Chủ động ứng phó, giảm thiểu thiệt hại

Hai năm sau vụ sạt lở mùa mưa 2024, ông Cà Văn Phúc, bản Pí, xã Mường Lạn vẫn chưa quên khoảnh khắc thoát nạn trong gang tấc. Ông nhớ lại, khoảng 2 giờ sáng hôm xảy ra vụ sạt lở, khi đang ngủ, ông bất ngờ nghe tiếng động lớn, cả ngôi nhà rung chuyển. Mở cửa kiểm tra, ông chứng kiến đất đá từ quả đồi phía sau đổ ập xuống, vùi lấp gần như toàn bộ khu vực gầm sàn cùng nhiều tài sản của gia đình. “May mắn là đêm hôm ấy tôi cảm thấy bất an nên lên gian nhà phía trên ngủ. Sau sự việc, tôi mới thấy mình đã quá chủ quan” - ông Phúc chia sẻ.

Sự việc ấy trở thành bài học sâu sắc, luôn nhắc nhở ông và gia đình phải chủ động phòng, tránh thiên tai mỗi khi bước vào mùa mưa bão.

Trước khi xảy ra sự việc, chính quyền địa phương đã nhiều lần tuyên truyền, cảnh báo khu vực này có nguy cơ sạt lở và vận động di chuyển đến nơi an toàn, song ông Phúc chủ quan cho rằng nơi ở của gia đình đã hàng chục năm nay chưa từng xảy ra sự cố nên không đồng ý di dời. Chỉ khi chứng kiến khối lượng lớn đất đá đổ ập xuống ngôi nhà, ông mới nhận ra sự chủ quan của mình và thấm thía ý nghĩa của việc chủ động phòng, tránh thiên tai.

Sau khi được tuyên truyền, vận động, các hộ dân trong vùng có nguy cơ sạt lở ở xã Mường Lạn đã di dời đến nơi an toàn, để lại những ngôi nhà không còn người ở.

Mùa mưa năm 2025, khi khu vực Háng Pu Xi oằn mình hứng chịu trận lũ quét, sạt lở nghiêm trọng, những cơn mưa lớn kéo dài cũng phủ kín bản Hua Ná, địa bàn giáp ranh với Háng Pu Xi. Đất đá trên sườn đồi có dấu hiệu dịch chuyển, nhiều vết nứt xuất hiện sau mỗi trận mưa. Nhận thấy nguy cơ sạt lở hiện hữu, chính quyền xã Mường Lạn quyết định di dời khẩn cấp 4 hộ dân đến nơi an toàn. Chỉ ít ngày sau, khối lượng lớn đất đá từ sườn đồi đổ ập xuống đúng vị trí các hộ dân vừa rời đi.

Nhắc lại sự việc, ông Vũ Tiến Thặng, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Lạn vẫn nhớ như in những ngày căng mình ứng phó với mưa lũ. Ông cho biết, quyết định di dời được đưa ra khi nhiều người còn băn khoăn, bởi sạt lở chưa xảy ra. Đến khi đất đá đổ xuống đúng khu vực các hộ dân vừa di chuyển thì ai cũng thở phào. Nếu hôm đó không quyết liệt vận động, tổ chức di dời, hậu quả có lẽ rất khó lường.

Từ những lần “chạy đua” với thiên tai, cán bộ xã Mường Lạn hiểu rằng, điều quan trọng nhất không phải là khắc phục sau sạt lở mà là phát hiện nguy cơ trước khi đất đá đổ xuống. Bởi vậy, mỗi mùa mưa đến, những điểm xung yếu đều đưa vào diện theo dõi, mỗi thông tin người dân phản ánh được kiểm tra ngay trong ngày.

Ngôi nhà của gia đình anh Lò Văn Hoa, bản Lịch Tở, xã Mường Lạn bị nứt tường sau trận mưa lớn đầu tháng 7 vừa qua.

Một trong những trường hợp như vậy là gia đình ông Vừ A Cho ở bản Huổi Lướng. Sau nhiều ngày mưa lớn kéo dài, phía sau ngôi nhà của gia đình xuất hiện dấu hiệu sạt trượt, đất đá từ sườn đồi liên tục rơi xuống, đe dọa trực tiếp nơi ở. Ngay khi nắm bắt thông tin, chính quyền xã phối hợp với lực lượng tại bản khẩn trương có mặt kiểm tra hiện trường, huy động người dân phát dọn, khơi thông dòng chảy, gia cố những vị trí xung yếu. Nhờ ứng phó kịp thời, nguy cơ được kiểm soát, ngôi nhà của gia đình ông Cho vượt qua những đợt mưa lớn an toàn.

Không lâu sau đó, tại bản Lịch Nưa, một tình huống khác tiếp tục đặt chính quyền địa phương trước yêu cầu phải hành động ngay. Ngôi nhà của gia đình ông Lường Văn Thăm nằm ngay dưới mái taluy dương của tuyến đường đang thi công. Sau nhiều ngày mưa, mái taluy có dấu hiệu mất ổn định, tiềm ẩn nguy cơ sạt lở bất cứ lúc nào. Trước tình thế đó, chính quyền xã kiên trì tuyên truyền, vận động gia đình di chuyển đến nơi an toàn. Quyết định được đưa ra khi sự cố chưa xảy ra nhưng đó cũng là cách chủ động ứng phó, loại bỏ rủi ro ngay từ đầu.

Cán bộ xã Mường Lạn khảo sát khu vực bị sạt lở tại bản Lịch Tở.

Qua rà soát, hiện nay trên địa bàn xã Mường Lạn còn 1 hộ với 5 nhân khẩu là gia đình anh Lò Văn Hoa, bản Lịch Tở đang nằm trong khu vực có nguy cơ sạt lở.

Theo chính quyền xã, trước mắt, xã xây dựng phương án di chuyển tạm thời các thành viên trong gia đình đến nơi an toàn khi có mưa lớn hoặc xuất hiện diễn biến bất thường. Đồng thời, xã phối hợp với bộ phận chuyên môn khảo sát, nghiên cứu phương án bố trí địa điểm ở mới phù hợp để gia đình ổn định cuộc sống lâu dài, bảo đảm an toàn trước nguy cơ thiên tai.

Ảnh hưởng của đợt mưa kéo dài những ngày đầu tháng 7 gây sụt sạt một số tuyến đường đến trung tâm xã Mường Lạn.

Với phương châm “phòng ngừa từ sớm, từ xa”, hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại về người và tài sản của nhân dân, cấp ủy, chính quyền xã Mường Lạn tiếp tục phát huy tinh thần chủ động, nâng cao hiệu quả nhận diện nguy cơ, chuẩn bị phương án ứng phó sát thực tế, xử lý kịp thời các tình huống phát sinh. Đồng thời, tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành của người dân đối với các khuyến cáo, phương án di dời khi có thiên tai, coi đây là yếu tố quan trọng để bảo vệ an toàn tính mạng, tài sản của nhân dân trước những diễn biến ngày càng phức tạp của thiên tai.

Quang Long