Lai Châu: Khơi thông nguồn lực văn hóa, tạo đà bứt phá kinh tế - xã hội

Xoá bỏ những hủ tục lạc hậu…

Với đặc thù là tỉnh vùng cao, biên giới, diện tích rộng, dân cư phân bố không tập trung, Lai Châu có 20 dân tộc cùng sinh sống, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 84%, trong đó có 4 dân tộc có số dân dưới 10.000 người gồm Cống, Mảng, Si La, Lự; có 13 dân tộc cư trú thành cộng đồng; mỗi dân tộc đều có đời sống văn hóa, phong tục, tập quán mang những nét độc đáo, đặc sắc rất riêng. 

Tuy nhiên, nhiều nơi vẫn tồn tại những hủ tục lạc hậu trong đời sống, sinh hoạt và tín ngưỡng... không còn phù hợp, thậm chí một số hủ tục trở thành rào cản đối với sự phát triển.

Do đó việc xóa bỏ hủ tục lạc hậu, tạo nền tảng vững chắc để phát triển văn hoá trong kỷ nguyên vươn mình là vấn đề cực kỳ cần thiết. 

Dẫn chúng tôi đi thăm những ngôi nhà tổ chim, tổ ong, tổ ếch và những quán cà phê mộc mạc đắm say lòng người, ông Vàng A Chỉnh ở bản Sin Suối Hồ bộc bạch: “Từ một bản nghèo có rất nhiều người trong bản nghiện thuốc phiện, không chịu làm ăn, nhẹ thì cũng hút thuốc lào, thuốc lá, rượu chè say sưa suốt ngày... nhưng với sự quan tâm tuyên truyền vận động của Đảng, Nhà nước và ý trí tự cường và lòng tự hào dân tộc, chúng tôi đã từng bước đẩy lùi tệ nạn xã hội; mạnh dạn áp dụng khoa học kỹ thuật để thay đổi tập quán lạc hậu, nâng cao đời sống Nhân dân. Đến nay Sin Suối Hồ đã trở thành bản người Mông "5 không": không hút thuốc phiện, không hút thuốc lào hay thuốc lá, không rượu chè, không cờ bạc, không xả rác bừa bãi…”.

Những điệu múa xoay nghiêng trời đất luôn để lại ấn tượng khó phai cho mỗi du khách khi đến trải nghiệm khám phá tại bản Sin Suối Hồ

… nhân lên những cách làm mới để phát triển văn hóa

Từ thực tiễn bản Sin Suối Hồ cho thấy Lai Châu đã chú trọng xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh ngay từ mỗi gia đình, nhà trường, bản, khu phố; cùng với đó là bảo tồn, phát huy các di sản văn hóa phi vật thể có nguy cơ mai một, thất truyền ngay từ mỗi cộng đồng, tộc người.

Tỉnh đặc biệt quan tâm đầu tư xây dựng các công trình thiết chế văn hóa trọng điểm mang tính biểu tượng như: Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật tỉnh; Bảo tàng - Thư viện tỉnh.

Bên cạnh đó tỉnh đặt mục tiêu đến hết năm 2026 hoàn thành số hóa 100% di sản văn hóa đã được xếp hạng cấp quốc gia; tu bổ, tôn tạo khoảng 70% di tích cấp quốc gia.

Phấn đấu đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng, với tốc độ tăng trưởng khách du lịch bình quân khoảng 10%/năm và tổng doanh thu du lịch đạt khoảng 2.700 tỉ đồng vào năm 2030.

Với phương châm đổi mới để phát triển nên đã có rất nhiều cách làm mới, sáng tạo để phát triển văn hoá, trong đó phải kể đến Thư viện tỉnh Lai Châu đã mạnh dạn xã hội hoá trong tổ chức hoạt động với chương trình “Mùa hè trong trang sách” từ tháng 6 đến hết tháng 8.

