Luật Thủ đô (sửa đổi) tạo đột phá thể chế, mở không gian phát triển cho Hà Nội

Cơ chế chính sách vượt trội, tạo đột phá phát triển mới

Chiều 8/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội nghe Tờ trình và báo cáo thẩm tra về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì Phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành nội dung thảo luận.

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày tóm tắt Tờ trình về nội dung dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) được ban hành nhằm hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất riêng có của Thủ đô.

Cùng với đó, tiếp tục thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô; bảo đảm phù hợp với Hiến pháp và các cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Tờ trình dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).

Điểm đáng chú ý, dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) còn nhằm mục đích trao quyền mạnh hơn; phân cấp, phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền Thủ đô gắn với nguồn lực thực hiện và trách nhiệm kiểm tra, giám sát, giải trình.

Cơ chế, chính sách phải vừa có tính vượt trội, vừa có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với bối cảnh thực tiễn phát triển của Thủ đô và phù hợp với khả năng cân đối nguồn lực của Nhà nước, tạo động lực, đột phá mới cho Thủ đô, giải quyết các điểm nghẽn, thách thức và tạo thể chế thuận lợi, dẫn đường, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.

“Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) kế thừa, phát triển các quy định đã được thực tiễn kiểm nghiệm tốt, khắc phục bất cập, hạn chế của Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, Nghị quyết số 258/2025/QH15, các cơ chế, chính sách đặc thù đang thí điểm cho các tỉnh, thành phố; cơ chế, chính sách xử lý vướng mắc về pháp luật hoặc áp dụng cho từng dự án phù hợp với Thủ đô”, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho biết.

Về quá trình xây dựng Luật, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, việc xây dựng hồ sơ dự án Luật đã tuân thủ chặt chẽ, đầy đủ trình tự, thủ tục xây dựng dự án Luật theo quy định của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 09 Chương, 36 Điều (giảm 18 điều so với Luật Thủ đô số 39/2024/QH15).

Về nội dung cơ bản của dự thảo Luật, với cách tiếp cận mới trong xây dựng luật theo tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 và các định hướng xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi), dự thảo Luật tập trung phân quyền cho thành phố quyết định, tạo không gian tối đa cho sự sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thủ đô; đồng thời tăng cường yêu cầu về kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Những nội dung sửa đổi, hoàn thiện của dự thảo Luật

Với tinh thần, cách tiếp cận mới, dự thảo Luật đã sửa đổi hầu hết các quy định tại Luật Thủ đô số 39/2024/QH15. Việc sửa đổi, hoàn thiện thực hiện theo hướng khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô; giá trị pháp lý đặc thù, được ưu tiên áp dụng tại Thủ đô của Luật Thủ đô; giải thích các thuật ngữ bảo đảm rõ ràng, áp dụng thống nhất. Trong đó có các thuật ngữ mới như "không gian tầm thấp", "không gian tầm cao".

Quy định về nguyên tắc áp dụng Luật Thủ đô, trong đó giao HĐND Thành phố có thẩm quyền quyết định việc áp dụng trong trường hợp luật, nghị quyết của Quốc hội ban hành sau ngày Luật Thủ đô có hiệu lực thi hành có quy định cơ chế, chính sách ưu đãi hoặc thuận lợi hơn.

Các đại biểu Quốc hội nghe Tờ trình về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).

Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) bổ sung quy định về nguyên tắc phân quyền cho chính quyền Thủ đô nhằm thể chế hóa chủ trương phân quyền, phân cấp mạnh mẽ cho Thành phố Hà Nội. Đồng thời, bổ sung quy định về thẩm quyền xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền Thành phố Hà Nội; bổ sung quy định về thí điểm cơ chế, chính sách nhằm xác lập khuôn khổ pháp lý cho việc thử nghiệm các mô hình, giải pháp quản lý và phát triển mới; bổ sung quy định về công dân ưu tú Thủ đô và giao Hội đồng nhân dân Thành phố có thẩm quyền quy định về điều kiện, thủ tục tặng, thu hồi danh hiệu này.

Song song đó, bổ sung quy định về phát triển khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do và loại hình kinh tế mới; bổ sung quy định về trách nhiệm giải trình của chính quyền thành phố; bổ sung quy định về cơ chế xử lý vi phạm, loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý để xử lý các vi phạm khi tổ chức thi hành Luật.

