Lo cấp xã bị 'khoán trắng', nhiều đại biểu Quốc hội đồng tình thành lập hội đồng giáo dục phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã

Toàn cảnh phiên họp (Ảnh: Quang Vinh)

Đại biểu Quốc hội Đỗ Đức Hồng Hà (Đoàn Hà Nội) nhất trí với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật nhằm chuyển đổi phương thức từ chủ yếu cung cấp thông tin sang xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật. Để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả của công tác này tại cơ sở, ông Hà ủng hộ phương án quy định tại Điều 7: bắt buộc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã, bởi đây là quy định cần thiết và đáp ứng đúng đòi hỏi của thực tiễn.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)

Theo đại biểu Hà, mục tiêu của giáo dục pháp luật không chỉ là làm rõ nội hàm của những điều luật, mà quan trọng hơn là phải làm sao để việc tuân thủ pháp luật trở thành hành vi tự giác, tự thân. Hơn nữa, địa bàn cấp xã là nơi sát dân nhất, nơi diễn ra mọi sinh hoạt, ứng xử hằng ngày. Nếu không có một thiết chế điều phối đủ mạnh để gắn kết chặt chẽ pháp luật với các chuẩn mực đạo đức, rất khó xây dựng được một xã hội văn minh, an toàn từ gốc.

Dẫn số liệu báo cáo của Bộ Tư pháp cho thấy, dù Luật hiện hành không quy định bắt buộc thành lập Hội đồng ở cấp xã, nhưng tính đến ngày 31/7/2026, cả nước đã có 1.318 trên tổng số 3.321 đơn vị cấp xã chủ động thành lập và duy trì mô hình này, đạt tỷ lệ gần 40%. Đây không chỉ là những số liệu đơn thuần vì thực tế cho thấy, địa phương nào đã chủ động vận hành Hội đồng cấp xã, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đạt hiệu quả rõ rệt nhờ cơ chế điều phối liên ngành thuận lợi, huy động được sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị cơ sở.

Ngược lại, địa phương nào không lập Hội đồng, công tác này thường bị “khoán trắng” cho cán bộ tư pháp xã, dẫn đến có tình trạng tuyên truyền mang tính hình thức, không thực chất và thiếu hiệu quả. Trước lo ngại việc thành lập Hội đồng ở cấp xã sẽ làm phát sinh biên chế, phình bộ máy, đại biểu Hà cho hay, trong báo cáo dự kiến tiếp thu, giải trình thảo luận ở Tổ, Bộ Tư pháp đã khẳng định: Thành lập Hội đồng ở cấp xã nhưng không tuyển thêm người mới, không thành lập bộ máy chuyên trách mà Hội đồng này hoạt động hoàn toàn theo chế độ kiêm nhiệm. Chủ tịch UBND cấp xã làm Chủ tịch Hội đồng. Thành viên là những người trực tiếp bám sát địa bàn, sát cánh cùng nhân dân như Trưởng Công an, Chỉ huy trưởng Quân sự, công chức Tư pháp - Hộ tịch và Ủy viên UBMTTQ cấp xã.

Tuy nhiên, để Hội đồng này hoạt động hiệu quả, theo đại biểu Hà cần thay đổi tư duy làm việc; tăng cường ứng dụng chuyển đổi số; giảm thiểu công việc sự vụ cho Công chức tư pháp cấp xã, để tập trung thực hiện tốt vai trò nòng cốt là phổ biến, giáo dục pháp luật cho nhân dân.

Đại biểu Quốc hội Triệu Lệ Khánh (Đoàn TPHCM) cũng thống nhất thành lập Hội đồng phổ biến giáo dục pháp luật từ trung ương, cấp tỉnh, cấp xã. Là cán bộ ở cấp địa phương, đại biểu cho biết rất trân trọng việc tiếp thu và giải trình rất sát thực tế của Bộ Tư pháp, làm cho những người trực tiếp từ cơ sở rất phấn khởi, khích lệ to lớn. Đồng thời, đề nghị quy định đầu tư cho chuyển đổi số cần theo nguyên tắc tập trung, đồng bộ, dùng chung trên cơ sở khai thác hạ tầng số, nền tảng số và dữ liệu số. Vì vậy, đầu tư cho chuyển đổi số phải tập trung, tránh dàn trải gây lãng phí.

Từ đó, bà Khánh đề nghị điều chỉnh khoản 3 Điều 3 theo hướng: "Khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, xây dựng và khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu dùng chung, đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số cho người làm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, truyền thông chính sách."

Đại biểu Phan Thị Mỹ Dung phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)

Theo đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Đoàn Tây Ninh), hiện nay tại mỗi UBND cấp xã thường chỉ bố trí một đến hai công chức trực tiếp tham mưu thực hiện công tác tư pháp, và công chức này thuộc Văn phòng HĐND và UBND; cấp xã không tổ chức một phòng hoặc bộ phận chuyên môn độc lập về công tác tư pháp. Trong khi đó, phạm vi công việc về tư pháp ở cấp xã là rất rộng, tham mưu nhiều nhiệm vụ như xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, kiểm tra rà soát hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật,  hộ tịch, chứng thực, phổ biến, giáo dục pháp luật, hòa giải ở cơ sở, theo dõi thi hành pháp luật, phối hợp công tác thi hành án và nhiều nhiệm vụ khác được phân công.

Bà Dung cũng cho hay, có ý kiến lo ngại quy định bắt buộc thành lập Hội đồng cấp xã sẽ làm phát sinh thêm tổ chức, bộ máy, kinh phí, nhưng vấn đề này đã được xử lý ngay trong thiết kế của dự Luật. Thành lập Hội đồng phối hợp không phải là thành lập một tổ chức có bộ máy chuyên trách, mà các thành viên là hoạt động kiêm nhiệm, không làm phát sinh biên chế mới, không phát sinh kinh phí chi trả hoặc quản lý cho hoạt động.

"Việc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã sẽ tạo ra một cơ chế bảo đảm về mặt tổ chức, giúp giảm áp lực cho công chức tham mưu tư pháp, đồng thời chuyển công tác phổ biến, giáo dục pháp luật từ việc “một vài công chức làm tham mưu” sang “cả hệ thống chính trị cùng phối hợp thực hiện”. Phổ biến, giáo dục pháp luật là khâu cuối cùng nhưng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng để pháp luật đi vào cuộc sống", bà Dung nói và nhấn mạnh: Muốn người dân hiểu pháp luật, biết sử dụng pháp luật và tự giác tuân thủ pháp luật thì công tác này phải được tổ chức thống nhất, thường xuyên và có đầu mối phối hợp rõ ràng.

Anh Vũ - Việt Thắng - Quang Vinh