Khu công nghiệp thế hệ mới: Động lực tăng trưởng hai con số và mô hình phát triển mới của Việt Nam

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số và trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045, Việt Nam cần tái định vị khu công nghiệp từ không gian sản xuất sang hệ sinh thái tích hợp sản xuất với đổi mới sáng tạo, dịch vụ và đô thị, với thể chế đóng vai trò dẫn dắt quá trình chuyển đổi…

Phiên toàn thể Diễn đàn Phát triển Khu Công nghiệp Việt Nam 2026. Ảnh: Huỳnh Dũng

Dưới áp lực từ bối cảnh kinh tế thế giới biến động nhanh, cạnh tranh chiến lược gia tăng, bảo hộ thương mại mở rộng, xung đột địa chính trị và chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục tái cấu trúc, ngành công nghiệp Việt Nam đang đứng trước yêu cầu vừa duy trì đà tăng trưởng, vừa nâng cấp năng lực cạnh tranh trong giai đoạn mới.

Trong bối cảnh đó, ngày 10/7, Diễn đàn Phát triển Khu Công nghiệp Việt Nam 2026 (Vietnam Industrial Park Summit 2026) diễn ra với chủ đề “Phát triển khu công nghiệp Việt Nam gắn với mục tiêu tăng trưởng công nghiệp quốc gia” dưới sự bảo trợ chuyên môn của Hội đồng Khoa học Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, chủ trì tổ chức bởi Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, phối hợp cùng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, Liên Chi hội Bất động sản Công nghiệp Việt Nam và Công ty Cổ phần IEC Consulting.

Diễn đàn có sự tham dự của các cơ quan hoạch định chính sách, địa phương, nhà đầu tư và doanh nghiệp nhằm tìm lời giải cho bài toán nâng cấp mô hình khu công nghiệp trong giai đoạn phát triển mới. Phát biểu tại diễn đàn, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban, Chủ tịch Hội đồng khoa học Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho rằng, khu công nghiệp không chỉ là nơi thu hút đầu tư mà cần được định hình trở thành hệ sinh thái tăng trưởng mới, đóng vai trò then chốt trong việc hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045.

TĂNG TRƯỞNG HAI CON SỐ ĐÒI HỎI MỘT ĐỘNG LỰC MỚI

Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, trong tháng 7, Ban Chấp hành Trung ương sẽ họp để xem xét và ban hành một nghị quyết rất quan trọng về Đổi mới mô hình phát triển của Việt Nam trên nhiều lĩnh vực, từ kinh tế, xã hội, môi trường, văn hóa – con người, quản trị quốc gia đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại và hội nhập quốc tế. Trong đó, nội dung đổi mới mô hình tăng trưởng sẽ giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Chính vì vậy, việc thảo luận về tương lai của hệ thống khu công nghiệp ngay tại thời điểm này mang nhiều ý nghĩa, bởi đây sẽ là một trong những động lực quan trọng nhất thúc đẩy tăng trưởng công nghiệp nói riêng và nền kinh tế nói chung trong giai đoạn tới.

TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban, Chủ tịch Hội đồng khoa học Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương

Ông cho biết, hệ thống khu công nghiệp và khu kinh tế hiện nay đang đóng góp vai trò rất lớn đối với tăng trưởng kinh tế. Theo thống kê đến năm 2025, cả nước có khoảng 478 khu công nghiệp, trong đó 421 khu công nghiệp nằm ngoài khu kinh tế, 49 khu công nghiệp thuộc các khu kinh tế ven biển và 8 khu công nghiệp trong các khu kinh tế cửa khẩu. Tại nhiều địa phương, trên 50% tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) được thu hút vào các khu công nghiệp.

Tuy nhiên, vai trò của khu công nghiệp sẽ còn lớn hơn rất nhiều trong giai đoạn tới khi Việt Nam đặt ra mục tiêu tăng trưởng ở mức rất cao.

Theo Nghị quyết về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030, Việt Nam phấn đấu duy trì tốc độ tăng trưởng GDP bình quân trên 10% mỗi năm; giai đoạn 2031-2045 đạt trên 7,5% để hiện thực hóa mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.

“Đây là mục tiêu rất thách thức, nhưng chúng ta buộc phải đặt ra. Nếu không duy trì được tốc độ tăng trưởng cao trong 5 năm tới, mục tiêu đến năm 2045 sẽ rất khó đạt được”, TS. Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh.

Theo số liệu khi xây dựng kịch bản tăng trưởng hai con số, để đạt được mục tiêu trên, khu vực công nghiệp và xây dựng phải tăng trưởng bình quân khoảng 12,3% mỗi năm; riêng công nghiệp chế biến, chế tạo phải đạt khoảng 12,4%.

Trong khi đó, dù kinh tế Việt Nam 6 tháng đầu năm 2026 thuộc nhóm tăng trưởng cao trên thế giới, nhiều chỉ tiêu vẫn chưa đạt yêu cầu. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng khoảng 10,8% (mục tiêu bình quân cho cả giai đoạn 2026-2030 là 11-12%/năm), còn công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 11,4% - thấp hơn mức bình quân cần thiết cho cả giai đoạn.

“Ngay cả với kết quả rất tích cực trong 6 tháng đầu năm, chúng ta vẫn chưa đạt ngưỡng cần thiết để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng trong 5 năm tới. Điều đó cho thấy áp lực là rất lớn”, ông nhấn mạnh. “Nông nghiệp vẫn là “bệ đỡ” của nền kinh tế với mức tăng trưởng khoảng 3,8%, song động lực chính để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số vẫn phải đến từ công nghiệp, xây dựng và dịch vụ. Vì vậy, hệ thống khu công nghiệp sẽ giữ vai trò đặc biệt quan trọng.”

