Kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình: Gỡ điểm nghẽn thể chế, vốn và năng lực cạnh tranh

Các khách mời tham gia phiên thảo luận tại hội thảo.

Nhận định này được đưa ra tại Hội thảo “Kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” do Tạp chí điện tử Kinh tế Chứng khoán Việt Nam và Hệ sinh thái truyền thông tài chính Người Quan Sát tổ chức sáng 6/5 tại Hà Nội.

Hội thảo quy tụ đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia kinh tế, định chế tài chính, doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Cải cách về thể chế

Phát biểu định hướng tại hội thảo, Tiến sĩ Phan Đức Hiếu, Đại biểu Quốc hội, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội nêu rõ, khu vực kinh tế tư nhân đã trải qua quá trình thay đổi nhận thức sâu sắc, từ chỗ còn nhiều rào cản đến việc được xác định là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.

Tiến sĩ Phan Đức Hiếu trình bày tại hội thảo.

Theo Tiến sĩ Phan Đức Hiếu, Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đặt ra yêu cầu cải cách toàn diện và mạnh mẽ hơn. Trong đó, trọng tâm là đổi mới tư duy xây dựng và tổ chức thực thi pháp luật; xóa bỏ rào cản hành chính, cơ chế “xin-cho” và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Đáng chú ý, định hướng chính sách cũng nhấn mạnh việc ưu tiên áp dụng các biện pháp dân sự, kinh tế trong xử lý các quan hệ kinh tế; đồng thời, xây dựng cơ chế đặc thù để xử lý các dự án tồn đọng kéo dài và bảo đảm nghĩa vụ thanh toán của khu vực công.

Ông Hiếu nhấn mạnh, thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở việc ban hành chính sách, mà ở khả năng triển khai hiệu quả trong thực tiễn, qua đó tạo môi trường kinh doanh thật sự thuận lợi và minh bạch cho khu vực kinh tế tư nhân.

Nguồn lực vốn cho khu vực tư nhân

Từ yêu cầu cải cách thể chế, các trao đổi tại sự kiện mở rộng sang bài toán nguồn lực cho khu vực tư nhân với vai trò của thị trường chứng khoán, tín dụng ngân hàng, trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư và các kênh tài chính khác trong việc cung cấp nguồn vốn trung-dài hạn cho doanh nghiệp.

Quang cảnh buổi hội thảo.

Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Lê Thị Việt Nga đã nhấn mạnh yêu cầu phát triển đồng bộ thị trường vốn, qua đó, hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân tiếp cận các kênh huy động vốn minh bạch, dài hạn và phù hợp hơn với nhu cầu mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Ông Trần Hoài Nam, Phó Tổng Giám đốc Thường trực HDBank cho biết, không thể tiếp tục dựa vào việc mở rộng tín dụng theo cách truyền thống, mà cần một cách tiếp cận mới, hướng tới xây dựng hệ sinh thái vốn bền vững và kỷ luật hơn.

Thay vì cấp tín dụng theo từng khoản vay riêng lẻ, ngân hàng thiết kế các giải pháp tài chính bám sát chu kỳ kinh doanh, dòng tiền, và đặc thù từng ngành. Nhờ đó, dòng vốn được phân bổ linh hoạt, chính xác hơn, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, vừa kiểm soát tốt rủi ro.

Lãnh đạo HDBank chia sẻ các giải pháp từ phía ngân hàng.

"Thực tiễn tham gia tái cơ cấu tổ chức tín dụng yếu kém cho thấy, khi được đặt trên nền tảng vốn đủ mạnh và quản trị hiệu quả, tăng trưởng tín dụng hoàn toàn có thể đi cùng với sự ổn định. Sau chuyển đổi, đơn vị này nhanh chóng phục hồi hoạt động, có lãi và trở thành một động lực tăng trưởng mới, qua đó củng cố thêm luận điểm về mô hình phát triển bền vững", lãnh đạo HDBank chia sẻ.

Theo ông Nguyễn Đức Thông - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Chứng khoán SSI, dư nợ tín dụng ngân hàng trên GDP của Việt Nam đang ở mức rất cao, khoảng 146%, vượt xa các nước trong khu vực. Đáng nói, hiện có khoảng 50% dư nợ cho vay là trung và dài hạn, trong khi 80% nguồn vốn huy động của ngân hàng lại là ngắn hạn (dưới 1 năm). Điều này tiềm ẩn rủi ro thanh khoản lớn cho hệ thống ngân hàng khi dòng tiền huy động biến động.

Trong khi đó, thị trường vốn (bao gồm thị trường chứng khoán và trái phiếu doanh nghiệp) hiện chỉ chiếm khoảng 15-20% tổng nguồn vốn của nền kinh tế, một con số rất thấp so với tỷ lệ 60-70% ở các quốc gia phát triển.

Theo đại diện SSI, chỉ khi đồng thời cải thiện niềm tin, phát triển nhà đầu tư tổ chức và tháo gỡ rào cản pháp lý, thị trường trái phiếu doanh nghiệp mới có thể thật sự trở lại vai trò là kênh dẫn vốn trung và dài hạn hiệu quả cho nền kinh tế.

Nâng cao năng lực cho doanh nghiệp

Ở góc độ dài hạn, hội thảo đã chỉ ra rằng, năng lực tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn khiêm tốn.

Tiến sĩ Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam cho biết, chỉ khoảng 5.000 doanh nghiệp trong tổng số hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động tham gia chuỗi cung ứng. Trong đó, số doanh nghiệp trở thành nhà cung cấp cấp 1 cho các tập đoàn đa quốc gia là rất hạn chế. Giá trị gia tăng nội địa trong xuất khẩu cũng ở mức thấp, trong khi chi phí logistics vẫn ở mức cao so với thế giới.

Bên cạnh đó, năng lực nội tại của doanh nghiệp Việt vẫn còn nhiều hạn chế. Khoảng 60-70% doanh nghiệp đang sử dụng công nghệ ở mức trung bình hoặc lạc hậu. Tỷ lệ nội địa hóa trong một số ngành chủ lực như điện tử mới đạt khoảng 35%, cơ khí khoảng 25-30%, cho thấy khả năng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng vẫn còn hạn chế.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và các tiêu chuẩn ESG ngày càng trở nên phổ biến, doanh nghiệp tư nhân được khuyến nghị cần nhanh chóng nâng cấp năng lực quản trị, đầu tư vào công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Tiến sĩ Lê Duy Bình trình bày tham luận tại hội thảo.

Tiến sĩ Lê Duy Bình cho rằng doanh nghiệp Việt cần thay đổi căn bản tư duy phát triển. Thay vì tập trung vào gia công với chi phí thấp, doanh nghiệp cần chuyển sang tạo ra giá trị gia tăng cao hơn, tham gia vào các khâu như thiết kế, sản xuất linh kiện phức tạp và phát triển công nghệ...

Một thông điệp xuyên suốt hội thảo là vai trò phối hợp giữa Nhà nước và thị trường trong việc thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển.

Theo các chuyên gia, Nhà nước cần đóng vai trò kiến tạo, hoàn thiện thể chế và tạo môi trường thuận lợi, trong khi doanh nghiệp phải chủ động đổi mới, nâng cao năng lực và tuân thủ các chuẩn mực quốc tế.

Nguyên Trang