Minh bạch chuỗi cung ứng để rau quả Việt chinh phục thị trường Trung Quốc

Tuy nhiên, cùng với việc mở rộng nhập khẩu, thị trường này cũng ngày càng siết chặt các quy định về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và kiểm dịch thực vật. Thực tế đó đòi hỏi ngành rau quả Việt Nam phải chuyển đổi mạnh mẽ từ tăng trưởng dựa vào sản lượng sang phát triển dựa trên chất lượng, giá trị gia tăng và tính bền vững để giữ vững và mở rộng thị phần tại thị trường tỷ dân.

Từ lợi thế sản lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng

Ngành rau quả đang trở thành một trong những lĩnh vực tăng trưởng năng động nhất của nông nghiệp Việt Nam với tốc độ tăng trưởng bình quân trên 20% mỗi năm. Nhiều sản phẩm như sầu riêng, thanh long, chuối, mít, bưởi, dừa đã từng bước khẳng định vị thế tại nhiều thị trường quốc tế, trong đó Trung Quốc tiếp tục giữ vai trò là thị trường xuất khẩu lớn nhất.

Mới đây, tại diễn đàn Thương mại Rau quả và nông sản Việt Nam - Trung Quốc lần thứ nhất, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Quốc Mạnh cho biết, ngành rau quả Việt Nam phát triển mạnh cả về quy mô sản xuất và xuất khẩu, trở thành một trong những ngành hàng tăng trưởng nhanh nhất của lĩnh vực trồng trọt.

Sầu riêng là ngành hàng có mức tăng trưởng nổi bật nhất. Ảnh: PV

Trung Quốc hiện là thị trường nhập khẩu rau quả lớn nhất của Việt Nam. Hai nước đã ký nhiều nghị định thư xuất khẩu đối với các sản phẩm như sầu riêng, măng cụt, mít, chuối, dừa, chanh leo, khoai lang, thạch đen và sầu riêng đông lạnh.

Hai bên tiếp tục đàm phán để hoàn thiện điều kiện xuất khẩu đối với nhãn, vải, chôm chôm, xoài, thanh long và nhóm cây có múi. Trong cơ cấu xuất khẩu hiện nay, sầu riêng là ngành hàng có mức tăng trưởng nổi bật nhất.

Giai đoạn 2021-2025, Việt Nam đã xuất khẩu hơn 3 triệu tấn sầu riêng tươi và gần 190.000 tấn sầu riêng đông lạnh. Hiện có 28 quốc gia nhập khẩu sầu riêng tươi và hơn 20 quốc gia nhập khẩu sầu riêng đông lạnh của Việt Nam, trong đó Trung Quốc chiếm trên 95% lượng xuất khẩu. Tương tự, hơn 3,2 triệu tấn mít của Việt Nam đã được xuất khẩu ra thị trường quốc tế, trong đó 99% sản lượng xuất khẩu sang Trung Quốc.

Những con số trên cho thấy tiềm năng rất lớn của thị trường hơn 1,4 tỷ dân đối với ngành rau quả Việt Nam. Tuy nhiên, cùng với cơ hội, các yêu cầu về chất lượng và tiêu chuẩn kỹ thuật cũng ngày càng khắt khe hơn.

Chia sẻ tại diễn đàn, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam nhận định, trong nhiều năm, lợi thế lớn nhất của nông sản Việt Nam là nguồn cung dồi dào, vị trí địa lý gần Trung Quốc và khả năng đáp ứng nhanh nhu cầu thị trường. Tuy nhiên, nhu cầu tiêu dùng cũng thay đổi theo hướng ưu tiên các sản phẩm chất lượng cao, bảo đảm an toàn thực phẩm và có nguồn gốc rõ ràng.

