Gỡ nút thắt thể chế, dữ liệu để kinh tế số tăng tốc

Toàn cảnh diễn đàn

Kinh tế số bước vào giai đoạn tăng tốc

Theo Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), kinh tế số Việt Nam đang duy trì tốc độ tăng trưởng cao hơn tốc độ tăng GDP chung của nền kinh tế. Năm 2025, tỷ trọng kinh tế số trong GDP đã vượt 14%, với quy mô ước đạt trên 70 tỷ USD. Điều này cho thấy khu vực kinh tế mới không còn chỉ đóng vai trò “đi sau hưởng lợi”, mà đang từng bước hình thành năng lực tạo tăng trưởng tương đối độc lập, dựa trên công nghệ, dữ liệu, nền tảng số, trí tuệ nhân tạo (AI) và đổi mới sáng tạo.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, ông Bùi Trung Nghĩa, Phó Chủ tịch VCCI cho biết, kinh tế số tiếp tục là khu vực có tốc độ tăng trưởng nổi bật của nền kinh tế Việt Nam. Việc tốc độ tăng trưởng của khu vực này cao hơn mức tăng GDP chung phản ánh quá trình chuyển dịch từ các động lực tăng trưởng truyền thống sang mô hình phát triển dựa trên công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo.

ông Bùi Trung Nghĩa, Phó Chủ tịch VCCI phát biểu khai mạc

Theo ông Nghĩa, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đặt mục tiêu đến năm 2030 kinh tế số chiếm tối thiểu 30% GDP. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Chính phủ đã ban hành Quyết định 1033/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số giai đoạn 2026-2030, hướng tới xây dựng nền kinh tế số dựa trên nền tảng số, dữ liệu và AI, qua đó thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động và phát triển xanh, bền vững.

Thực tế cho thấy, nhận thức về chuyển đổi số trong cộng đồng doanh nghiệp đã có nhiều chuyển biến tích cực. Việc tích hợp các hoạt động số vào sản xuất, kinh doanh giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình, nâng cao hiệu quả sử dụng lao động, rút ngắn thời gian xử lý thông tin và khai thác hiệu quả hơn các yếu tố công nghệ.

Tuy nhiên, theo Phó Chủ tịch VCCI, thách thức lớn nhất của kinh tế số Việt Nam hiện nay không còn nằm chủ yếu ở tốc độ tăng trưởng, mà ở khả năng chuyển hóa tăng trưởng thành giá trị gia tăng, năng suất và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Đây là vấn đề đặc biệt đáng lưu ý khi khoảng 98% doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Dù nhận thức rõ sự cần thiết của chuyển đổi số, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận tín dụng và nguồn lực tài chính để đầu tư vào máy móc, phần mềm quản trị, dữ liệu, bảo mật, tự động hóa, thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc và AI.

Thể chế phải theo kịp tốc độ đổi mới

Từ góc độ chính sách, ông Nguyễn Hoa Cương, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho rằng kinh tế số theo nghĩa rộng là quá trình số hóa và ứng dụng nền tảng số vào tất cả các ngành nghề truyền thống. Điều này mở ra không gian phát triển rất lớn cho nền kinh tế. Thị trường xuyên biên giới, mạng xã hội, thanh toán không dùng tiền mặt cùng sự phát triển nhanh chóng của AI và dữ liệu đang tạo ra những phương thức kinh doanh hoàn toàn mới. Theo ông Cương, ngay cả các doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng đang ngày càng sử dụng AI để tối ưu hóa đầu vào, nâng cao hiệu quả vận hành và thay thế một phần nhân lực ở những công việc phù hợp.

Ông Nguyễn Hoa Cương, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương

Đối với Việt Nam, khoảng 85,6 triệu người sử dụng Internet đang tạo nền tảng quan trọng cho phát triển kinh tế số. Theo số liệu được dẫn tại Diễn đàn, quy mô kinh tế số Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 39 tỷ USD, trong đó thương mại điện tử chiếm khoảng hai phần ba tổng giá trị hàng hóa kinh tế số.

Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả cơ hội này, chính sách cần được cụ thể hóa thành những quy định rõ ràng, minh bạch và dễ thực thi. Ông Nguyễn Hoa Cương nhấn mạnh rằng, bên cạnh việc hoàn thiện khung chính sách, điều quan trọng là cơ quan thực thi phải có tâm thế thân thiện, đồng hành và sẵn sàng hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi số. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là xây dựng một hệ thống chính sách có khả năng thích ứng nhanh với sự thay đổi của công nghệ và thị trường.

