Minh bạch nguồn gốc, rộng đường xuất khẩu thủy sản

Quy định mới tạo thuận lợi cho ngư dân hoàn thiện hồ sơ tiêu thụ hải sản, đồng thời giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu về nguồn gốc hàng hóa.

Hồ sơ rõ, giảm rủi ro

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, quy định mới yêu cầu kiểm tra, đối chiếu sản lượng thủy sản đưa lên cảng với dữ liệu tàu cá, đồng thời rà soát hồ sơ nguyên liệu và chế biến đối với hàng xuất khẩu. Hồ sơ xác nhận nguyên liệu được giải quyết trong vòng 1 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ giấy tờ hợp lệ.

Quy trình này giúp doanh nghiệp chủ động chuẩn bị hồ sơ, hạn chế sai sót và tránh phải bổ sung giấy tờ nhiều lần. Nếu sản lượng khai báo không khớp thực tế hoặc thiếu thông tin chuyến biển, việc xác nhận nguồn gốc có thể bị chậm, ảnh hưởng đến tiến độ chế biến và giao hàng.

Với ngư dân, việc khai báo chính xác sản lượng, chủng loại hải sản và thông tin chuyến biển giúp quá trình xác nhận nguồn gốc, tiêu thụ sản phẩm thuận lợi hơn.

Nguồn gốc minh bạch giúp việc tiêu thụ hải sản thuận lợi, giá tốt hơn. Ảnh: N.T

Cũng theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, tính đến ngày 7-10-2026, các cảng cá trong tỉnh đã xác nhận 469 bộ hồ sơ nguyên liệu với tổng sản lượng hơn 11.000 tấn; cấp 16 giấy chứng nhận nguồn gốc, tương ứng 339 tấn thủy sản. Theo báo cáo, chưa có lô hàng được chứng nhận nguồn gốc bị trả lại.

Sáng 14-10, tàu cá BĐ-96945-TS của ông Võ Bá Trương cập Cảng cá Quy Nhơn (phường Quy Nhơn) sau chuyến khai thác cá ngừ vùng khơi, đạt sản lượng 29 tấn. Ông Trương cho biết, thời gian đầu, ông còn bỡ ngỡ trong việc khai báo trên hệ thống điện tử.

Tuy nhiên, nhờ được hướng dẫn cụ thể nên ông dần thành thạo. Việc kê khai đầy đủ giúp chứng minh nguồn gốc hải sản, tạo thuận lợi khi bán cho cơ sở thu mua, chế biến.

Tại Cảng cá Tam Quan (phường Hoài Nhơn Bắc), từ đầu năm đến nay, Ban Quản lý Cảng đã cấp 285 bộ giấy xác nhận nguyên liệu thủy sản khai thác (SC) với 6.013 tấn.

Từ ngày 1-6-2026, việc cấp SC được thực hiện hoàn toàn trên hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT). Đến nay, chưa phát sinh trường hợp cấp ngoài hệ thống hoặc phải thu hồi giấy xác nhận.

Ông Cao Thanh Thương - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường - cho rằng, công tác xác nhận, chứng nhận phải gắn với kiểm soát thực chất sản lượng khai thác và chất lượng dữ liệu. Thông tin thống nhất từ tàu cá đến cảng và cơ sở chế biến sẽ tạo căn cứ để doanh nghiệp chứng minh tính hợp pháp của nguyên liệu.

Sớm liên thông dữ liệu, nâng hiệu quả quản lý

Theo Chi cục Thủy sản (Sở Nông nghiệp và Môi trường), toàn tỉnh có 5.719 tàu cá dài từ 6 m trở lên đã đăng ký trên cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase).

Thông tin tàu cá được quản lý trên nhiều phần mềm khác nhau nhưng việc kết nối, cập nhật và đối chiếu dữ liệu giữa các hệ thống vẫn còn bất cập, gây khó khăn trong quá trình thực hiện thủ tục.

Ông Cao Văn Tây - Phó Giám đốc Ban Quản lý Cảng cá Tam Quan - cho biết, từ ngày 15-7 đến 30-9-2026, dữ liệu giữa hệ thống eCDT và lực lượng biên phòng tại Cảng cá Tam Quan vẫn còn chênh lệch. Một số hồ sơ phải chờ duyệt hoặc bị từ chối do thông tin chưa đáp ứng yêu cầu.

Cảng cá Tam Quan thực hiện việc cấp giấy xác nhận nguyên liệu thủy sản khai thác hoàn toàn trên hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử từ tháng 6-2026. Ảnh: N.T

Theo ông Nguyễn Hữu Nghĩa - Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản, kết nối dữ liệu giữa eCDT, VNFishbase và hệ thống giám sát hành trình tàu cá (VMS) là nhiệm vụ quan trọng, cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý tàu cá.

Cơ quan chuyên môn đang phối hợp với lực lượng biên phòng và các ban quản lý cảng cá rà soát thông tin chưa thống nhất, hướng dẫn ngư dân khai báo đầy đủ, đồng thời xử lý kịp thời các sự cố phát sinh khi tàu cập, rời cảng.

Để quy trình xác nhận, chứng nhận nguồn gốc phát huy hiệu quả, tỉnh kiến nghị Chính phủ và các bộ, ngành liên quan nghiên cứu, đẩy nhanh việc tích hợp, hợp nhất các phần mềm quản lý hiện có như VNFishbase, eCDT, eLogbook, VMS, Google Sheets, phần mềm quản lý của lực lượng biên phòng và phần mềm xử lý vi phạm thành một nền tảng dùng chung.

Hệ thống đồng bộ, liên thông dữ liệu sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tạo thuận lợi cho cơ quan, đơn vị và chủ tàu cá trong khai thác, sử dụng thông tin, đồng thời khắc phục tình trạng dữ liệu phân tán, chồng chéo.

Ông Cao Thanh Thương khẳng định, hiệu quả của quy định không chỉ nằm ở thời gian xử lý thủ tục mà còn ở khả năng chứng minh nguồn gốc từng lô hàng, giúp doanh nghiệp chủ động chế biến, xuất khẩu đúng kế hoạch.

Dữ liệu thông suốt từ chuyến biển đến cảng và cơ sở chế biến sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, đáp ứng các khuyến nghị của Ủy ban châu Âu trong nỗ lực gỡ cảnh báo “thẻ vàng” IUU.

NGỌC TÚ