Lời giải cho sản phẩm dong riềng

Nỗi ám ảnh rớt giá và sự sụt giảm vùng nguyên liệu

Nắng chiều hắt xuống vùng đồi dốc thoai thoải rộng gần 4.000 m2 của gia đình bà Đinh Thị Yên tại xóm Hùng Quốc 2, xã Trà Lĩnh. Đưa ánh mắt nhìn những luống dong riềng đang vươn lá xanh um chờ ngày ra củ, khuôn mặt hằn sâu vết chân chim của người phụ nữ nông thôn vẫn chưa thể giấu hết nỗi âu lo khi nhớ lại vụ mùa năm ngoái.

Cây dong riềng là sinh kế chủ yếu của bà Yên bởi đặc tính chịu hạn rất tốt, ít bị sâu bệnh tàn phá và phù hợp với chất đất canh tác nghèo dinh dưỡng ở địa phương. Tiện lợi nhất là đến kỳ thu hoạch, thương lái đánh xe tải vào tận chân đồi cân củ tươi, giúp bà con đỡ gánh nặng chi phí bảo quản. Thế nhưng, năm 2025, người dân vừa phải chịu sự tàn phá của những trận lũ lụt dồn dập, vừa gặp khó khăn trong tiêu thụ sản phẩm.

Giá dong riềng có lúc lập đỉnh lên tới 3.000 đồng/kg. Thế nhưng vụ thu hoạch năm 2025, giá củ bất ngờ “lao dốc” không phanh, chạm đáy ở mức 800 đến 1.000 đồng/kg.

 Gần 4.000 m2 cây dong riềng của gia đình bà Đinh Thị Yên tại xóm Hùng Quốc 2, xã Trà Lĩnh đang phát triển tươi tốt.

Bà Yên chia sẻ, người dân không muốn trồng nhưng không biết làm gì khác nên cũng đành phải trồng. Phân bón đắt, chi phí làm cỏ lớn, nhưng giá bán lại thấp. Như năm trước, giá chỉ có 800 - 1.000 đồng, thấp hơn nhiều so với thời điểm có giá từ 3.000 đồng/kg trở lên.

Có những năm được giá, mảnh đồi này mang về cho gia đình bà trên 70 triệu đồng mỗi vụ. Nhưng năm ngoái, bà chỉ thu về vỏn vẹn 26 triệu đồng.

Niên vụ dong riềng năm 2025 bị tư thương ép giá, chỉ còn 800 - 1.000 đồng/kg củ tươi.

Báo cáo từ Chi cục Trồng trọt tỉnh cho thấy một sự sụt giảm đáng báo động: Bước vào vụ sản xuất năm nay, toàn tỉnh chỉ còn duy trì hơn 1.000 ha dong riềng, giảm trên 700 ha so với năm trước. Diện tích co cụm lại chủ yếu tại các xã Nguyễn Huệ, Trà Lĩnh, Quang Hán, Quảng Uyên, Thành Công và Ca Thành. Riêng tại xã Trà Lĩnh, từ 128,5 ha của năm 2025, hiện nay toàn xã chỉ còn khoảng 90 ha, giảm gần 40 ha chỉ sau một vụ mùa thất thu. Dù vậy, năng suất ước tính vụ này vẫn đạt khoảng 560 tạ/ha, tổng sản lượng kỳ vọng hơn 60 nghìn tấn.

Lối thoát từ chuỗi liên kết tiêu thụ

Sự đứt gãy của chuỗi giá trị dong riềng nằm ở thói quen sản xuất tự phát. Người nông dân cứ thấy năm trước được giá là năm sau ồ ạt xuống giống mà không có sự gắn kết với quy hoạch vùng nguyên liệu hay hợp đồng tiêu thụ. Việc thương lái nắm giữ khoảng 60 - 70% tổng sản lượng dong riềng toàn vùng đã trao cho họ "quyền sinh, quyền sát". Củ tươi nhổ lên không thể chờ đợi lâu, thời gian kéo dài khiến hàm lượng tinh bột suy giảm nghiêm trọng. Nông dân càng nôn nóng bán, tư thương càng dễ dàng o ép giá.

