Logistics và các yếu tố sẽ tác động đến tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam

Quyền Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng. Ảnh: Lê Hồng Nhung - Mekong ASEAN

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đạt kỷ lục với 475 tỷ USD, tăng 17% so với năm trước. Năm 2026, ngành tiếp tục đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, từ 15 - 16%. Mục tiêu này đòi hỏi phải có những động lực mới để duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu trong bối cảnh môi trường thương mại quốc tế ngày càng phức tạp.

Bàn rõ hơn về vấn đề này, tại Hội nghị giao ban xúc tiến thương mại với hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài quý 1/2026 diễn ra ngày 12/3, Quyền Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng cho rằng, kết quả cuối cùng của xuất khẩu sẽ không chỉ phụ thuộc vào một lĩnh vực thương mại, mà còn gắn chặt với các lĩnh vực khác như năng lượng, công nghiệp, sản xuất, logistics...

“Chúng ta không chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng là kim ngạch xuất khẩu. Đằng sau nó là sự tham gia, góp phần của nhiều lĩnh vực khác nhau. Doanh nghiệp có thể sản xuất rất nhiều hàng hóa nhưng không xuất khẩu được nếu thiếu tàu vận tải hoặc chi phí quá cao. Do đó, cần tăng cường kết nối theo chuỗi giá trị ngành để hỗ trợ và tạo động lực tăng trưởng," Quyền Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh.

Riêng về lĩnh vực logistics, Quyền Bộ trưởng nhận định, đây là một trong những lĩnh vực có ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, cho đến hiện tại, Việt Nam vẫn chưa kiểm soát tốt các dịch vụ vận tải quốc tế, năng lực vận tải chủ yếu vẫn là tàu ven bờ và tàu cỡ nhỏ, với tỷ lệ tham gia rất thấp. Trong trường hợp chuỗi vận tải bị gián đoạn, dù hàng hóa sản xuất nhiều cũng khó có thể xuất khẩu.

Mặt khác, dù Việt Nam có tiềm năng về cảng biển nước sâu nhưng chưa được khai thác tối đa. Hiện nay, các doanh nghiệp khu vực Tây Nam Bộ phải di chuyển lên các cảng ở TP HCM rồi mới xuất khẩu sang các nước, khiến chi phí vận chuyển tăng lên rất nhiều.

Theo Quyền Bộ trưởng, đây là vấn đề lớn của logistics Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực vận tải biển. Ông cho rằng, trong tương lai, doanh nghiệp Việt sẽ cần chiếm ít nhất 50% thị phần vận tải trong chuỗi logistics thương mại, khi quy mô xuất nhập khẩu hiện đã gấp khoảng hai lần GDP.

Nâng cấp vị thế trên bản đồ thương mại

Dưới góc độ ngành hàng cụ thể, động lực cho tăng trưởng của dệt may không chỉ ở lĩnh vực logistics mà được tập trung nhiều hơn vào phát triển vùng nguyên phụ liệu. Ông Trương Văn Cẩm - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) khẳng định: “Ngành dệt may không thể chỉ chạy theo tăng trưởng kim ngạch mà phải chuyển sang nâng chất lượng tăng trưởng, trước hết là chủ động được nguyên phụ liệu”.

Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam Trương Văn Cẩm. Ảnh: Lê Hồng Nhung - Mekong ASEAN

Hiện nay, dệt may Việt Nam đã xuất khẩu tới hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó các thị trường lớn như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc chiếm gần 90% tổng kim ngạch.

Do đó, việc phát triển nguồn nguyên phụ liệu trong nước không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài mà còn là điều kiện quan trọng để tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, mở rộng thị trường mới. VITAS đánh giá, khi chuỗi cung ứng được hoàn thiện hơn, ngành dệt may mới có thể nâng cấp vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu, thay vì chỉ dừng ở khâu gia công.

Trong khi đó, Phó Tổng thư ký Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) Lê Hằng lại nhấn mạnh về tầm quan trọng của việc nắm bắt thông tin thị trường kịp thời. “Trước tình hình thị trường thế giới nhiều biến động, cảnh báo sớm và thông tin nhanh về quy định, rào cản kỹ thuật là hỗ trợ rất quan trọng đối với doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản,” bà Hằng nhận định.

Bà Hằng cũng cho biết, bên cạnh việc duy trì các thị trường truyền thống như Mỹ và EU, ngành thủy sản đang tích cực mở rộng sang những khu vực giàu tiềm năng như Nam Mỹ, Nam Á và Trung Đông nhằm giảm sự phụ thuộc vào một số thị trường lớn.

Tại thị trường xuất khẩu, các yêu cầu bền vững ngày càng cao hơn, đòi hỏi doanh nghiệp Việt cần chủ động thích ứng từ sớm. Theo Tham tán Thương vụ Việt Nam tại EU Trần Ngọc Quân, thị trường này đang siết chặt các tiêu chuẩn môi trường và phát triển bền vững với nhiều quy định quan trọng dự kiến triển khai trong giai đoạn 2026 - 2030.

Một số chính sách về môi trường đáng chú ý như Quy định chống phá rừng của EU (EUDR), Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM).

Tại thị trường Mỹ, ông Đỗ Ngọc Hưng – Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Mỹ cho biết, thị hiếu tiêu dùng tại nước này đang dịch chuyển theo hướng ưu tiên các sản phẩm tốt cho sức khỏe, giàu dinh dưỡng, tiện lợi, và yêu cầu cao về tính bền vững, truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng của sản phẩm. Do đó, doanh nghiệp xuất khẩu sẽ phải nâng cao năng lực, không chỉ về chất lượng sản phẩm mà còn về hệ thống quản trị chuỗi cung ứng, tuân thủ các tiêu chuẩn bền vững.

Lê Hồng Nhung