Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) cần cụ thể hóa cơ chế kiểm soát quyền lực khi phân quyền

Tránh cơ chế “xin - cho”, tạo sự chủ động cho địa phương

Các đại biểu Quốc hội đoàn thành phố Hà Nội thảo luận tại Tổ chiều 8-4. Ảnh: Phạm Vinh

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy bày tỏ sự đồng tình với chủ trương sửa đổi luật nhằm thể chế hóa các định hướng lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 02-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới. Theo đại biểu, Nghị quyết số 02-NQ/TW đã thể hiện sự thay đổi rất lớn về tư duy trong xây dựng khuôn khổ thể chế cho Thủ đô, chuyển từ việc chỉ tổ chức thi hành pháp luật sang vai trò kiến tạo thể chế, tạo điều kiện để Thủ đô phát triển với những cơ chế vượt trội.

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy đánh giá cao cách tiếp cận của dự thảo Luật khi xác định rõ tinh thần xuyên suốt là phân quyền mạnh mẽ, toàn diện cho chính quyền Hà Nội. Theo đại biểu, việc chuyển từ mô hình “thực thi chính sách” sang “kiến tạo thể chế” là bước tiến quan trọng, tạo điều kiện để Thủ đô thực sự trở thành trung tâm dẫn dắt phát triển, thử nghiệm các mô hình mới, cách làm mới.

“Chúng tôi hoàn toàn đồng tình với tư duy và cách tiếp cận này. Điều đó sẽ tạo điều kiện để Hà Nội trở thành trung tâm kiến tạo, đi đầu trong các mô hình phát triển mới; những kinh nghiệm tốt có thể được nhân rộng ra cả nước”, đại biểu nêu rõ.

Đồng thời, đại biểu cũng dẫn lại thực tiễn, năm 2024 Quốc hội đã thông qua Luật Thủ đô với nhiều cơ chế, chính sách đặc thù. Tuy nhiên, sau quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật, nhiều quy định đặc thù đã được luật hóa trong các luật chuyên ngành, không còn tính vượt trội.

Vì vậy, đại biểu cho rằng việc sửa đổi luật lần này theo hướng tạo không gian để Thủ đô chủ động đề xuất và triển khai các cơ chế mới là phù hợp, đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Đề cập đến kinh nghiệm thực tiễn, đại biểu Nguyễn Phương Thủy cho biết, thời gian qua, Quốc hội đã ban hành một số nghị quyết thí điểm, trong đó có Nghị quyết số 258/2025/QH15 để xử lý các vấn đề cấp bách. Nếu tiếp tục duy trì cơ chế “mỗi vấn đề lại xin cơ chế riêng” sẽ mất nhiều thời gian, có thể làm lỡ cơ hội phát triển.

“Trong nhiều trường hợp, nếu phải báo cáo, xin ý kiến Quốc hội cho từng cơ chế cụ thể sẽ rất mất thời gian, có thể bỏ lỡ cơ hội phát triển. Vì vậy, việc thiết kế một khuôn khổ pháp lý mở, trao quyền chủ động hơn cho Thủ đô là rất cần thiết”, đại biểu nhấn mạnh. Đồng thời cho rằng, với vai trò là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của cả nước, Hà Nội cần có cơ chế linh hoạt để kịp thời triển khai các giải pháp phát triển trong bối cảnh mới.

Cần cụ thể hóa cơ chế kiểm soát, giám sát quyền lực

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy phát biểu thảo luận tại Tổ chiều 8-4. Ảnh: Vinh Phạm

Bên cạnh việc đồng tình với chủ trương phân quyền mạnh, đại biểu Nguyễn Phương Thủy đặc biệt lưu ý yêu cầu phải tăng cường kiểm soát quyền lực. “Trao quyền phải đi đôi với kiểm soát quyền lực, nâng cao trách nhiệm giải trình để bảo đảm việc phân quyền được thực hiện đúng đắn, an toàn, hiệu quả”, bà Thủy nhấn mạnh.

