Kinh tế số: Chuyển từ đo quy mô sang đo giá trị tạo ra

Theo mục tiêu tại Nghị quyết 57-NQ/TW, kinh tế số phấn đấu đóng góp tối thiểu 30% GDP vào năm 2030 và tối thiểu 50% GDP vào năm 2045. Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng trên 10% trong giai đoạn 2026-2030, yêu cầu đặt ra là phát triển kinh tế số theo hướng tạo ra nhiều giá trị hơn từ công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa còn nhiều điểm nghẽn

Thực tế cho thấy, khoảng 98% doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Dù nhận thức được sự cần thiết của ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong quá trình triển khai.

Thống Nhất đã áp dụng robot vào dây chuyền sản xuất để gia tăng giá trị. Ảnh: Khắc Kiên

Ông Nguyễn Hữu Thập, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Tuyên Quang, cho rằng kinh tế số không phải là một ngành riêng của doanh nghiệp công nghệ mà là phương thức vận hành mới của toàn bộ nền kinh tế.

Theo ông, từ góc độ doanh nghiệp, có 3 điểm nghẽn chính. Thứ nhất, ở một số nơi, việc số hóa mới dừng ở quy trình, chưa đi cùng tái cấu trúc hoạt động. Có trường hợp hồ sơ đã nộp trực tuyến nhưng doanh nghiệp vẫn phải bổ sung bản giấy; dữ liệu cơ quan Nhà nước đã có nhưng doanh nghiệp tiếp tục phải khai báo lại.

Thứ hai, dữ liệu còn phân tán, thiếu chuẩn kết nối và cơ chế chia sẻ rõ ràng. Theo ông Thập, dữ liệu không lưu thông thì khó tạo ra giá trị, trong khi dữ liệu được chia sẻ nhưng thiếu an toàn cũng khó tạo dựng niềm tin.

Thứ ba, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn phải tự tìm kiếm giải pháp chuyển đổi số, trong khi nguồn lực về vốn, nhân lực và an ninh mạng còn hạn chế. Doanh nghiệp không chỉ quan tâm đến việc ứng dụng công nghệ mà còn cần các giải pháp có khả năng liên thông và đo lường được hiệu quả.

Mùa cam chín ở khu sản xuất hữu cơ vi sinh của Hợp tác xã Tiên Dương. Ảnh: Hoàng Anh

Đo hiệu quả bằng giá trị tạo ra

Thực tế cho thấy, khoảng 98% doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Dù nhận thức được sự cần thiết của ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong quá trình triển khai.

Ở lĩnh vực nông nghiệp, ông Bùi Khánh Dũng, Tổng Giám đốc Công ty Musa Pacta, cho biết doanh nghiệp đang đối diện với những hạn chế về quy mô, vốn và liên kết.

Theo ông Dũng, sản xuất nông nghiệp có thể đạt tỷ suất lợi nhuận cao nhưng quy mô sản xuất nhỏ khiến giá trị tuyệt đối tạo ra vẫn hạn chế. Musa Pacta từng triển khai tại gần 10 tỉnh, với vùng trồng liên kết hàng trăm ha, nhưng mối liên kết còn lỏng lẻo và chưa có giải pháp căn cơ để mở rộng.

Ông kiến nghị chuẩn hóa mã vùng trồng, các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, Organic và xây dựng cơ chế vốn vay phù hợp với doanh nghiệp nông nghiệp.

Ở góc độ rộng hơn, ông Nguyễn Hữu Thập cho rằng cần tập trung vào 3 nhóm giải pháp: thông thoáng thể chế, kết nối dữ liệu và tiếp sức doanh nghiệp.

Theo đó, các bộ, ngành, địa phương cần rà soát những quy định có thể cản trở dữ liệu, giao dịch điện tử, AI, điện toán đám mây và các mô hình kinh doanh mới. Cùng với đó là mở rộng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và quản lý dựa trên mức độ rủi ro.

Ông Thập cũng đề nghị coi dữ liệu là hạ tầng thiết yếu và nguồn lực chiến lược của kinh tế số. Dữ liệu công cần được kết nối, chia sẻ và khai thác có kiểm soát theo nguyên tắc “một lần khai báo - nhiều lần sử dụng”, đồng thời xác định rõ quyền truy cập, trách nhiệm và giá trị sử dụng.

TOMECO đã ứng dụng công nghệ nghiên cứu tạo ra dòng sản phẩm quạt công nghiệp chất lượng cao. Ảnh: Khắc Kiên

Ông Phan Đức Hiếu, Uỷ viên hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, cho rằng để tháo gỡ điểm nghẽn thể chế cần thay đổi tư duy trong xây dựng pháp luật.

Theo ông Hiếu, thay vì quá tập trung vào việc công nghệ đó là gì, chính sách cần quan tâm công nghệ có thể tạo ra bao nhiêu giá trị cho nền kinh tế. Thể chế cần tạo không gian cho đổi mới thay vì trở thành rào cản đối với sáng tạo.

Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP năm 2025 ước đạt 14,02%, tương đương khoảng 72,1 tỷ USD, tăng 1,64 lần so với năm 2020. Việt Nam hiện thuộc nhóm các nền kinh tế số tăng trưởng nhanh tại Đông Nam Á. Trong đó, thương mại điện tử tiếp tục là một trụ cột, đóng góp khoảng 2/3 quy mô kinh tế số.

Các ý kiến cho rằng cùng với việc mở rộng quy mô, hiệu quả của kinh tế số cần được nhìn từ giá trị thực tế mà công nghệ và dữ liệu tạo ra cho doanh nghiệp và nền kinh tế. Khi thể chế được hoàn thiện, dữ liệu được kết nối, hạ tầng dùng chung được phát triển và doanh nghiệp nhỏ và vừa được hỗ trợ về vốn, công nghệ và nhân lực, chuyển đổi số có thêm điều kiện để tạo ra giá trị gia tăng và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Khắc Kiên