Máy bay F-35 vừa hạ cánh khẩn gần Iran nguy hiểm đến đâu

Tối 19/3, hãng tin CNN dẫn hai nguồn tin nội bộ cho biết một tiêm kích F-35 của Mỹ đã phải hạ cánh khẩn cấp tại căn cứ không quân của Mỹ ở Trung Đông sau khi bị nghi trúng hỏa lực từ phía Iran.

Đại úy Tim Hawkins, người phát ngôn Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, sau đó xác nhận một tiêm kích tàng hình thế hệ thứ 5 đang “thực hiện nhiệm vụ chiến đấu trên không phận Iran” đã buộc phải hạ cánh khẩn cấp. Ông Hawkins nói máy bay đã hạ cánh an toàn và vụ việc đang được điều tra.

Đây có thể là lần đầu tiên Iran bắn trúng một máy bay Mỹ trong cuộc xung đột. Mỹ và Israel đều sử dụng F-35 trong chiến sự tại Iran, mỗi chiếc có giá hơn 100 triệu USD.

Iran công bố video bắn trúng tiêm kích F-35 của Mỹ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) khẳng định đã bắn trúng tiêm kích F-35 Lightning II của Mỹ bằng hỏa lực phòng không. Lực lượng này vừa công bố đoạn video ghi lại thời điểm tiêm kích bị đánh trúng.

Tiêm kích nguy hiểm nhất

Lịch sử ra đời của F-35 bắt đầu từ giữa những năm 1980, trong khuôn khổ chương trình nghiên cứu do Cơ quan Dự án Nghiên cứu Quốc phòng Tiên tiến của Mỹ (DARPA) khởi xướng.

F-35, chương trình phát triển máy bay đắt đỏ nhất lịch sử hàng không. Ảnh: Lockheed Martin.

Lockheed Martin, tập đoàn sản xuất quốc phòng hàng đầu của Mỹ, được giao nhiệm vụ phát triển mẫu tiêm kích mới để thay thế cho Harrier, máy bay nổi tiếng với khả năng cất và hạ cánh thẳng đứng.

Việc kết hợp thiết kế tàng hình tiên tiến, hệ thống nhận thức tình huống 360 độ và năng lực tác chiến điện tử vượt trội giúp F-35 đảm bảo khả năng sống sót và sức sát thương chưa từng có. Nền tảng chiến đấu này cũng giải quyết triệt để bài toán về chi phí bảo trì khổng lồ cũng như nguy cơ lỗi thời công nghệ.

Mặc dù công nghệ tàng hình đã xuất hiện từ lâu, kỷ nguyên tàng hình trên máy bay chiến đấu chỉ thực sự bùng nổ khi bộ phận Skunk Works của Lockheed Martin bắt tay vào nghiên cứu vật liệu hấp thụ radar.

Sự phát triển này đạt đến đỉnh cao với dòng máy bay F-35. Sự kết hợp giữa hình dáng khí động học đặc biệt, khả năng mang vũ khí và nhiên liệu ẩn bên trong thân, cùng hệ thống cảm biến nhúng trực tiếp vào lớp vỏ đã tối đa hóa hiệu suất tàng hình.

Theo Washington Post, hình dáng của F-35 được thiết kế tinh vi nhằm làm chệch hướng năng lượng radar ra khỏi nguồn phát giống như một chiếc gương nghiêng. Bề mặt của F-35 cũng được làm nhẵn đến mức hoàn hảo để năng lượng radar trôi qua một cách trơn tru.

Trong khi đó, các bộ phận khó xử lý bằng vật liệu hấp thụ radar đều được giấu kín hoàn toàn khỏi hệ thống dò tìm. “Những bước tiến tiếp theo trong công nghệ tàng hình sẽ bao gồm việc tập trung vào các công nghệ có chi phí hiệu quả, hiệu suất cao hơn và giảm thiểu yêu cầu bảo trì”, Harold Carter, giám đốc khoa học nghiên cứu cấp cao tại Skunk Works cho biết.

Song song với năng lực tàng hình, hệ thống nhận thức tình huống chính là vũ khí bí mật tiếp theo biến F-35 thành "kẻ thống trị" bầu trời. Điểm khác biệt lớn nhất là chiếc mũ bay công nghệ cao đã thay đổi hoàn toàn phương thức tác chiến của phi công.