Tạo không gian mới cho doanh nghiệp

Từ những vấn đề được đặt ra tại Diễn đàn, nhiều chuyên gia cho rằng cần một cách tiếp cận mới trong phát triển kinh tế số, trong đó Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế, doanh nghiệp là trung tâm đổi mới, còn hạ tầng số, dữ liệu và nguồn nhân lực là nền tảng phát triển.

Chia sẻ tại Diễn đàn, ông Nguyễn Hữu Thập, Ủy viên Ban Chấp hành VCCI, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Tuyên Quang cho rằng, Việt Nam không thiếu khát vọng số, công nghệ hay tinh thần sáng tạo của cộng đồng doanh nghiệp. Điểm nghẽn lớn hơn nằm ở khả năng biến dữ liệu thành tư liệu sản xuất, công nghệ thành năng suất, sáng kiến thành thị trường và quyết tâm thành những kết quả có thể đo đếm được.

Từ thực tiễn tại Tuyên Quang - một tỉnh miền núi còn nhiều khó khăn, ông Thập cho rằng chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp thu hẹp khoảng cách địa lý và mở rộng cơ hội phát triển. Một thủ tục trực tuyến thực chất có thể giúp doanh nghiệp giảm một chuyến đi, giảm một ngày chờ đợi; một mã truy xuất nguồn gốc có thể đưa nông sản địa phương đến những thị trường xa hơn; một hệ thống quản trị hiệu quả có thể giúp cơ sở sản xuất giảm hao phí, minh bạch dòng tiền và thuận lợi hơn trong tiếp cận tín dụng.

Nhìn từ thực tiễn doanh nghiệp, ông Thập chỉ ra ba điểm nghẽn lớn. Thứ nhất, nhiều doanh nghiệp đã số hóa nhưng chưa tái thiết quy trình quản trị và vận hành, khiến hiệu quả chuyển đổi số chưa cao. Thứ hai, dữ liệu còn phân tán, thiếu kết nối và chia sẻ, làm hạn chế khả năng khai thác giá trị của dữ liệu. Thứ ba, doanh nghiệp nhỏ và vừa thiếu nguồn lực tài chính, nhân lực số và các giải pháp chuyển đổi số phù hợp với quy mô hoạt động.

Để tháo gỡ, cần tập trung vào ba yêu cầu: thông thể chế, nối dữ liệu, tiếp sức doanh nghiệp. Thể chế cần đi trước một bước, mở rộng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, chuyển từ tư duy “không quản được thì cấm” sang “quản được để phát triển”. Dữ liệu cần được coi là hạ tầng thiết yếu, tăng kết nối, chia sẻ theo nguyên tắc “một lần khai báo - nhiều lần sử dụng”, đồng thời bảo đảm an toàn dữ liệu và an ninh mạng. Đặc biệt, cần hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa thông qua các trung tâm tư vấn, giải pháp số đã được kiểm chứng và cơ chế hỗ trợ gắn với hiệu quả thực tế.

Theo ông Thập, muốn doanh nghiệp chạy nhanh thì thể chế phải thông, dữ liệu phải nối, doanh nghiệp nhỏ phải được tiếp sức và niềm tin phải được củng cố. Kinh tế số chỉ thực sự trở thành động lực tăng trưởng khi giúp doanh nghiệp khỏe hơn, người lao động nâng cao năng suất, Nhà nước phục vụ người dân hiệu quả hơn và không địa phương nào bị bỏ lại phía sau trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia.

Các diễn giả tham gia thảo luận

Tại Diễn đàn, các diễn giả cũng tập trung thảo luận hai chuyên đề lớn về tháo gỡ điểm nghẽn để tạo nền tảng phát triển kinh tế số và kinh tế số mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp. Các ý kiến cho thấy, để kinh tế số thực sự trở thành động lực tăng trưởng, doanh nghiệp cần chuyển từ ứng dụng công nghệ đơn lẻ sang đổi mới toàn diện phương thức quản trị, sản xuất và tiếp cận thị trường. Điều này đòi hỏi không chỉ nỗ lực của từng doanh nghiệp mà còn cần một hệ sinh thái chính sách, dữ liệu và hạ tầng đủ thuận lợi để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh trong môi trường kinh doanh số đang thay đổi rất nhanh.

Nguyễn Minh