Kích hoạt tăng trưởng hai con số: Đột phá từ những chính sách vi mô

Sáng 14/7, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức Diễn đàn “Kích hoạt tăng trưởng: Chính sách vi mô đột phá và mục tiêu hai con số”. Diễn đàn thu hút sự tham gia của lãnh đạo các cơ quan Trung ương, chuyên gia kinh tế, nhà khoa học, đại diện các viện nghiên cứu, trường đại học, hiệp hội doanh nghiệp và cộng đồng doanh nghiệp.

Chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo để thúc đẩy tăng trưởng bền vững

Phát biểu tại diễn đàn, GS.TS. Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, cho rằng mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số không chỉ đòi hỏi sự gia tăng về quy mô mà còn yêu cầu những chuyển biến căn bản về chất lượng thể chế, năng suất lao động và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

“Muốn đạt được mục tiêu này, tăng trưởng phải được hình thành trên một nền tảng mới: năng suất cao hơn, doanh nghiệp mạnh hơn, thị trường thông suốt hơn, công nghệ hiện đại hơn và bộ máy thực thi hiệu quả hơn”, ông nói.

Toàn cảnh Diễn đàn "Kích hoạt tăng trưởng: Chính sách vi mô đột phá và mục tiêu hai con số".

Đồng thời, tư duy xây dựng chính sách cần chuyển mạnh từ "quản lý" sang "kiến tạo phát triển". Nhà nước tập trung xây dựng khuôn khổ pháp lý minh bạch, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh và tạo điều kiện cho các mô hình kinh doanh mới phát triển, thay vì can thiệp quá sâu vào hoạt động của doanh nghiệp.

GS. TS. Lê Văn Lợi cho rằng các chính sách hỗ trợ cần được thiết kế theo hướng trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên nguồn lực cho những ngành, lĩnh vực và địa bàn có khả năng tạo sức lan tỏa lớn. Đồng thời, cần mạnh dạn rà soát, loại bỏ những cơ chế, chính sách không còn phù hợp nhằm tránh tình trạng dàn trải nguồn lực.

Ông đặc biệt nhấn mạnh ba yêu cầu để các đột phá vi mô thực sự trở thành động lực của tăng trưởng hai con số. Thứ nhất, phải chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển. Thứ hai, phải chuyển từ chính sách bình quân sang chính sách có trọng tâm, trọng điểm. Thứ ba, phải coi chất lượng thực thi là một bộ phận cấu thành của chính sách.

Phát biểu đề dẫn tại diễn đàn, PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, cho biết GDP 6 tháng đầu năm 2026 tăng trưởng GDP đạt 8,18% mức cao nhất trong 16 năm qua.

“Các chính sách vi mô cần được đánh giá về chi phí - lợi ích một cách thận trọng, không chỉ quản lý rủi ro hiệu quả mà còn phải giảm chi phí giao dịch, tạo không gian cho đổi mới sáng tạo”, PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh.

Tại diễn đàn, các đại biểu tập trung thảo luận bốn nhóm giải pháp chính. Thứ nhất là thiết kế thể chế đột phá cho khu kinh tế, khu thương mại tự do và trung tâm tài chính quốc tế. Thứ hai là đổi mới chính sách thuế và tài khóa theo hướng ưu đãi có trọng tâm cho hoạt động R&D, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn. Thứ ba là tháo gỡ điểm nghẽn dòng vốn thông qua các sản phẩm tín dụng linh hoạt cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, nông nghiệp công nghệ cao và các mô hình kinh doanh mới. Thứ tư là hoàn thiện hành lang pháp lý cho trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm biến AI thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.

Khơi thông nguồn lực để nâng cao sức mạnh của doanh nghiệp

Đánh giá triển vọng tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2026-2030, TS. Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho rằng, mục tiêu tăng trưởng hai con số là hoàn toàn có cơ sở nhưng chỉ có thể hiện thực hóa nếu năng lực nội sinh của doanh nghiệp được nâng lên, đồng thời các điểm nghẽn về thể chế, nguồn lực và đổi mới sáng tạo được tháo gỡ một cách thực chất.

Toàn cảnh phiên thảo luận mở tại Diễn đàn.

Tuy nhiên, trong giai đoạn 2006-2025, tốc độ tăng trưởng bình quân của các giai đoạn 5 năm chỉ đạt khoảng 6,2-6,3%, cho thấy mục tiêu tăng trưởng 10% trong giai đoạn 2026-2030 là thách thức rất lớn.

TS. Phạm Anh Tuấn đánh giá, Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân đã tạo nền tảng quan trọng cho việc thúc đẩy khu vực doanh nghiệp. Tuy nhiên, mục tiêu đến năm 2030 có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động sẽ không dễ đạt được nếu chỉ tập trung vào số lượng mà không cải thiện chất lượng phát triển.

Theo ông, hiện Việt Nam có trên 1 triệu doanh nghiệp. Để đạt mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, mỗi năm cần tăng thêm khoảng 200.000 doanh nghiệp hoạt động thực chất, trong khi nhiều năm qua số doanh nghiệp tăng ròng vẫn chưa đạt một nửa con số này.

TS. Phạm Anh Tuấn cho biết, khoảng 70% doanh nghiệp có vốn dưới 10 tỷ đồng, hơn 81% doanh nghiệp sử dụng dưới 10 lao động và tỷ suất lợi nhuận bình quân năm 2024 chỉ đạt 2,2%. “Với quy mô vốn và lao động như hiện nay, khả năng tích lũy, đổi mới công nghệ, mở rộng thị trường hay tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế”, ông nhận định.

Đồng thời, trở ngại lớn nhất đối với mục tiêu tăng trưởng hai con số hiện nay không nằm ở tổng cầu của nền kinh tế mà ở năng lực phát triển của chính doanh nghiệp. Ông cho rằng có bốn điểm nghẽn cốt lõi cần được ưu tiên tháo gỡ, gồm thể chế, khả năng tiếp cận nguồn lực, thị trường và đổi mới sáng tạo.

Các đại biểu, chuyên gia và khách mời chụp ảnh lưu niệm tại Diễn đàn "Kích hoạt tăng trưởng: Chính sách vi mô đột phá và mục tiêu hai con số".

Trong đó, doanh nghiệp vẫn phải chịu chi phí tuân thủ lớn do hệ thống chính sách chưa thực sự ổn định và có tính dự báo dài hạn. Bên cạnh đó, việc tiếp cận vốn tín dụng, đất đai, công nghệ, dữ liệu và nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn là rào cản lớn, đặc biệt đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Áp lực từ thị trường cũng ngày càng gia tăng khi các tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng, môi trường, phát triển bền vững và truy xuất nguồn gốc liên tục được nâng cao.

Nguồn lực dành cho nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi công nghệ và chuyển đổi số còn hạn chế, khiến sức cạnh tranh của doanh nghiệp chưa được cải thiện tương xứng. Ngoài những điểm nghẽn nội tại, quá trình chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và yêu cầu hiện đại hóa quản trị cũng đang tạo ra sức ép lớn đối với cộng đồng doanh nghiệp.

Vì vậy, theo TS. Phạm Tuấn Anh việc làm sạch hệ thống mã số thuế và chuẩn hóa dữ liệu doanh nghiệp là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao tính minh bạch của nền kinh tế, tạo nền tảng cho quản trị hiện đại và hội nhập theo các chuẩn mực quốc tế.

Dù quá trình rà soát có thể tạo ra những tác động nhất định trong ngắn hạn, đây được xem là bước đi cần thiết để xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh và bền vững, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới.

Phương Nam