Luật Đô thị đặc biệt: Chuyển từ cơ chế đặc thù sang những thể chế vượt trội

Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Mạnh Cường phát biểu. Ảnh: VIỆT DŨNG.

Ngày 4/4, UBND TPHCM phối hợp Đại học quốc gia (ĐHQG) TPHCM tổ chức hội thảo tham vấn chuyên gia về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt chính sách đột phá và không gian phát triển cho TPHCM trong kỷ nguyên mới.

Hình thành các động lực tăng trưởng mới cho sự phát triển của thành phố

Phát biểu chào mừng và định hướng hội thảo, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Mạnh Cường cho biết, hội thảo được tổ chức trong bối cảnh rất đặc biệt khi Bộ Chính trị vừa có chủ trương, tạo điều kiện cho TPHCM tiến hành tổ chức tổng kết toàn diện Nghị quyết 31 của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển TPHCM đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045. Đồng thời cho phép TPHCM xây dựng dự thảo Nghị quyết mới thay thế cho Nghị quyết 31 trong xây dựng và phát triển thành phố trong kỷ nguyên mới.

Vì vậy, hội thảo là cơ sở quan trọng để thành phố nghiên cứu, đề xuất và lập các nội dung hồ sơ, thủ tục nhằm tiếp tục đề xuất, đề nghị với Trung ương, Bộ Chính trị xây dựng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt. Đây là một công cụ pháp lý rất cao, với kỳ vọng TPHCM tiếp tục được trao quyền và phân quyền mạnh mẽ, thúc đẩy cho sự phát triển tăng trưởng 2 con số cũng như sự phát triển nhanh và bền vững của thành phố, đóng góp cho sự phát triển chung của đất nước.

Đồng chí Nguyễn Mạnh Cường cho biết, TPHCM đang đồng thời triển khai 3 nhiệm vụ quan trọng: tổng kết toàn diện Nghị quyết 31; xây dựng dự thảo Nghị quyết mới của Trung ương thay thế cho Nghị quyết 31; nghiên cứu, đề xuất và tham mưu xây dựng Luật Đô thị đặc biệt.

"Thành phố xác định rõ yêu cầu đặt ra không chỉ hoàn thiện về thể chế, không phải theo cơ chế đặc thù như những Nghị quyết đã được Trung ương, Quốc hội trao mà thành phố phải được luật hóa các Nghị quyết, các nội dung, các quy định ở mức độ cao nhất, đủ sức để giải phóng các nguồn lực phát triển và tạo không gian phát triển mới, hình thành các động lực tăng trưởng mới cho sự phát triển của thành phố”, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Mạnh Cường kỳ vọng.

Phó Chủ tịch UBND TPHCM phân tích, Luật Đô thị đặc biệt phải được khẳng định chuyển từ cơ chế đặc thù sang xác định những thể chế vượt trội; từ cơ chế đề xuất, kiến nghị sang cơ chế được trao quyền và trao trách nhiệm; từ quản lý hành chính sang quản trị một đô thị hiện đại, thông minh.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: VIỆT DŨNG.

Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, từ thực tiễn quản lý và điều hành của chính quyền thành phố, TPHCM xác định ba nguyên tắc để tiếp tục nghiên cứu đề xuất những vấn đề liên quan tới xây dựng Luật Đô thị đặc biệt.

Thứ nhất, HĐND, UBND TPHCM đề xuất tiếp tục được trao quyền tự chủ thực sự và toàn diện trên các lĩnh vực để thực hiện và thực thi quyền quản trị của thành phố với phương châm: địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm.

Thứ hai, cần tiếp tục luật hóa những vấn đề thực tiễn đòi hỏi nhưng chưa có hành lang pháp lý để có thể triển khai. Các quy phạm pháp luật phải bắt đầu từ những vướng mắc thực tế mà thành phố đang đối diện và giải quyết hàng ngày. Đó là những điểm nghẽn về quản lý không gian ngầm, về tài sản công, về thực hiện và triển khai các dự án đường sắt đô thị...

Thứ ba là phát huy các lĩnh vực, cơ chế, điều kiện đặc thù của thành phố.