Trung bình mỗi ngày, Thư viện tỉnh phục vụ khoảng trên 150 lượt bạn đọc. Đặc biệt là vào ngày thứ 6 cuối tuần khi có Chương trình “Hướng dẫn vẽ tranh theo sách miễn phí và Toạ đàm về chủ đề sách” tăng lên gần 400 lượt bạn đọc/ngày.

Dự báo trong 3 tháng hè này, lượng bạn đọc đến Thư viện tỉnh tiếp tục tăng trên 68% so với những tháng trong năm học và các dịp hè trước.

Nhờ đổi mới cách làm nên dịp hè năm nay còn có các bạn nhỏ ở các xã xa như: Bum Nưa, Dào San, Mường Khoa… về Thư viện tỉnh đọc sách và trải nghiệm các hoạt động.

Các bạn nhỏ tham gia chương trình "Hướng dẫn vẽ tranh theo sách và toạ đàm về sách" tại Thư viện tỉnh

Cùng với Thư viện tỉnh thì có nhiều cách làm mới, thiết thực, hiệu quả, phù hợp với thực tiễn địa phương, từng vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nhờ đó bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc đã thực sự trở thành sức mạnh nội sinh thu hút du khách đến với Lai Châu thông qua các Khu, Điểm du lịch cộng đồng, các sự kiện văn hóa, thể thao như: Giải Vô địch các câu lạc bộ kéo co quốc gia năm 2026; Giải Cầu lông, Bóng bàn Gia đình quốc gia năm 2026… đã thu hút hàng ngàn vận động viên, huấn luyện viên và du khách đến để trải nghiệm, khám phá bản sắc văn hoá, con người Lai Châu.

Trở lại với bản Sin Suối Hồ ông Vàng A Chỉnh cho biết thêm: “Nhờ mạnh dạn xoá bỏ hủ tục lạc hậu, đồng thời làm du lịch, nên thu nhập bình quân đầu người ngày càng tăng lên; tỉ lệ hộ nghèo giảm mạnh, nhiều hộ gia đình đã thoát nghèo bền vững từ làm homestay, bán sản phẩm thủ công và dịch vụ du lịch. Điều đặc biệt của Sin Suối Hồ là người dân vừa là chủ thể làm du lịch, vừa là người gìn giữ, trao truyền văn hóa. Phụ nữ trong bản vẫn thêu, may trang phục theo hoa văn truyền thống của người Mông; các bài hát, điệu múa truyền thống của người Mông được bảo tồn và phát huy thông qua việc biểu diễn phục vụ các sự kiện chính trị và du khách ngay tại bản”.

Say sưa cùng những bài khèn, tiếng sáo tại bản Sin Suối Hồ, anh Lê Hùng du khách đến từ Thành phố Đà Nẵng chia sẻ: "Điều tôi mang về không chỉ là những bức ảnh đẹp, chiếc áo thổ cẩm hay vài cân thảo quả, mà là cảm giác được đắm mình vào bản sắc văn hóa thật sự còn nguyên vẹn ở nơi đây; được ngồi cùng người dân dệt thổ cẩm; được nghe tiếng khèn Mông xoay nghiêng trời đất hay những món ẩm thực như: Gà om bí, thịt gác bếp… và chắc chắn rồi, đoàn chúng tôi sẽ trở lại Sin Suối Hồ vào một ngày gần nhất".

Để tiếp tục hành trình đổi mới, phát triển gắn với thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá Việt Nam, Lai Châu xác định phát triển văn hóa phải trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, sức mạnh nội sinh, gắn với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh; chủ động khai thác tiềm năng, thế mạnh và bản sắc văn hóa của các dân tộc; ứng dụng nền tảng số và mạng xã hội để đưa hình ảnh Lai Châu ra thị trường quốc tế; kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc, điểm nghẽn trong quá trình phát triển; ưu tiên đầu tư có trọng tâm, trọng điểm vào các lĩnh vực văn hóa có khả năng lan tỏa, tạo giá trị gia tăng; gắn phát triển văn hóa với nâng cao đời sống tinh thần và hạnh phúc của Nhân dân.

Bài, ảnh: NHẬT MINH