Liên kết Vùng Thủ đô để quản lý môi trường hiệu quả, bền vững

Nước sông Nhuệ ô nhiễm nghiêm trọng, các tỉnh, thành phố trong lưu vực cần phối hợp chặt chẽ để xử lý đồng bộ. Ảnh ST

Ô nhiễm không khí, nguồn nước hay chất thải rắn đều không dừng lại ở ranh giới hành chính. Trong bối cảnh đó, Quy chế phối hợp Vùng Thủ đô trong quản lý môi trường giữa Hà Nội và năm tỉnh lân cận mở ra một cách tiếp cận mới là quản trị môi trường theo không gian liên vùng, lấy chia sẻ dữ liệu, cảnh báo sớm và phối hợp hành động làm nền tảng để giải quyết những vấn đề môi trường xuyên địa giới.

Cần một cơ chế điều phối thống nhất

Không khí ô nhiễm từ hoạt động công nghiệp, giao thông, xây dựng hay đốt mở có thể lan truyền qua nhiều tỉnh, thành phố. Các dòng sông liên tỉnh mang theo nguồn thải từ thượng nguồn xuống hạ lưu. Chất thải rắn, sự cố môi trường hoặc các điểm nóng ô nhiễm ở khu vực giáp ranh cũng thường xuyên tạo ra những tác động dây chuyền.

Trong khi đó, mỗi địa phương trước đây chủ yếu xây dựng cơ sở dữ liệu, mạng lưới quan trắc và phương án quản lý theo địa giới hành chính. Việc thiếu một cơ chế chia sẻ dữ liệu thống nhất khiến quá trình nhận diện nguồn phát thải, dự báo diễn biến ô nhiễm hay xử lý các sự cố liên vùng còn gặp nhiều khó khăn.

Quy chế phối hợp Vùng Thủ đô trong quản lý môi trường giữa UBND các tỉnh, thành phố Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình, Phú Thọ và Thái Nguyên được xem là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý môi trường. Trên cơ sở này, UBND thành phố Hà Nội vừa ban hành Kế hoạch số 268/KH-UBND về tổ chức thực hiện với vai trò là cơ quan đầu mối điều phối, cơ quan Thường trực kỹ thuật của toàn Vùng Thủ đô.

Xử lý ô nhiễm không khí cũng cần sự phối hợp liên vùng. Ảnh ST

Trưởng phòng Quản lý môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Nguyễn Trọng Nhất cho biết, kế hoạch này hướng tới kế thừa hệ thống dữ liệu, mạng lưới quan trắc và các chương trình hiện có của từng địa phương. Nguyên tắc xuyên suốt là phối hợp thực chất, chia sẻ thông tin kịp thời, cảnh báo sớm, kiểm soát ô nhiễm ngay từ nguồn phát sinh và tránh chồng chéo trong quá trình triển khai.

“Đây cũng là lần đầu tiên nhiều nội dung cốt lõi của quản lý môi trường liên vùng được đặt trong một lộ trình thống nhất, từ xây dựng khung dữ liệu dùng chung, kiểm kê phát thải, kết nối mạng lưới quan trắc đến xây dựng bộ chỉ số cảnh báo, kịch bản ứng phó và kế hoạch môi trường Vùng Thủ đô”, ông Nguyễn Trọng Nhất nhấn mạnh.

Nền tảng cho chiến lược bảo vệ môi trường vùng Thủ đô

Điểm nổi bật của Kế hoạch số 268/KH-UBND là xác định rõ nhiệm vụ ưu tiên theo từng giai đoạn với lộ trình cụ thể. Trong giai đoạn đầu, Hà Nội sẽ rà soát toàn bộ hiện trạng dữ liệu môi trường, bao gồm dữ liệu quan trắc không khí, nước mặt, nước thải, khí thải, chất thải rắn, nguồn phát thải, sự cố môi trường, các khu xử lý chất thải và những điểm nóng có nguy cơ ảnh hưởng liên vùng.

Một nhiệm vụ khác là các địa phương trong Vùng Thủ đô sẽ xây dựng khung dữ liệu và quy trình chia sẻ thông tin môi trường thống nhất, trước mắt ưu tiên kết nối dữ liệu quan trắc chất lượng không khí, chất lượng nước mặt tại các lưu vực sông liên tỉnh, dữ liệu khu xử lý chất thải, nguồn phát thải trọng điểm và các điểm nóng môi trường.

Nước sông Đáy khu vực Hà Nội ô nhiễm nghiêm trọng, ảnh hưởng đến vùng hạ lưu tỉnh Ninh Bình. Ảnh: Hoàng Sơn

Ngoài ra, công tác kiểm kê phát thải cũng được xác định là nền tảng quan trọng. Thông qua bộ biểu mẫu và hướng dẫn kỹ thuật thống nhất, Hà Nội cùng các địa phương từng bước xác định chính xác các nguồn phát thải lớn từ giao thông, xây dựng, công nghiệp, làng nghề, hoạt động đốt mở, khu xử lý chất thải và nước thải để xây dựng danh mục nguồn phát thải trọng điểm của toàn vùng.

Bên cạnh đó, kế hoạch còn hướng tới hình thành hệ thống dự báo và cảnh báo môi trường liên vùng. Bộ chỉ số, ngưỡng cảnh báo, quy trình tiếp nhận và phân tích dữ liệu sẽ là cơ sở để phát hiện sớm nguy cơ ô nhiễm không khí, nguồn nước hay chất thải rắn có khả năng ảnh hưởng từ hai địa phương trở lên. Đồng thời, các kịch bản ứng phó cũng sẽ được xây dựng, lấy ý kiến các địa phương và chuyên gia trước khi thống nhất triển khai.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Minh Tấn cho biết, theo lộ trình của kế hoạch, từ nay đến năm 2028, thành phố sẽ từng bước hoàn thành xây dựng khung dữ liệu môi trường vùng, kiểm kê phát thải, rà soát và kết nối mạng lưới quan trắc, xây dựng bộ chỉ số cảnh báo, Kế hoạch môi trường Vùng Thủ đô cùng danh mục các nhiệm vụ, dự án ưu tiên.

Hoàng Sơn