Luật Hải quan sửa đổi mở rộng không gian cho hải quan số

Sáng 23/8, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan với 471/474 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành. Luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, tiếp tục tạo nền tảng pháp lý cho quá trình chuyển từ quản lý hải quan truyền thống sang hải quan số, hải quan thông minh.

Sáng 23/8, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan với 471/474 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành.

Trước khi Quốc hội biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, trên cơ sở 113 ý kiến của đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ và hội trường cùng kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ đã tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật.

Hồ sơ đã có không phải nộp lại

Một thay đổi trực tiếp liên quan đến doanh nghiệp là hoàn thiện Cơ chế một cửa quốc gia theo hướng tăng kết nối và chia sẻ dữ liệu.

Theo nội dung được tiếp thu, Luật làm rõ cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu qua hệ thống, đồng thời bổ sung nguyên tắc không yêu cầu người khai hải quan nộp lại chứng từ, dữ liệu mà cơ quan hải quan đã có thông qua Cơ chế một cửa quốc gia.

Quy định này tạo cơ sở pháp lý để giảm tình trạng cùng một thông tin, hồ sơ doanh nghiệp phải cung cấp nhiều lần cho các cơ quan quản lý. Khi dữ liệu đã được chia sẻ qua hệ thống, thủ tục hải quan có thể được thực hiện dựa nhiều hơn trên kết nối dữ liệu thay vì hồ sơ giấy.

Luật cũng đặt yêu cầu ưu tiên nguồn lực đầu tư hạ tầng hải quan số, phục vụ quản lý, kiểm tra, giám sát và thực hiện thủ tục trên môi trường điện tử.

Đây là bước tiếp theo của quá trình hiện đại hóa hải quan. Theo Bộ Tài chính, Luật Hải quan năm 2014 đã tạo nền tảng chuyển mạnh từ phương thức quản lý truyền thống sang quản lý rủi ro, góp phần rút ngắn thời gian thông quan và tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu. Lần sửa đổi này hướng tới nền hải quan số, thông minh, hiện đại và minh bạch hơn.

Thương mại điện tử vào sâu hơn hệ thống quản lý hải quan

Một điểm đáng chú ý khác là Luật hoàn thiện cơ chế quản lý đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua thương mại điện tử.

Luật Hải quan sửa đổi mở rộng không gian cho hải quan số.

Cùng với người khai hải quan truyền thống, quy định mới bổ sung nghĩa vụ của các chủ thể tham gia chuỗi giao dịch và vận chuyển như doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh, chủ quản nền tảng thương mại điện tử và đơn vị trung chuyển.

Việc mở rộng các chủ thể có nghĩa vụ cung cấp, kết nối thông tin tạo điều kiện để cơ quan hải quan nhận diện hàng hóa và quản lý rủi ro dựa trên dữ liệu ngay từ các khâu của giao dịch, thay vì chỉ tiếp cận khi hàng hóa đến cửa khẩu.

Đồng thời, các quy định được rà soát để tránh chồng chéo với pháp luật về bưu chính, thương mại điện tử, căn cước, giao dịch điện tử, quản lý ngoại thương và các luật có liên quan.

Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, thay đổi đáng quan tâm không chỉ nằm ở việc số hóa thêm một số thủ tục. Khi Cơ chế một cửa quốc gia và hệ thống hải quan số trở thành nền tảng chia sẻ dữ liệu, chất lượng và tính nhất quán của dữ liệu doanh nghiệp cung cấp sẽ ngày càng quan trọng.

Ở chiều ngược lại, nguyên tắc không yêu cầu nộp lại dữ liệu cơ quan nhà nước đã có mở ra khả năng tiếp tục giảm hồ sơ, thời gian và chi phí thực hiện thủ tục. Đây cũng là điều kiện để cải cách hải quan chuyển từ “điện tử hóa hồ sơ” sang quản lý dựa trên dữ liệu và kết nối giữa các chủ thể trong chuỗi thương mại.

Mai Thoa