Mắc kẹt giữa 2 cuộc chiến, EU loay hoay tìm đồng thuận

Kết quả phản ánh rõ những giới hạn trong năng lực ra quyết định của khối 27 nước thành viên trong bối cảnh địa chính trị ngày càng phức tạp. Các nhà lãnh đạo đã phải gác lại nhiều ưu tiên kinh tế để tập trung xử lý đồng thời hai điểm nóng: xung đột kéo dài tại Ukraine và căng thẳng leo thang ở Trung Đông.

Ảnh minh họa: Reuters

Điểm nghẽn lớn nhất của hội nghị là việc chưa thể thông qua khoản vay 90 tỷ euro vốn được coi là rất quan trọng để duy trì sự ổn định tài chính của Ukraine. Theo kế hoạch, khoản giải ngân đầu tiên dự kiến được thực hiện ngay đầu tháng 4 để tránh gián đoạn nguồn viện trợ, song sự phản đối của Hungary đã làm đảo lộn toàn bộ lộ trình.

Phản ứng trước kết quả này, Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa đã có những phát biểu cứng rắn, nhấn mạnh tính ràng buộc của các cam kết nội khối: “Các nhà lãnh đạo đã bày tỏ lập trường rõ ràng, lên án mạnh mẽ quyết định của Thủ tướng Hungary Viktor Orbán, đồng thời khẳng định nguyên tắc cốt lõi: một khi đã đạt được thỏa thuận, tất cả các bên phải tôn trọng và thực hiện đầy đủ cam kết của mình. Không ai có thể gây sức ép hay làm suy yếu các quyết định chung của Hội đồng châu Âu cũng như các thể chế của Liên minh châu Âu. Chúng ta cần bảo đảm việc thực thi thỏa thuận đạt được hồi tháng 12 năm ngoái”.

Bế tắc này phản ánh những rạn nứt chính trị ngày càng sâu sắc trong EU khi nguyên tắc đồng thuận, nền tảng vận hành của khối đồng thời lại trở thành điểm dễ bị tổn thương. Không chỉ vấn đề Ukraine, cuộc gặp thượng đỉnh đầu tiên trong năm của các nhà lãnh đạo EU cũng chứng kiến tranh luận gay gắt về chính sách năng lượng và khí hậu, nhất là cơ chế Hệ thống Thương mại Phát thải. Giá năng lượng tăng mạnh do căng thẳng tại Trung Đông đã làm gia tăng áp lực lên các nền kinh tế châu Âu và khoét sâu bất đồng giữa các quốc gia thành viên về chi phí chuyển đổi xanh.

Kể từ khi cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran nổ ra cách đây gần 1 tháng, EU vẫn cho thấy sự thận trọng. Đại diện cấp cao về chính sách an ninh và đối ngoại Kaja Kallas cảnh báo nguy cơ sa lầy nếu can dự sâu hơn vào Trung Đông, trong khi chưa có bước đi cụ thể nào nhằm bảo đảm an ninh hàng hải tại khu vực này. Điều đó cho thấy giới hạn trong vai trò địa chính trị của EU khi phải cân bằng giữa tham vọng chiến lược và năng lực thực tế.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz nhấn mạnh: “Với cách tiếp cận dựa trên “những nỗ lực thích đáng”, ở thời điểm hiện tại, ưu tiên hàng đầu vẫn là thúc đẩy một lệnh ngừng bắn, chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng, nhất là hạ tầng năng lượng và dân sự. Bước tiếp theo, mang tính then chốt là bảo đảm việc mở lại và duy trì hoạt động thông suốt của eo biển Hormuz. Về phần mình, Đức có thể xem xét tham gia các biện pháp bảo đảm an ninh phù hợp. Tuy nhiên, điều này chỉ khả thi khi các hành động quân sự đã chấm dứt và điều kiện thực địa cho phép triển khai các cơ chế ổn định lâu dài”.

Kết quả đáng kể nhất đạt được tại Hội nghị là việc thông qua chương trình nghị sự về năng lực cạnh tranh, với các đề xuất dự kiến hoàn tất vào cuối năm. Ủy ban châu Âu cũng đang chuẩn bị các gói đầu tư nhằm hỗ trợ quá trình chuyển đổi kinh tế. Tuy nhiên, việc trì hoãn thảo luận về ngân sách dài hạn tiếp tục cho thấy một EU đang bị “mắc kẹt” khi vừa phải ứng phó với các cú sốc địa chính trị, vừa phải củng cố nền tảng tăng trưởng nội khối. Trong bối cảnh đó, triển vọng tìm lối thoát phụ thuộc lớn vào khả năng các quốc gia thành viên tái lập đồng thuận chính trị và cải thiện cơ chế ra quyết định để thích ứng với một môi trường quốc tế ngày càng biến động.

Thu Hoài/VOV1 Tổng hợp