Theo đánh giá, dự thảo Luật đã thể hiện tinh thần này, tuy nhiên nhiều quy định vẫn mang tính nguyên tắc, chưa đủ cụ thể để triển khai trong thực tế. Do đó, đại biểu đề nghị cần bổ sung các cơ chế rõ ràng hơn về kiểm tra, giám sát, trách nhiệm giải trình, nhằm tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho cả cơ quan được trao quyền và cơ quan giám sát. “Việc quy định rõ ràng sẽ giúp các cơ quan yên tâm thực hiện, đồng thời tạo căn cứ để theo dõi, đánh giá, kịp thời xử lý các vấn đề phát sinh”, đại biểu phân tích.

Một nội dung được đại biểu đặc biệt quan tâm là quy định cho phép chính quyền Hà Nội ban hành văn bản quy phạm pháp luật có nội dung khác với quy định của luật, nghị quyết của cơ quan cấp trên hoặc trong trường hợp chưa có quy định. Đây là cơ chế rất đặc biệt, đã từng được áp dụng thí điểm ở một số lĩnh vực, nhưng trong dự thảo lần này phạm vi được mở rộng hơn.

Đại biểu cho rằng, dự thảo Luật chưa làm rõ ranh giới giữa các trường hợp áp dụng, cũng như chưa quy định đầy đủ về trình tự, thủ tục thực hiện. “Cần làm rõ trường hợp nào áp dụng cơ chế này, trường hợp nào áp dụng cơ chế thí điểm chính sách; đồng thời quy định quy trình, thủ tục cụ thể hơn để bảo đảm tính minh bạch, khả thi”, đại biểu kiến nghị.

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy đề xuất, thay vì kiểm soát quá chặt về quy trình, thủ tục, nên chuyển sang kiểm soát theo kết quả. Theo đó, ngay từ khâu đề xuất chính sách, các cơ quan cần xác định rõ mục tiêu, kết quả kỳ vọng, giải pháp thực hiện, lộ trình và cam kết cụ thể. Đây sẽ là cơ sở để cơ quan dân cử giám sát, đánh giá trong quá trình thực hiện.

Đối với các cơ chế thí điểm, đại biểu nhấn mạnh cần bổ sung quy định về tổng kết, đánh giá định kỳ, báo cáo cơ quan có thẩm quyền để quyết định việc tiếp tục, điều chỉnh hoặc chấm dứt. “Cần tránh tình trạng thí điểm kéo dài nhưng không được tổng kết, đánh giá đầy đủ, dẫn đến khó khăn trong quản lý và hoàn thiện thể chế”, đại biểu Nguyễn Phương Thủy lưu ý.

Về kỹ thuật lập pháp, đại biểu Nguyễn Phương Thủy cho rằng, một số nội dung trong dự thảo vẫn còn quy định khá chi tiết, chưa thực sự phù hợp với định hướng xây dựng luật theo hướng khung. Nếu quy định quá cụ thể sẽ giảm tính linh hoạt, khi cần điều chỉnh sẽ phải sửa luật, mất nhiều thời gian.

“Các biện pháp, giải pháp cụ thể nên giao cho thành phố chủ động quyết định trong quá trình tổ chức thực hiện, phù hợp với từng giai đoạn phát triển”, đại biểu Nguyễn Phương Thủy đề xuất.

Từ những phân tích trên, đại biểu Nguyễn Phương Thủy nhấn mạnh yêu cầu xây dựng luật vừa bảo đảm tính đặc thù, vượt trội, vừa có tính ổn định lâu dài. “Cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo luật theo hướng vừa mở rộng không gian sáng tạo, vừa bảo đảm kiểm soát quyền lực, nâng cao trách nhiệm giải trình, để Quốc hội có thể yên tâm khi quyết định thông qua một đạo luật với nhiều cơ chế đặc thù như vậy”, đại biểu kiến nghị.

Đình Hiệp