Mọi thông tin thiết yếu từ tốc độ, hướng đi, độ cao, cho đến dữ liệu nhắm mục tiêu đều được chiếu trực tiếp lên tấm kính che mặt. Thông qua Hệ thống Khẩu độ Phân tán (DAS) với hàng loạt cảm biến, phi công F-35 có được tầm nhìn 360 độ xuyên thấu, cho phép họ nhìn thấy toàn cảnh mặt đất bên dưới trong thời gian thực.

“Kho vũ khí bay”

Về khả năng chiến đấu, F-35 không hề kém các mẫu tiêm kích truyền thống. Trong cấu hình tác chiến tiêu chuẩn, nó có thể mang 4 loại vũ khí bên trong thân để duy trì độ tàng hình. Khi không cần tàng hình, F-35 có thể lắp thêm 6 vũ khí ở bên ngoài, biến nó thành một “kho vũ khí bay”.

Máy bay F-35 mang tên lửa AIM-120 trong một cuộc tập trận của NATO. Ảnh: TWZ.

Riêng phiên bản F-35A của Không quân Mỹ còn được trang bị pháo 25 mm 4 nòng gắn trong thân máy bay. Khi cần triển khai hỏa lực tối đa, F-35 có thể bước vào “chế độ quái vật” (beast mode), với 4 quả bom GBU-12 dẫn đường bằng laser dưới cánh, 2 quả trong khoang và một tên lửa không đối không AIM-9, tạo nên sức công phá khủng khiếp nhưng đánh đổi bằng khả năng tàng hình bị suy giảm.

Tiêm kích này có ba phiên bản chính: F-35A cho Không quân, F-35B cho Thủy quân Lục chiến với khả năng cất và hạ cánh thẳng đứng, và F-35C cho Hải quân, chiếc tiêm kích tàng hình đầu tiên được thiết kế riêng cho tàu sân bay, với sải cánh lớn hơn để dễ hạ cánh hơn trên boong tàu đang di chuyển.

Việc bắn hạ F-35 gây tranh cãi vì đây được đánh giá là một trong những chiến đấu cơ hiện đại và toàn diện nhất từng được sản xuất, đem lại lợi thế trong giao tranh.

Nhiều chuyên gia quân sự tin rằng đây có thể là chiếc tiêm kích tốt nhất trong lịch sử, cả về khả năng chiến đấu lẫn công nghệ. Đây thậm chí được dự đoán sẽ trở thành mặt hàng xuất khẩu quân sự chủ lực của Mỹ trong tương lai gần.

Thực tế, đã có nhiều tai nạn và sự cố liên quan đến F-35 trong quá trình bay thử được ghi nhận. Đáng chú ý nhất là lỗi nghiêm trọng trên mũ bay 400.000 USD vào năm 2019, được Lầu Năm Góc xếp loại cần sửa chữa ngay.

Phiên bản F-35B dùng cho Thủy quân lục chiến Mỹ. Ảnh: Lockheed Martin.

Cụ thể, chiếc mũ bay trên F-35 bị một lỗi trong màn hình hiển thị, gây ra ánh sáng màu xanh lục khi bay trong điều kiện ánh sáng yếu. Ánh sáng màu xanh lục gây mất tập trung, được đánh giá là rất nghiêm trọng dẫn đến một số hạn chế đối với phi công hạ cánh vào ban đêm, đặc biệt là khi hoạt động trên tàu sân bay.

Ngày 19/5/2020, một chiếc máy bay F-35A thuộc Phi đội Chiến đấu số 58 của Không quân Mỹ đã gặp nạn khi hạ cánh tại căn cứ không quân Eglin, Florida.

Phi công đã nhảy dù và được cứu sống trong tình trạng ổn định. Vụ tai nạn được cho là do sự kết hợp của các yếu tố như lỗi của phi công do mệt mỏi, thiết kế với hệ thống oxy, tính chất phức tạp và gây mất tập trung của F-35, màn hình hiển thị gắn trên đầu bị trục trặc và hệ thống điều khiển bay không phản hồi.

Anh Tuấn