Chủ tịch Quốc hội: Xây dựng hệ sinh thái số để người dân tiếp cận pháp luật 24/7

Phổ biến, giáo dục pháp luật cần xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm

Cho ý kiến về dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh đây là dự án luật có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Theo Chủ tịch Quốc hội, trong hai năm trở lại đây, Quốc hội đã tổ chức nhiều diễn đàn về xây dựng pháp luật và hoạt động giám sát. Do đó, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cũng cần được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của công tác pháp luật.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tham gia thảo luận tại Tổ 2. Ảnh: Media Quốc hội

Chủ tịch Quốc hội cho rằng yêu cầu trước hết là phải xác định đúng vị trí, vai trò của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Mọi công dân đều phải sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật, nhưng để thực hiện đầy đủ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mình thì trước hết người dân phải hiểu Hiến pháp, hiểu pháp luật.

Chủ tịch Quốc hội dẫn kinh nghiệm của Nhật Bản trong xây dựng pháp luật. Theo đó, nhiều đạo luật của nước này chỉ dài vài trang nhưng vẫn bảo đảm tính ổn định, hiệu quả. Trong khi đó, ở nước ta có những đạo luật rất dài, gồm hàng trăm điều, quy định quá nhiều nội dung chi tiết nên khó sửa đổi khi thực tiễn thay đổi.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu. Ảnh: Media Quốc hội

Từ thực tế đó, Chủ tịch Quốc hội cho rằng cần tiếp tục đổi mới tư duy xây dựng pháp luật. Luật chỉ nên quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc, ổn định và lâu dài; còn những nội dung cụ thể, thường xuyên biến động cần giao Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền quy định.

Theo Chủ tịch Quốc hội, thời gian gần đây, hoạt động lập pháp đã có nhiều đổi mới mạnh mẽ với số lượng các dự án luật, nghị quyết được Quốc hội xem xét, thông qua ngày càng tăng, gắn với việc ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo trong quá trình xây dựng, thẩm tra và hoàn thiện pháp luật.

Xây dựng hệ sinh thái số quốc gia về phổ biến pháp luật

Nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi số, Chủ tịch Quốc hội cho rằng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật không thể chỉ dừng lại ở việc số hóa văn bản và đăng tải lên các cổng thông tin điện tử mà phải hướng tới sự tương tác đa chiều với người dân.

Theo Chủ tịch Quốc hội, việc tìm kiếm, tiếp cận và hiểu các văn bản pháp luật hiện nay vẫn chưa thực sự thuận lợi, còn gây nhiều khó khăn đối với người dân. Vì vậy, dự thảo luật cần nghiên cứu quy định rõ việc xây dựng hệ sinh thái số quốc gia về phổ biến, giáo dục pháp luật.

Các ĐBQH đóng góp ý kiến tại Tổ 2. Ảnh: Media Quốc hội

Trong hệ sinh thái này, cần xác định cụ thể trách nhiệm của các cơ quan trong việc xây dựng, chuẩn hóa và cung cấp dữ liệu pháp luật mở, có cấu trúc để có thể tích hợp với các công cụ số, hệ thống trí tuệ nhân tạo và các trợ lý pháp lý tự động.

Thông qua các công cụ này, người dân có thể tìm hiểu và được giải đáp những vấn đề pháp luật cơ bản liên tục 24 giờ mỗi ngày, 7 ngày mỗi tuần, qua đó giúp việc tiếp cận và sử dụng pháp luật trở nên thuận lợi, hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội lưu ý chuyển đổi số phải hướng tới tương tác hai chiều, không chỉ dừng ở việc truyền tải thông tin từ cơ quan nhà nước tới người dân. Dự thảo luật cần bổ sung cơ chế tiếp nhận phản hồi, đánh giá mức độ hiểu biết pháp luật cũng như đo lường khả năng tiếp nhận, thực thi pháp luật của người dân trên môi trường số. Trên cơ sở đó, các cơ quan chức năng có thể kịp thời điều chỉnh nội dung và phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật phù hợp hơn.

"Đổi mới phải được thể hiện ở những nội dung cụ thể như vậy. Nếu vẫn làm theo phương thức cũ thì thông tin pháp luật khó đến được với đông đảo người dân và doanh nghiệp", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc hội cũng cho biết hoạt động xây dựng pháp luật của Quốc hội hiện nay ngày càng công khai, minh bạch. Ngoại trừ các nội dung thuộc bí mật nhà nước, các phiên thảo luận công khai đều có sự tham dự và đưa tin của các cơ quan báo chí, tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp theo dõi.

Một yêu cầu khác được Chủ tịch Quốc hội đặc biệt nhấn mạnh là phải xác định rõ các nhóm đối tượng đặc thù, đồng thời cá thể hóa nội dung và phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật. Dự thảo luật cần nghiên cứu bổ sung các tiêu chí cụ thể theo vùng, miền, độ tuổi, lĩnh vực hoạt động và sinh kế.

Lê Bảo