Cần thiết phải có luật cho Thành phố

Theo PGS-TS Trần Hoàng Ngân, Chủ tịch Hội đồng tư vấn đột phá phát triển Trường Đại học Sài Gòn, thành phố đã có các nghị quyết đặc thù như Nghị quyết 54, Nghị quyết 98, Nghị quyết 260 của Quốc hội. Sau đó, vướng ở đâu Quốc hội tiếp tục ban hành các nghị quyết tháo gỡ, như Nghị quyết 188 (về đường sắt đô thị), Nghị quyết 170 (cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với các dự án, đất đai trong kết luận thanh tra, kiểm tra, bản án).

PGS-TS Trần Hoàng Ngân nhận xét, dù có nhiều nghị quyết nhưng mang tính ngắn hạn. Thành phố cần một thể chế ổn định lâu dài và đó là lý do cần thiết phải có một luật cho Thành phố.

PGS-TS Trần Hoàng Ngân thảo luận tại hội thảo. Ảnh: VIỆT DŨNG.

Nội dung luật cần tập trung giải quyết tồn tại, vì vậy phải tổng kết việc triển khai các Nghị quyết 54, 98, 260 để đánh giá kỹ những vướng mắc mà các sở, ngành gặp phải. Nội dung luật cũng phải khai thác đa dạng các động lực phát triển của thành phố, như phát triển kinh tế biển, trung tâm logistics, khu thương mại tự do, cụm công nghệ cao, khu công nghiệp sinh thái, trung tâm tài chính quốc tế, dịch vụ chất lượng cao và công nghiệp văn hóa… Cùng với đó, đưa các nghị quyết mới của Bộ Chính trị vào luật để triển khai nhanh hơn.

“Luật phải giải quyết được các điểm nghẽn, các tồn đọng, vướng mắc hiện hữu trước khi nghĩ đến những điều mới mẻ hơn”, PGS-TS Trần Hoàng Ngân nói.

PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình, Viện trưởng Viện Phát triển chính sách, ĐHQG TPHCM đề xuất ba trụ cột mang tính nền tảng trong dự án luật. Đó là, trao quyền tự chủ thực chất cho TPHCM trong quản trị, từ tổ chức bộ máy đến quyết định các vấn đề về quy hoạch, đầu tư và tài chính. Bên cạnh đó, thiết lập cơ chế thử nghiệm thể chế (sandbox), cho phép TPHCM đi trước trong các mô hình kinh tế và công nghệ mới mà pháp luật hiện hành chưa kịp điều chỉnh. Ngoài ra, xây dựng một khung pháp lý có sức cạnh tranh quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính, nhằm hiện thực hóa mục tiêu hình thành Trung tâm Tài chính quốc tế tại TPHCM.

PGS-TS Trần Hoàng Ngân thảo luận tại hội thảo. Ảnh: VIỆT DŨNG.

PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình nhận định, nếu giải quyết tốt 3 trụ cột trên thì TPHCM sẽ có một không gian phát triển mới hoàn toàn khác.

PGS-TS Tô Văn Hòa, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội cho rằng, luật phải được thiết kế riêng, đặc biệt với TPHCM để đáp ứng sự phát triển của thành phố, cũng là đáp ứng sự phát triển của vùng và cả nước.

PGS-TS Tô Văn Hòa, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội cho rằng, luật phải được thiết kế riêng, đặc biệt với TPHCM để đáp ứng sự phát triển của thành phố, cũng là đáp ứng sự phát triển của vùng và cả nước. Từ đó, chuyên gia đề xuất cần xác định TPHCM không chỉ là siêu đô thị đơn lẻ mà có vai trò quan trọng với vùng và quốc gia, phạm vi của luật cần bao trùm một hệ sinh thái chính sách toàn diện, trong đó các cấu phần lớn được liên kết bởi một logic phát triển thống nhất.

Cụ thể, định vị và xác lập rõ mục tiêu phát triển của TPHCM trong bối cảnh kỷ nguyên mới, ví dụ trung tâm tài chính, đổi mới sáng tạo và kết nối quốc tế có sức cạnh tranh khu vực. Đồng thời, quy hoạch tổng thể và địa vị pháp lý của quy hoạch. Luật cần quy định về việc xây dựng quy hoạch tổng thể thành phố và bảo đảm quy hoạch có địa vị pháp lý đủ mạnh để thực sự dẫn dắt phát triển, không chỉ dừng ở chức năng quản lý không gian.

Bên cạnh đó, phân cấp, phân quyền toàn diện được xem là “trái tim của thiết kế thể chế”. Bởi không có phân cấp, phân quyền thực chất thì không thể có cơ chế phát triển đột phá.

N.N