộng đối tượng trợ giúp pháp lý nhằm mở rộng quyền con người, quyền công dân và công bằng xã hội, công bằng trước pháp luật.

Đại biểu đề nghị, bổ sung tại dự thảo Luật đối tượng là “người có thu nhập thấp dưới mức trung bình nhưng chưa phải là hộ nghèo”. Bởi, trong thực tế, đại đa số nhóm người này không đủ điều kiện để thuê luật sư.

Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Thanh Phong đề nghị, bổ sung đối tượng là người bị bạo lực gia đình, người bị nhiễm chất độc da cam, người bị thất nghiệp, mất việc do điều kiện khách quan như thiên tai, dịch bệnh, khủng hoảng kinh tế. “Đây là nhóm người mà chúng ta cũng quan tâm thực hiện các chính sách để hỗ trợ, trong đó có chính sách trợ giúp pháp lý”, đại biểu nêu rõ.

Quan tâm hơn đến luật hóa các tiêu chí về chất lượng dịch vụ trợ giúp pháp lý

Cho rằng, mở rộng đối tượng trợ giúp pháp lý cần theo hướng bao quát và thực chất hơn, ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) đề nghị, cần sửa đổi quy định đối với người dân tộc thiểu số theo hướng không phụ thuộc vào điều kiện cư trú. Bởi, đây là nhóm đối tượng có nguy cơ bị tổn thương cao và gặp nhiều rào cản trong tiếp cận dịch vụ pháp lý.

ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Bên cạnh đó, cần bổ sung một số đối tượng như: nạn nhân hoặc người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người; người bị đề nghị đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Theo đại biểu Dương Khắc Mai, đây là những nhóm rất cần được hỗ trợ pháp lý kịp thời để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Về chất lượng trợ giúp pháp lý, đại biểu Cao Thị Xuân nhấn mạnh, cần coi đây là khâu đột phá. Qua tổng kết thi hành luật cho thấy, bên cạnh kết quả tích cực, chất lượng trợ giúp pháp lý giữa các địa phương còn chưa đồng đều. Đây là vấn đề rất quan trọng, bởi mục tiêu cuối cùng của chính sách không chỉ là số lượng vụ việc mà hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý.

“Điều này đặt ra yêu cầu phải chuyển mạnh từ bảo đảm có dịch vụ sang bảo đảm chất lượng của dịch vụ. Từ thực tiễn địa phương, tôi nhận thấy người dân không chỉ cần được trợ giúp mà cần được trợ giúp đến cùng bảo vệ quyền lợi một cách thực chất, nếu không niềm tin vào công lý sẽ bị ảnh hưởng”, đại biểu Cao Thị Xuân nêu quan điểm.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Khánh Duy

Với tinh thần đó, đại biểu Cao Thị Xuân đề nghị, dự thảo Luật cần quan tâm hơn đến việc luật hóa các tiêu chí về chất lượng dịch vụ trợ giúp pháp lý; đồng thời, nghiên cứu cơ chế đánh giá độc lập, gắn trách nhiệm cụ thể của người thực hiện trợ giúp pháp lý, qua đó bảo đảm tính thực chất, tránh hình thức.

Liên quan đến quy định loại trừ việc trợ giúp pháp lý trong lĩnh vực kinh doanh thương mại, đại biểu Cao Thị Xuân cho rằng, quy định về lĩnh vực trợ giúp pháp lý như hiện nay là chưa thể chế hóa triệt để Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân.

Đại biểu Cao Thị Xuân đề nghị, Quốc hội cho phép thực hiện trợ giúp pháp lý dưới hình thức tư vấn pháp luật trong lĩnh vực kinh doanh thương mại cho hộ nghèo, hộ cận nghèo, người dân tộc thiểu số và các cá nhân kinh doanh để mưu sinh. Điều này sẽ giúp họ quản trị rủi ro vươn lên thoát nghèo bền vững ngay từ gốc rễ của kinh tế.

Minh Trang; Ảnh: Hồ Long