KHU CÔNG NGHIỆP KHÔNG CÒN CHỈ LÀ NƠI ĐẶT NHÀ MÁY

Bên cạnh mục tiêu tăng trưởng, TS. Nguyễn Đức Hiển cho biết Việt Nam cũng đã xác định rất rõ định hướng phát triển công nghiệp thông qua nhiều nghị quyết quan trọng như Nghị quyết 23 năm 2018 của Bộ Chính trị về định hướng xây dựng chính sách phát triển công nghiệp quốc gia, Nghị quyết 29 của Ban Chấp hành Trung ương về đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và các mục tiêu trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng.

Theo đó, đến năm 2030, công nghiệp chế biến, chế tạo phải chiếm khoảng 28% - 30% GDP; chỉ số năng lực cạnh tranh công nghiệp (CIP) thuộc nhóm ba nước dẫn đầu ASEAN; từ 40-50% cơ sở công nghiệp áp dụng mô hình sản xuất xanh. Ngoài ra, giá trị gia tăng ngành chế biến, chế tạo bình quân đầu người cũng được đặt mục tiêu tăng mạnh so với hiện nay.

Để hiện thực hóa những mục tiêu này, theo ông Hiển, khu công nghiệp cũng phải thay đổi tư duy phát triển. “Khu công nghiệp trong tương lai không còn chỉ là nơi tập trung các nhà máy sản xuất, mà phải chuyển sang mô hình hệ sinh thái sản xuất - đổi mới sáng tạo - dịch vụ, gắn với đô thị và các tiện ích xã hội, gắn với hệ thống logistic, cảng biển, sân bay, các không gian phát triển mới”, ông nhấn mạnh.

Theo ông, nhiều mô hình khu công nghiệp thế hệ mới trên thế giới đã phát triển theo hướng tích hợp không gian sản xuất với nghiên cứu - phát triển (R&D), logistics, nhà ở, dịch vụ và các tiện ích cho người lao động.

Tại Việt Nam, mô hình VSIP của Singapore hay Deep C là một ví dụ điển hình. Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, sự thành công của nhiều địa phương có tốc độ tăng trưởng cao như Hải Phòng cho thấy quy hoạch, phát triển hạ tầng khu công nghiệp và tư duy tổ chức lại không gian phát triển đóng vai trò quyết định đối với thu hút đầu tư cũng như thúc đẩy tăng trưởng. Ông cho rằng quá trình chuyển đổi sang mô hình khu công nghiệp thế hệ mới sẽ không chỉ là câu chuyện xây thêm hạ tầng mà đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của nhiều chủ thể, từ quy hoạch, thiết kế, đầu tư hạ tầng đến thu hút doanh nghiệp và vận hành toàn bộ hệ sinh thái. “Chúng ta cần chuyển từ tư duy xây dựng một khu công nghiệp sang tư duy xây dựng một hệ sinh thái phát triển”, ông nói

CẦN HOÀN THIỆN THỂ CHẾ ĐỂ TẠO KHÔNG GIAN CHO MÔ HÌNH MỚI

Mặc dù chủ trương phát triển khu công nghiệp sinh thái, khu công nghiệp thông minh và sản xuất xanh đã được xác định khá rõ, tuy nhiên, TS. Nguyễn Đức Hiển cũng đặt ra 3 vấn đề cần trao đổi để hoàn thiện mô hình phát triển khu công nghiệp trong giai đoạn mới.

Trước hết là hoàn thiện thể chế để phát triển khu công nghiệp theo mô hình hệ sinh thái. Khu công nghiệp thế hệ mới không chỉ bao gồm các nhà máy sản xuất mà còn phải gắn kết đồng bộ với đô thị, dịch vụ, nhà ở, hạ tầng xã hội và các tiện ích phục vụ người lao động. Mặc dù Việt Nam đã có nhiều chủ trương lớn về phát triển đô thị, công nghiệp, chuyển đổi số và tăng trưởng xanh, song các chính sách hiện nay vẫn còn thiếu tính liên kết và đồng bộ, đòi hỏi tiếp tục rà soát, hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển mới.

Thứ hai là đổi mới cơ chế thu hút đầu tư. Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, trong bối cảnh thuế tối thiểu toàn cầu được triển khai và môi trường đầu tư quốc tế đang thay đổi nhanh chóng, Việt Nam cần đánh giá lại hệ thống chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư để vừa tuân thủ các cam kết quốc tế, vừa duy trì sức hấp dẫn đối với dòng vốn FDI chất lượng cao cũng như khuyến khích khu vực kinh tế tư nhân phát triển. Ông mong muốn các địa phương, doanh nghiệp và nhà đầu tư chia sẻ nhiều hơn những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn để làm cơ sở điều chỉnh chính sách phù hợp.

Thứ ba, TS. Nguyễn Đức Hiển cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả các chính sách hỗ trợ phát triển khu công nghiệp thế hệ mới. Theo ông, mục tiêu xây dựng các khu công nghiệp hiện đại, xanh, thông minh và số hóa chỉ có thể đạt được khi doanh nghiệp thực sự tiếp cận được các chương trình hỗ trợ về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, sản xuất thông minh của Nhà nước. Cùng với đó, các chính sách về nhà ở, hạ tầng xã hội và nâng cao chất lượng sống cho người lao động cũng cần được hoàn thiện đồng bộ.

“Chúng tôi rất mong được lắng nghe các ý kiến một cách thẳng thắn từ các địa phương, doanh nghiệp, chuyên gia để tiếp tục tham mưu hoàn thiện chính sách, góp phần thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, tạo nền tảng cho một thế hệ khu công nghiệp mới, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam”, TS. Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh.

Ngọc Lan