Lần đầu tiên người dân được quyền kiểm soát dữ liệu cá nhân

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân không cản trở phát triển, mà tạo nền tảng để công nghệ phục vụ con người, bảo đảm quyền lợi chính đáng của mỗi cá nhân trong không gian số.

Tư duy mới trong bảo vệ dữ liệu cá nhân

Mỗi khi muốn mua sắm, Thùy Trang (phường Từ Liêm) và Thu Phương (phường Cầu Giấy) lại truy cập các trang thương mại điện tử để đặt hàng. Theo một nghiên cứu, khoảng 72% thế hệ Gen Z thường xuyên mua sắm trực tuyến, điều này cho thấy sự chuyển biến mạnh mẽ trong thói quen tiêu dùng của thế hệ này. "Tôi vẫn thường xuyên vào các app mua sắm trên mạng để mua sắm đồ dùng cần thiết, đồ dùng cá nhân của mình", Thùy Trang chia sẻ.

“Chốt đơn” - cụm từ cửa miệng và cũng là niềm vui khó bỏ của hàng triệu bạn trẻ mỗi ngày. Chỉ cần một cái lướt tay, một cú chạm vào màn hình điện thoại, cả thế giới hàng hóa sẽ được mang đến tận cửa. Nhưng đằng sau sự tiện lợi ấy là những nguy cơ rò rỉ dữ liệu cá nhân như: tên tuổi, số điện thoại, căn cước, địa chỉ, thói quen mua sắm, số tài khoản.

Từ ngày 1/1/2026, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân chính thức có hiệu lực. Cuộc chiến chống rò rỉ dữ liệu cá nhân đã có thêm một vũ khí sắc bén. Dữ liệu của người dùng không còn là 'tài sản mặc định" để các nền tảng tự ý khai thác. Theo quy định mới, việc im lặng không còn được coi là đồng ý. Các doanh nghiệp hay các nền tảng số buộc phải minh bạch hóa mục đích sử dụng và đặc biệt là phải xóa bỏ dữ liệu ngay khi người dùng yêu cầu hoặc khi mục đích sử dụng đã hoàn thành.

Anh Trần Minh Đức (phường Hà Đông) cho rằng: "Luật được thông qua sẽ giúp cho người sử dụng các app thanh toán online có thể bảo vệ được thông tin cá nhân, tránh các trường hợp lừa đảo gây mất tiền và tài sản".

Đáng chú ý, luật mới nghiêm cấm tuyệt đối mọi hành vi mua bán dữ liệu cá nhân với mức xử phạt mang tính răn đe cực cao, có thể lên tới 5% doanh thu của doanh nghiệp vi phạm. Đây là 'lá chắn thép" giúp mỗi công dân lấy lại quyền kiểm soát những gì thuộc về mình trên không gian mạng.

Xây dựng xã hội số minh bạch

Trong quá trình chuyển đổi số, mạng xã hội đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống của nhiều người cao tuổi. Không chỉ để kết nối con cháu, bạn bè, mà còn để cập nhật thông tin, giải trí mỗi ngày. Với người cao tuổi như bà Thúy Phin (phường Thành Công), việc tiếp cận công nghệ số mang lại nhiều tiện ích, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ bị lừa đảo, bị xâm phạm quyền riêng tư nếu thiếu kiến thức bảo vệ dữ liệu cá nhân. "Tôi cũng đã có thời điểm bị hack. Không biết vì đâu, vì tôi đã già nên không tiếp cận với nhiều công nghệ", bà Phin cho hay.

Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp thông tin cá nhân bị sử dụng trái phép bắt nguồn từ những thao tác vô tình như chia sẻ số điện thoại, hình ảnh giấy tờ hoặc bấm vào các liên kết không rõ nguồn gốc. Quan trọng hơn cả, đa phần người dân đều chưa tìm hiểu rõ về Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam chính thức ra mắt và triển khai Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân được xem là bước đi quan trọng nhằm xây dựng một xã hội số an toàn và minh bạch. Luật quy định rõ trách nhiệm của các tổ chức, doanh nghiệp trong việc thu thập, xử lý dữ liệu; đồng thời trao quyền kiểm soát dữ liệu cho người dân.

Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi, Phó Trưởng phòng 6 Cục A05, Bộ Công an, cho biết: "Luật cũng áp dụng các biện pháp bảo vệ dữ liệu cá nhân, từ khâu tạo lập, lưu giữ, truyền đưa, và tất cả các khâu liên quan đến xử lý dữ liệu đều phải áp dụng các biện pháp an toàn cho dữ liệu của người sử dụng. Luật cũng hướng đến mục tiêu tạo ra cơ chế trong phối hợp giữa các cơ quan quản lý Nhà nước, phối hợp giữa các cơ quan quản lý Nhà nước với các doanh nghiệp và gắn nghĩa vụ với người sử dụng cụ thể".

Không chỉ dừng lại ở việc ban hành luật, thách thức lớn nhất hiện nay là đưa các quy định pháp lý đi vào cuộc sống. Từ đánh giá tác động xử lý dữ liệu, cơ chế kiểm tra, giám sát đến phương án ứng phó khi xảy ra sự cố rò rỉ dữ liệu... tất cả đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa pháp luật, công nghệ và an ninh mạng.

"Cần triển khai song song các biện pháp. Thứ nhất là nâng cao nhận thức về bảo vệ dữ liệu cá nhân của người dân. Thứ hai, các nền tảng và đơn vị cung cấp các dịch vụ phải triển khai các biện pháp bảo vệ dữ liệu cá nhân cho khách hàng hoặc chính người dùng của mình. Bên cạnh đó là tăng cường kiểm tra, xử lý", ông Ngô Tuấn Anh, Phó Trưởng ban An ninh Dữ liệu và Bảo vệ Dữ liệu cá nhân - NCA, nhấn mạnh.

Trao quyền kiểm soát dữ liệu cá nhân cho người dân không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn là nền tảng để xây dựng niềm tin trong xã hội số. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân ra đời khẳng định quyết tâm của Việt Nam trong việc kiến tạo một môi trường số an toàn, minh bạch, nơi mọi công dân, ở bất kỳ độ tuổi nào, đều có thể tham gia và hưởng lợi từ chuyển đổi số, nhưng trong khuôn khổ kỷ cương và trách nhiệm.

Đỗ Hương