Hơn nữa, việc các cơ sở chế biến địa phương vẫn sản xuất thủ công, thiết bị máy móc thô sơ khiến giá trị gia tăng bị mắc kẹt ở mức thấp nhất của chuỗi cung ứng. Nhận diện rõ những rào cản này, bước sang vụ sản xuất năm 2026, chính quyền các địa phương và doanh nghiệp chủ động liên kết sản xuất và bao tiêu sản phẩm, mở ra “lối thoát” cho hàng vạn nông dân.

Tại xã Trà Lĩnh, chính quyền cơ sở đẩy mạnh tuyên truyền, làm cầu nối để 71 hộ dân mạnh dạn ký kết hợp đồng bảo đảm đầu ra với Công ty cổ phần Vật tư nông nghiệp tỉnh. Trên diện tích 22 ha, một mô hình nông nghiệp mới đã được định hình. Nông dân được cung cấp giống, hỗ trợ phân bón, hướng dẫn kỹ thuật trồng từ nguồn vốn chương trình mục tiêu quốc gia; quan trọng nhất là có đầu ra với mức giá ổn định theo thị trường.

Ông La Văn Giáp, xóm Hùng Quốc 2, xã Trà Lĩnh hiện đang canh tác hơn 7.500 m2 dong riềng theo hình thức liên kết. Ông Giáp nói: Năm nay được xã thực hiện liên kết trồng theo quy trình kỹ thuật, cây dong riềng tốt hơn năm trước. Nếu được bao tiêu sản phẩm sẽ có thu nhập ổn định hơn những cây trồng khác. Tôi kỳ vọng với hợp đồng liên kết chặt chẽ, nguồn thu của gia đình năm nay có thể nhân lên gấp đôi.

Phó Chủ tịch UBND xã Trà Lĩnh Đàm Xuân Trường khẳng định, chính quyền đang rà soát, quy hoạch lại toàn bộ vùng trồng để phù hợp với nhu cầu của thị trường; tiếp tục siết chặt sợi dây liên kết 3 nhà: nông dân, doanh nghiệp và hợp tác xã. Địa phương cần phát triển thêm các sản phẩm phụ từ dong riềng hoặc tinh bột tinh chế để mở rộng đối tượng khách hàng công nghiệp. Xã Trà Lĩnh đặt mục tiêu sang năm tới, diện tích ký liên kết sẽ vươn lên đạt 60 ha.

  Lãnh đạo UBND xã Nguyễn Huệ kiểm tra thực tế, rà soát toàn bộ vùng trồng để ký kết hợp đồng với doanh nghiệp, hợp tác xã bao tiêu sản phẩm cho người dân. 

Tại xã Nguyễn Huệ - vùng trọng điểm với hơn 200 ha dong riềng và 320 hộ dân tham gia, hướng đi mới trong liên kết sản xuất cũng đang được mở ra. Theo Chủ tịch UBND xã Hầu Văn Khánh, niên vụ 2025 nhờ kỹ thuật vượt trội, năng suất của xã đạt 600 tạ/ha, sản lượng đạt 16.000 tấn. Tuy nhiên, với giá thu mua thấp dưới 1.000 đồng/kg, người dân Nguyễn Huệ cũng bị thất thu hàng chục tỷ đồng. Để giữ vững tiêu chuẩn OCOP 3 sao cho thương hiệu "Miến dong Án Lại", xã đang tích cực kết nối doanh nghiệp để bao tiêu sản phẩm cho nông dân.

Ông Bế Đình Duy, Giám đốc Công ty cổ phần Vật tư Nông nghiệp tỉnh bày tỏ sự cam kết, trong bối cảnh giá vật tư, đặc biệt là phân bón liên tục tăng, công ty nỗ lực bình ổn, cung cấp đủ vật tư cho bà con. Công ty kết nối thành công với các nhà máy chế biến nông sản trong nước, cam kết thu mua toàn bộ sản phẩm và hy vọng sẽ tiếp nhận được củ dong riềng chất lượng cao nhất.

Hoàng Ngơi