Kiến tạo các đô thị trực thuộc Trung ương như thế nào?

Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra 2 dự thảo Nghị quyết về thành lập thành phố Bắc Ninh, thành phố Quảng Ninh. Ảnh: Phạm Thắng

Đó là câu hỏi đặt ra từ phiên thảo luận tổ sáng nay, 6/8 của Quốc hội về 2 dự thảo Nghị quyết thành lập thành phố Bắc Ninh và thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương. Khẳng định việc thành lập 2 thành phố này là tất yếu, song các đại biểu Quốc hội cũng lưu ý, thành công của một thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng mà còn bằng chất lượng quản trị, chất lượng phục vụ người dân và khả năng tạo ra những mô hình phát triển mới.

Quốc hội nghe Tờ trình, Báo cáo thẩm tra các dự thảo Nghị quyết về thành lập thành phố Bắc Ninh, thành phố Quảng Ninh. Ảnh Quang Khánh

Vấn đề được các đại biểu Quốc hội đặt ra không chỉ là câu chuyện với riêng Quảng Ninh hay Bắc Ninh, mà còn gợi mở cách tiếp cận mới về phát triển đô thị trong bối cảnh Quốc hội đang đồng thời xem xét việc thành lập thêm 2 thành phố trực thuộc Trung ương và xây dựng Luật Phát triển đô thị.

Nghị quyết số 1211 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã quy định hệ thống tiêu chuẩn khá toàn diện về quy mô dân số, diện tích tự nhiên, trình độ phát triển kinh tế - xã hội, tỷ lệ đô thị hóa... để một địa phương trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Việc Bắc Ninh và Quảng Ninh đáp ứng đầy đủ, thậm chí là vượt trội nhiều điều kiện, tiêu chuẩn này là cơ sở pháp lý quan trọng để Quốc hội xem xét quyết định.

Tuy nhiên, đáp ứng tiêu chuẩn mới chỉ là điều kiện để bước vào một giai đoạn phát triển mới, chưa phải là điều kiện tiên quyết để bảo đảm cho thành công của mô hình đô thị mới.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Bí thư Thành ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh Trần Lưu Quang tại phiên thảo luận Tổ 2, sáng 6/8. Ảnh: Phạm Thắng

Khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, yêu cầu đặt ra không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng cao mà còn là khả năng quản trị một không gian phát triển lớn hơn, phức tạp hơn. Đó là bài toán quy hoạch tích hợp, kết nối hạ tầng, phát triển nhà ở, kiểm soát môi trường, tổ chức giao thông, xây dựng chính quyền số, quản trị dữ liệu, nâng cao chất lượng dịch vụ công và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao. Quy mô phát triển càng lớn thì năng lực điều hành càng phải chuyên nghiệp và hiệu quả.

Điều đó cũng cho thấy, đích đến của việc một địa phương trở thành thành phố trực thuộc Trung ương không nằm ở một "danh xưng hành chính" mà nằm ở năng lực kiến tạo phát triển.

Một thành phố có thể đạt mức tăng trưởng cao nhưng nếu hạ tầng thường xuyên quá tải, giao thông ùn tắc, môi trường xuống cấp, dịch vụ công còn phiền hà thì sức cạnh tranh sẽ khó được duy trì lâu dài. Ngược lại, một đô thị có bộ máy điều hành hiệu quả, thủ tục hành chính thuận lợi, hạ tầng đồng bộ, môi trường sống chất lượng và khả năng đổi mới sáng tạo cao sẽ tạo nền tảng phát triển bền vững hơn.

Vì vậy, thước đo của một thành phố trực thuộc Trung ương trong giai đoạn mới cần được mở rộng từ tăng trưởng kinh tế sang chất lượng quản trị và chất lượng phục vụ người dân.

ĐBQH Nguyễn Hoàng Tùng (Lạng Sơn) cho rằng, thành công của một thành phố trực thuộc Trung ương phải đo bằng chất lượng quản trị. Ảnh Quang Khánh

Nếu việc thành lập các thành phố trực thuộc Trung ương tạo ra không gian phát triển mới thì Luật Phát triển đô thị cần tạo lập phương thức phát triển mới. Điều mà luật cần hướng tới không chỉ là hoàn thiện các cơ chế, chính sách về quy hoạch, đầu tư hay phân loại đô thị, mà quan trọng hơn là thiết lập cơ chế quản trị phù hợp với quy mô và tính chất của các đô thị hiện đại.

Đó là cơ chế phân quyền mạnh hơn đi đôi với trách nhiệm giải trình rõ hơn; là khả năng huy động và khai thác hiệu quả các nguồn lực phát triển, nhất là nguồn lực đất đai và hạ tầng; là cơ chế phối hợp giữa các địa phương trong phát triển vùng; là việc ứng dụng dữ liệu và công nghệ để nâng cao hiệu quả quản trị; đồng thời tạo điều kiện để chính quyền đô thị chủ động giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.

Chỉ khi thể chế theo kịp yêu cầu phát triển thì việc các tỉnh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương mới thực sự tạo ra giá trị lớn cho quản trị quốc gia và sự phát triển của quốc gia.

Đối với người dân và doanh nghiệp, ý nghĩa của việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương không nằm ở tên gọi mới. Điều họ kỳ vọng là thời gian giải quyết thủ tục hành chính ngắn hơn; hạ tầng thuận lợi hơn; trường học, bệnh viện đáp ứng tốt hơn; môi trường sống an toàn hơn; chi phí logistics thấp hơn; cơ hội việc làm và đầu tư nhiều hơn. Đây là những thay đổi có thể cảm nhận trong đời sống hằng ngày và cũng là tiêu chí phản ánh trực tiếp hiệu quả quản trị của chính quyền đô thị.

ĐBQH Trần Hoàng Ngân (TP. Hồ Chí Minh) cho rằng, thành lập thành phố Bắc Ninh, thành phố Quảng Ninh là tất yếu. Ảnh: Phạm Thắng

Quảng Ninh và Bắc Ninh đều có nền tảng phát triển tốt, tốc độ tăng trưởng cao và nhiều lợi thế vượt trội để trở thành những cực tăng trưởng quan trọng của vùng và cả nước. Nhưng khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, kỳ vọng dành cho hai địa phương sẽ không dừng ở việc tiếp tục duy trì các chỉ số tăng trưởng ấn tượng. Điều được chờ đợi hơn là khả năng đi đầu trong đổi mới quản trị, xây dựng chính quyền số, phát triển đô thị xanh, nâng cao năng lực cạnh tranh và hình thành những mô hình phát triển có thể được nghiên cứu, hoàn thiện và nhân rộng.

Ở góc độ đó, quyết định của Quốc hội tại Kỳ họp này đối với đề xuất thành lập 2 thành phố trực thuộc Trung ương và dự án Luật Phát triển đô thị không chỉ mở rộng hệ thống đô thị quốc gia mà còn đặt nền móng cho một tư duy phát triển mới. Thành công của một thành phố trực thuộc Trung ương sẽ không được đo chủ yếu bằng GRDP, quy mô ngân sách hay số lượng dự án đầu tư, mà bằng năng lực quản trị, chất lượng phục vụ người dân, hiệu quả sử dụng nguồn lực và khả năng tạo ra những mô hình phát triển mới cho đất nước.

Đó cũng là yêu cầu đặt ra đối với Luật Phát triển đô thị: phải tạo hành lang pháp lý đủ mạnh để phát triển các đô thị quản trị tốt hơn, vận hành hiệu quả hơn và thực sự trở thành động lực phát triển của quốc gia.

Quỳnh Chi