Kỳ tích ở châu Á: Bệnh viện Việt Đức ghép đa tạng Domino, hồi sinh 2 bệnh nhân

Sau một tuần thực hiện, sáng nay, 19/3, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (BV Việt Đức) chính thức công bố thành công của ca ghép đa tạng domino đầu tiên tại Việt Nam, cũng là đầu tiên ở châu Á.

Đây là dấu mốc đặc biệt khi các bác sĩ đã vừa ghép tim – gan đồng thời cho một bệnh nhân mắc bệnh hiếm, vừa sử dụng chính lá gan của bệnh nhân này để ghép tiếp cho một người khác.

Ca ghép tạng chưa từng có này đã làm thay đổi cách nhìn về năng lực ghép tạng của Việt Nam với điểm đột phá nằm ở kỹ thuật ghép đa tạng kết hợp “domino” – một phương pháp phức tạp bậc nhất trong y học hiện đại.

Ông Hà Anh Đức đánh giá cao ý nghĩa của ca ghép tạng

“Từ một người hiến chết não, các bác sĩ đã cứu sống nhiều bệnh nhân nhờ phối hợp ghép tim, gan và áp dụng kỹ thuật domino. Chính vì thế, ca ghép được sự quan tâm đặc biệt của Bộ Y tế ngay từ đầu”- ông Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh Bộ Y tế nhấn mạnh.

Nguồn tạng đến từ một nữ bệnh nhân 42 tuổi không qua khỏi sau tai nạn giao thông. Từ quyết định hiến tạng của gia đình, một chuỗi sự sống đã được kích hoạt: tim, gan và hai thận được phân bổ cho nhiều bệnh nhân đang trong tình trạng nguy kịch.

Người nhận ghép tim – gan là bệnh nhân 53 tuổi mắc amyloidosis di truyền – căn bệnh hiếm khiến protein bất thường tích tụ trong cơ thể, phá hủy tim, thần kinh và nhiều cơ quan khác. Khi nhập viện, bệnh nhân đã có dấu hiệu suy tim tiến triển và đứng trước nguy cơ tử vong.

Điều khiến ca ghép trở nên đặc biệt không nằm ở việc thay thế cơ quan, mà ở quyết định táo bạo: không bỏ đi lá gan của bệnh nhân, dù chính nó là “nguồn gốc” của bệnh.

Cú xoay chuyển tư duy y học

PGS.TS Dương Đức Hùng, Giám đốc BV Việt Đức, giải thích: Lá gan của bệnh nhân được thay không phải là “gan hỏng”, mà vẫn hoàn toàn bình thường về cấu trúc và chức năng.

PGS.TS Dương Đức Hùng thông tin về ca ghép đặc biệt

“Vấn đề không nằm ở gan, mà ở protein do gan tạo ra. Protein này lắng đọng ở tim, thần kinh và gây bệnh. Nếu chỉ ghép tim mà giữ nguyên gan, bệnh sẽ tái phát ngay trên tim mới” - ông Hùng phân tích.

Chính vì vậy, giải pháp triệt để là ghép đồng thời cả tim và gan. Nhưng điều đáng nói là sau khi thay gan, lá gan “trục trặc” này lại có thể tiếp tục cứu một người khác.

Bệnh nhân nhận “gan domino” là người đàn ông 64 tuổi bị ung thư gan giai đoạn cuối trên nền xơ gan. Khi mọi phương án điều trị đều thất bại, ghép gan là cơ hội sống duy nhất.

Việc sử dụng lá gan này không phải là “đánh cược”, mà là một tính toán khoa học. Nguy cơ phát bệnh ở người nhận thường chỉ xuất hiện sau 20-30 năm – khoảng thời gian vượt quá tiên lượng sống của bệnh nhân lớn tuổi.

Những ca mổ “chạy đua với thời gian”

Toàn bộ chuỗi ghép được thực hiện đồng thời với sự tham gia của nhiều ê-kíp. Ca ghép tim – gan hoàn tất trong khoảng 7 giờ và ca ghép gan domino kéo dài 6 giờ – nhanh hơn nhiều so với thời gian trung bình tại nhiều trung tâm trên thế giới.

Ngay sau khi hoàn tất, tim đã đập trở lại, gan bắt đầu tiết mật – dấu hiệu cho thấy tạng ghép hoạt động ngay lập tức. Chỉ sau 12 giờ, các bệnh nhân được rút nội khí quản. Sau 72 giờ, họ đã tỉnh táo, có thể ngồi dậy và ăn uống.

Theo PGS.TS Nguyễn Quang Nghĩa, Giám đốc Trung tâm Ghép tạng, đây là kết quả của sự phối hợp đa chuyên khoa ở mức cao nhất.

“Ghép đồng thời tim – gan đã khó, kết hợp thêm ghép domino lại càng phức tạp. Chỉ một số ít trung tâm trên thế giới có thể thực hiện được”, ông nói.

Thống kê cho thấy, trong hơn 20 năm qua, số ca ghép đồng thời tim – gan cho bệnh amyloidosis trên toàn cầu chỉ đếm trên đầu ngón tay, chủ yếu tại Mỹ và châu Âu. Tại châu Á, gần như chưa có tiền lệ.

Quyết định khó và bước tiến lớn của y học Việt Nam

Ở góc độ chuyên môn và đạo đức, việc lựa chọn người nhận gan domino là bài toán không đơn giản.

PGS.TS Nguyễn Tiến Quyết, nguyên Giám đốc BV Việt Đức, Phó Chủ tịch hội Ghép tạng Việt Nam, cho biết Hội đồng chuyên môn đã phải cân nhắc rất kỹ giữa bệnh nhân trẻ và bệnh nhân lớn tuổi đều đang chờ ghép.

PGS.TS Nguyễn Tiến Quyết, chuyên gia đầu ngành về ghép tạng chia sẻ về quyết định lựa chọn người ghép

Nguy cơ phát bệnh sau 20–30 năm khiến việc ghép cho người trẻ trở nên rủi ro. Cuối cùng, Hội đồng quyết định ghép cho bệnh nhân 63 tuổi bị ung thư gan giai đoạn cuối.

“Đây là lựa chọn vừa khoa học vừa nhân văn, khi bệnh nhân ung thư gan chỉ còn sống tính bằng tháng. Lợi ích trước mắt vượt trội so với nguy cơ lâu dài”, PGS.TS Nguyễn Tiến Quyết chia sẻ.

Từ kỳ tích đến bước ngoặt của y học Việt

Thành công của ca ghép là minh chứng cho năng lực của y học Việt Nam, khi ghép tạng domino – từng được xem là “đặc quyền” của các trung tâm lớn trên thế giới – nay đã được triển khai thành công tại Việt Nam.

"Điều này không chỉ giúp tận dụng tối đa nguồn tạng hiến, mà còn mở ra cơ hội sống cho nhiều bệnh nhân hơn trong bối cảnh khan hiếm tạng"- PGS Dương Đức Hùng chia sẻ.

Bệnh nhân được ghép tim và hiến lá gan cho người khác

Từ một quyết định hiến tạng, nhiều cuộc đời đã được cứu. Từ một “lá gan tưởng như phải bỏ đi”, thêm một bệnh nhân được hồi sinh. Và từ ca ghép này, một cột mốc mới của y học Việt Nam đã được xác lập.

Thanh Hằng