Trung Quốc là đối tác có ảnh hưởng quan trọng tới chuỗi giá trị nông sản trong khu vực. Ảnh: PV

Hiện nay, cạnh tranh trên thị trường không còn đơn thuần là giá bán hay sản lượng. Doanh nghiệp muốn mở rộng thị phần phải đáp ứng đồng thời nhiều tiêu chuẩn về vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm dịch thực vật, truy xuất nguồn gốc và chất lượng sản phẩm.

Doanh nghiệp trong nước đang đứng trước yêu cầu phải chuyển mình mạnh mẽ. Nếu trước đây xuất khẩu chủ yếu dựa trên lợi thế sản lượng và vị trí địa lý thì hiện nay cần chuyển sang mô hình cạnh tranh bằng chất lượng, độ an toàn và tính minh bạch của sản phẩm.

Các chuyên gia cho rằng, dư địa tăng trưởng của ngành rau quả trong thời gian tới không nằm ở việc mở rộng sản lượng bằng mọi giá mà ở khả năng nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị và phát triển các chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ bền vững. Điều đó đòi hỏi sự chuyển dịch mạnh mẽ từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi, từ đáp ứng nhu cầu ngắn hạn sang đáp ứng các tiêu chuẩn dài hạn của thị trường quốc tế.

Xây dựng chuỗi cung ứng, mở rộng xuất khẩu chính ngạch

Không chỉ là thị trường tiêu thụ lớn nhất, Trung Quốc còn là đối tác có ảnh hưởng quan trọng tới chuỗi giá trị nông sản trong khu vực. Việc thị trường này liên tục nâng cao yêu cầu nhập khẩu đang tạo động lực để doanh nghiệp Việt Nam thay đổi mô hình sản xuất và kinh doanh theo hướng hiện đại hơn. Ở chiều ngược lại, nhu cầu tìm kiếm nguồn cung ổn định của các doanh nghiệp Trung Quốc cũng mở ra cơ hội hợp tác sâu rộng hơn với các doanh nghiệp Việt Nam có năng lực sản xuất bài bản.

Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam Hà Vĩ cho rằng, hợp tác nông nghiệp giữa hai nước đang bước sang giai đoạn phát triển sâu rộng hơn, chuyển từ trao đổi thương mại đơn thuần sang xây dựng chuỗi cung ứng toàn diện.

Việc ngày càng nhiều loại nông sản Việt Nam được xuất khẩu chính ngạch vào Trung Quốc không chỉ góp phần mở rộng đầu ra ổn định cho nông dân mà còn đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người tiêu dùng Trung Quốc đối với các sản phẩm nhiệt đới chất lượng cao.

Hiện tại, Việt Nam đã có hơn 20 loại rau quả được phép xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc. Hai nước đang có nhiều điều kiện thuận lợi để nâng tầm hợp tác nông nghiệp nhờ nền tảng tin cậy chính trị, sự cải thiện kết nối hạ tầng và quá trình chuyển đổi số trong thương mại nông sản…

Doanh nghiệp muốn mở rộng thị phần phải đáp ứng đồng thời nhiều tiêu chuẩn về vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm dịch thực vật, truy xuất nguồn gốc. Ảnh: PV

Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ cho rằng, sự tham gia của các cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và tổ chức xúc tiến thương mại hai nước cho thấy nhu cầu ngày càng lớn trong việc tăng cường kết nối giữa các chủ thể trong chuỗi giá trị nông sản.

Với nhiều lợi thế về điều kiện sản xuất và dư địa thị trường, ngành rau quả Việt Nam còn nhiều cơ hội tăng trưởng tại Trung Quốc. Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh, ngành hàng này cần đẩy mạnh chuyển đổi sang mô hình sản xuất chất lượng cao, minh bạch và hiện đại.

Việc xây dựng chuỗi cung ứng đồng bộ, phát triển xuất khẩu chính ngạch, tăng cường truy xuất nguồn gốc và đáp ứng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn của thị trường sẽ giúp rau quả Việt Nam tiếp tục mở rộng thị phần tại thị trường tỷ dân...

Quỳnh Dung