Kiến tạo giá trị mới từ bản sắc văn hóa

Đồng bào Dao, Mường... trên địa bàn Thủ đô sở hữu những không gian văn hóa đặc trưng của mỗi dân tộc với lễ hội, phong tục, tập quán… riêng có, góp phần tạo nên sự đa dạng cho văn hóa Thăng Long - Hà Nội. Do vậy, công tác bảo tồn, lưu giữ những nét đẹp văn hóa truyền thống và kiến tạo những giá trị mới trong đời sống hiện tại là mục tiêu cũng là nhiệm vụ quan trọng trong bối cảnh phát triển mới của Thủ đô và đất nước hiện nay.

Cùng với việc huy động nguồn vốn ngân sách tạo nền tảng cơ bản, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa của đồng bào các dân tộc, thành phố Hà Nội đã triển khai nhiều chương trình, dự án khảo sát, kiểm kê, sưu tầm, tư liệu hóa nhằm bảo tồn di sản văn hóa, lễ hội truyền thống tại các địa phương... Đồng thời, qua đó từng bước khôi phục, phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống xã hội.

Mặt khác, gắn văn hóa với các hoạt động kinh tế du lịch, nhiều địa phương đã chủ động xây dựng và triển khai các dự án, mô hình trải nghiệm tìm hiểu văn hóa đặc thù của đồng bào; kết nối với hành trình du lịch di sản để phát triển cộng đồng các dân tộc có di sản tương đồng... Trong đó có thể kể đến mô hình “Điểm đến du lịch cộng đồng bản Miền”(xã Ba Vì), góp phần tích cực trong công tác bảo tồn văn hóa, làng nghề, phát huy giá trị truyền thống các dân tộc, mang lại sinh kế cho người dân sở tại.

Những nỗ lực nêu trên đã mang lại kết quả hết sức tích cực. Nhiều vùng đồng bào các dân tộc thiểu số trở thành điểm đến của du khách trong và ngoài nước. Lễ hội cồng chiêng của người Mường, Tết Nhảy của người Dao lan tỏa những giá trị tích cực trong đời sống, mang niềm vui, hạnh phúc đến với mỗi người. Phát huy giá trị văn hóa truyền thống cũng mở ra nhiều cơ hội phát triển kinh tế gia đình và kiến tạo những mô hình tăng trưởng mới cho địa bàn vùng sâu, vùng xa…

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, sự thâm nhập của các yếu tố văn hóa thời hội nhập đang tác động mạnh mẽ đến đời sống của đồng bào, trong khi các hoạt động liên kết, kết nối, phát huy giá trị di sản văn hóa của các dân tộc thiểu số còn những rào cản nhất định. Các phong tục, tập quán giàu bản sắc có dấu hiệu mai một, đặc biệt là trong giới trẻ. Thậm chí, có tình trạng hiểu không đúng về giá trị văn hóa và thực hành tín ngưỡng, tác động tiêu cực đến đời sống cộng đồng.

Do vậy, việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số cần được xem là quan trọng và cấp bách, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng mạnh mẽ và đa chiều.

Định hướng lớn từ Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7-1-2026, của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam cũng như yêu cầu hoàn thiện thể chế, tạo hành lang pháp lý cho phát triển văn hóa, cần được cụ thể bằng những cơ chế, chính sách phù hợp với từng vùng đồng bào dân tộc. Với Hà Nội, việc triển khai Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17-3-2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới; Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ mang đến không gian, động lực mới cho việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa Thăng Long - Hà Nội nói chung, bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn thành phố nói riêng.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế của thời đại số hiện nay, bên cạnh việc tăng cường ứng dụng công nghệ mới trong việc sưu tầm, lưu trữ, số hóa các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào, một việc cần ưu tiên là đưa các không gian, hoạt động khởi nghiệp sáng tạo đến với vùng sâu, vùng xa. Qua đó tạo ra những giá trị mới cho các sản phẩm văn hóa, du lịch, góp phần mở hướng phát triển mới cho kinh tế địa phương.

Kiến tạo giá trị mới từ bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số cũng là lan tỏa tinh thần của một thành phố sáng tạo!

Thế Phương