Kỳ vọng phát huy tiềm năng hợp tác quốc tế về AI sau Đại hội XIV của Đảng

Tiến sĩ Phan Thị Trà My, một nữ doanh nhân 8X tại Trung Quốc, người vừa được phong hàm Giáo sư tại Đại học Sư phạm Sơn Đông và cũng là Giáo sư người Việt đầu tiên tại tỉnh Sơn Đông, đặc biệt ấn tượng với câu nói của Tổng Bí thư Tô Lâm: “Không có quốc gia nào trở thành hùng cường với một nền khoa học, công nghệ yếu kém”.

Chị cho rằng, đất nước ta đang nỗ lực hướng tới mục tiêu trở thành nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Trên hành trình hiện thực hóa khát vọng này, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đóng vai trò then chốt. Việc dự thảo văn kiện Đại hội XIV xác lập mô hình tăng trưởng mới lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính, phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân hàng năm trên 10% là một bước đột phá.

Là người Việt Nam sinh sống, học tập và làm việc tại Trung Quốc gần 20 năm, đồng thời là Chủ tịch Hội Doanh nghiệp Việt Nam tại Trung Quốc, chị có điều kiện “mục sở thị” quá trình phát triển và bứt phá về khoa học – công nghệ của Trung Quốc. Theo Tiến sĩ Phan Thị Trà My, trong bối cảnh Việt Nam đang theo hướng phát triển đột phá sau Đại hội XIV, việc nhận diện đúng xu thế khoa học – công nghệ, đặc biệt là AI và robot, để mở rộng hợp tác thực chất với Trung Quốc, có ý nghĩa chiến lược lâu dài.

Tiến sĩ Phan Thị Trà My, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp Việt Nam tại Trung Quốc. (Ảnh: NVCC)

Tiến sĩ Phan Thị Trà My cho biết, chỉ tính riêng năm 2024, Trung Quốc đã chi khoảng 3,6 nghìn tỷ nhân dân tệ cho nghiên cứu và phát triển (R&D), tiếp tục đứng nhóm đầu thế giới về quy mô đầu tư cho khoa học – công nghệ. Đáng chú ý, tỷ lệ đầu tư vào R&D của quốc gia này đã đạt 2,68% GDP, mức cao nhất trong lịch sử. Không chỉ tăng về quy mô, Trung Quốc đang chuyển mạnh sang đầu tư chiều sâu với tầm nhìn dài hạn, lấy nền tảng khoa học làm động lực cốt lõi cho đổi mới sáng tạo.

Trong lĩnh vực AI, robot, bán dẫn và năng lượng mới, Trung Quốc áp dụng cách tiếp cận đặc thù: “ứng dụng đi trước – luật pháp theo sau”, tạo không gian thử nghiệm rộng cho doanh nghiệp và việc nghiên cứu. Năm 2024, sản lượng robot công nghiệp của Trung Quốc đạt hơn 550.000 chiếc, trở thành quốc gia sản xuất và tiêu thụ robot lớn nhất thế giới. Theo “State of AI”, tính đến cuối 2025, các mô hình AI Trung Quốc đã chiếm gần 30% tổng mức sử dụng AI trên thế giới. Những con số trên cho thấy Trung Quốc đang dịch chuyển rõ rệt từ “công xưởng thế giới” sang trung tâm công nghệ, sáng tạo và ứng dụng AI – robot toàn cầu.

Theo Tiến sĩ Phan Thị Trà My, Việt Nam là đối tác thương mại lớn thứ tư của Trung Quốc trên thế giới, trong khi Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, đồng thời là nguồn cung công nghệ, thiết bị và chuỗi cung ứng quan trọng.

Tiến sĩ Phan Thị Trà My cho rằng, hợp tác Việt – Trung cần vươn lên khỏi quan niệm thương mại truyền thống và dịch chuyển sang hợp tác về chiều sâu, tập trung vào các lĩnh vực như ứng dụng AI, robot, tự động hóa trong sản xuất; chuyển giao công nghệ trong năng lượng xanh, logistics thông minh, sản xuất số; hợp tác đào tạo nhân lực công nghệ cao, nghiên cứu theo mô hình “doanh nghiệp – trường Đại học – Viện nghiên cứu hai nước”. Thực tiễn ở Trung Quốc cho thấy, mô hình này đã rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến ứng dụng. Đây là kinh nghiệm Việt Nam có thể nghiên cứu và vận dụng phù hợp với điều kiện trong nước để bắt kịp, đi nhanh và tiến xa hơn.

Trước thềm Đại hội XIV của Đảng, Tiến sĩ Phan Thị Trà Mỳ đặt kỳ vọng và kiến nghị đất nước tập trung vào ba định hướng lớn:

Thứ nhất, xác định khoa học – công nghệ, AI và đổi mới sáng tạo là động lực tăng trưởng cốt lõi, không chỉ trong định hướng chiến lược mà bằng các chính sách cụ thể, đủ mạnh và đủ nhanh.

Thứ hai, xây dựng cơ chế thử nghiệm linh hoạt cho các lĩnh vực mới như AI, fintech, robot, dữ liệu lớn, tạo điều kiện để doanh nghiệp dám thử nghiệm và bứt phá.

Thứ ba, trọng dụng và kết nối nhân tài, đặc biệt là đội ngũ nhân tài người Việt Nam ở nước ngoài đang làm việc tại các trung tâm công nghệ lớn của các quốc gia có nền khoa học công nghệ phát triển như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc.

Tiến sĩ Phan Thị Trà My nhấn mạnh, kiều bào không chỉ mang tri thức, mà còn mang theo mạng lưới công nghệ, thị trường và nguồn lực quốc tế về nước. Nguồn lực trí thức, khoa học – công nghệ của kiều bào không chỉ giúp rút ngắn khoảng cách phát triển, mà còn trở thành lợi thế chiến lược để Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, chủ động tham gia cuộc đua toàn cầu trong kỷ nguyên mới.

Bích Thuận/VOV-Bắc Kinh