Đồng thời, xác lập cơ chế loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý đối với người đứng đầu, công chức, viên chức và cá nhân tham gia xây dựng, ban hành, thi hành Luật và các văn bản liên quan, trong trường hợp không tư lợi, đã tuân thủ đầy đủ các quy trình theo quy định trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nhưng vẫn xảy ra thiệt hại.

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã lược bỏ nhiều quy định mang tính định hướng, quan điểm, ít mang tính chất quy phạm trong xây dựng, phát triển Thủ đô; lược bỏ các quy định quá chi tiết, cụ thể dễ bị thay đổi, ảnh hưởng bởi quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật khác, thay bằng việc quy định giao thẩm quyền cho chính quyền Thủ đô chủ động quy định; dự thảo cũng đã lược bỏ những quy định tại Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 được các luật, nghị quyết của Quốc hội mới ban hành quy định.

Thể chế hóa các quan điểm chỉ đạo của Đảng

Báo cáo tóm tắt thẩm tra dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024 với những lý do và quan điểm xây dựng như đã nêu tại Tờ trình của Chính phủ.

Ông Phan Chí Hiếu nhấn mạnh, việc sửa đổi nhằm xây dựng một thể chế đặc biệt, vượt trội và ổn định, đủ khả năng giải quyết hiệu quả các vấn đề của Thủ đô, qua đó tạo lợi thế cạnh tranh và thúc đẩy Hà Nội phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp thấy rằng, hồ sơ dự án Luật đã được chuẩn bị công phu, đầy đủ các tài liệu theo quy định, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, quyết định theo trình tự, thủ tục rút gọn. Nội dung dự thảo Luật đã cơ bản thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng lớn của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô, phù hợp với Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) và các điều ước quốc tế có liên quan.

Về nội dung của dự thảo Luật, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhất trí cao với định hướng phân quyền cho Thành phố Hà Nội trên các lĩnh vực như Chính phủ trình nhằm phát huy vai trò chủ động trong thiết kế và tổ chức thực hiện chính sách, phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Theo đó, dự thảo Luật đã thể chế hóa các quan điểm chỉ đạo của Đảng theo 03 nhóm nội dung chính gồm: hoàn thiện thể chế đặc thù, tăng quyền chủ động cho chính quyền Thủ đô; tổ chức không gian phát triển hiện đại, bền vững; huy động, phân bổ hiệu quả nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và liên kết vùng.

Để bảo đảm các cơ chế, chính sách đặc thù phát huy hiệu quả, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các nội dung của dự thảo Luật theo tinh thần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật được nêu trong Nghị quyết số 66-NQ/TW và nhiều kết luận, chỉ đạo gần đây của Trung ương, Bộ Chính trị.

Ngoài ra, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng đề nghị lưu ý các nội dung như: tiếp tục rà soát, phân định rõ thẩm quyền giữa các chủ thể (HĐND, UBND và Chủ tịch UBND Thành phố) trong việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật; thiết kế chặt chẽ trình tự, thủ tục và yêu cầu ban hành đối với các văn bản có nội dung khác với quy định trong văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên theo hướng bảo đảm công khai, minh bạch, có cơ chế tiếp nhận, phản hồi ý kiến đóng góp và đánh giá hiệu quả sau ban hành.

Đồng thời, lưu ý việc bổ sung một số nguyên tắc cần được bảo đảm khi ban hành nghị quyết thí điểm như thực hiện tham vấn các cơ quan trung ương, có cơ chế điều chỉnh, gia hạn hoặc chấm dứt thí điểm và nghiên cứu áp dụng cơ chế “tự chấm dứt” sau thời hạn nhất định nếu không được đánh giá là hiệu quả.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng đề nghị làm rõ mục tiêu, phạm vi, điều kiện và cơ chế thực hiện các chính sách phát triển đô thị, nhất là các nội dung về quy hoạch không gian, hạ tầng giao thông, logistics, môi trường và xử lý các điểm nghẽn, các chính sách trong lĩnh vực giáo dục, y tế, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo theo hướng vừa bảo đảm tính đặc thù, vượt trội song vẫn bảo đảm yêu cầu về tính khả thi, tính ổn định, lâu dài của chính sách, nhất là đối với các nội dung có tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích của người dân…

Chiều 8/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội nghe Tờ trình và báo cáo thẩm tra về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Hoàng Giang