Không để trưng bày thuốc lá trở thành quảng cáo trá hình

Sáng 21/10, Quốc hội thảo luận tại Tổ, cho ý kiến đối với Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến phát biểu. Ảnh: Quang Vinh

Đừng để sức khỏe người dân phải “trả giá” vì thuốc lá

Cho ý kiến về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đại biểu Vũ Văn Tiến, Đoàn TP Hải Phòng nhấn mạnh, thuốc lá là loại hàng hóa mà không chỉ người mua, người sử dụng mà cả gia đình và xã hội đều phải “trả giá”. Đó không chỉ là số tiền mua thuốc lá mà còn là hậu quả bệnh tật, chi phí điều trị, chi phí y tế và những thiệt hại kinh tế mà gia đình, xã hội phải gánh chịu.

Đại biểu dẫn chứng, mỗi năm, thuốc lá liên quan đến hơn 100.000 trường hợp tử vong tại Việt Nam, trong đó khoảng 84.500 người tử vong do hút thuốc chủ động và 18.800 người tử vong do phơi nhiễm với khói thuốc thụ động. Việt Nam vẫn thuộc nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới và đứng thứ ba trong ASEAN. Chi phí y tế và thiệt hại kinh tế do sử dụng thuốc lá ước tính lên tới 108.000 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP năm 2022.

"Những con số đó cho thấy việc sửa đổi Luật lần này không chỉ là bổ sung một số quy định mà cần tạo ra những công cụ đủ mạnh để giảm tiêu dùng thuốc lá, giảm những chi phí mà gia đình và xã hội đang phải chi trả", đại biểu nói.

Quan tâm đến quy định về cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá, đại biểu cho rằng, bộ 6 mẫu cảnh báo đang áp dụng đã được sử dụng trong 13 năm mà chưa thay đổi về hình ảnh và nội dung; hiệu quả cảnh báo đã giảm so với thời điểm bắt đầu áp dụng. Trong khi đó tại Lào, Brunei và Myanmar đã áp dụng diện tích cảnh báo 75%, còn Thái Lan và Singapore áp dụng bao bì thuốc lá trơn với diện tích cảnh báo khoảng 85%-90% mặt trước và sau. Do vậy, đại biểu đề nghị nâng diện tích cảnh báo lên ít nhất 85%, tiến tới bao bì trơn; đồng thời thường xuyên đổi mới cả hình ảnh và nội dung cảnh báo để nâng cao hiệu quả phòng ngừa.

Đại biểu Vũ Văn Tiến cũng đề xuất kiểm soát thuốc lá thông qua chính sách thuế, giá và hạn chế trưng bày tại điểm bán, bởi đây không đơn thuần là câu chuyện tăng thu ngân sách hay quản lý hoạt động kinh doanh mà trước hết là vấn đề bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Theo đại biểu, hiện nay tỷ trọng thuế trong giá bán lẻ thuốc lá ở Việt Nam chỉ khoảng 36%. Trong khi thu nhập của người dân tăng lên, thuốc lá vẫn là mặt hàng có giá thấp, dễ tiếp cận. So với Pháp, giá thuốc lá tại Việt Nam có thể thấp hơn trên 10 lần. Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị có các giải pháp đồng bộ, tiếp tục điều chỉnh chính sách thuế, giá theo hướng giảm khả năng chi trả đối với thuốc lá, qua đó hạn chế tiêu dùng. Đồng thời, cần cấm thực chất việc trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức tại điểm bán, hạn chế tối đa các trường hợp ngoại lệ nhằm ngăn chặn tình trạng lợi dụng trưng bày sản phẩm để quảng cáo trá hình.

"Đã cấm quảng cáo thì không nên để trưng bày trở thành quảng cáo trá hình, cũng không thể tiếp tục duy trì giá thuốc lá quá thấp để rồi ngân sách, bệnh viện và sức khỏe người dân phải trả phần còn lại” đại biểu nhấn mạnh và cho rằng, việc sửa đổi Luật cần hướng tới các giải pháp thực chất, đủ mạnh để giảm tiêu dùng thuốc lá, giảm gánh nặng bệnh tật và thiệt hại kinh tế, qua đó bảo vệ tốt hơn sức khỏe người dân và cộng đồng.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga phát biểu. Ảnh: Quang Vinh

Bảo đảm thực hiện hiệu quả việc cấm bán, cung cấp thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi

Cùng mối quan tâm, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng tán thành việc hạn chế sự hiện diện của thuốc lá tại các điểm bán nhằm giảm tác động quảng bá, đặc biệt đối với trẻ em và thanh thiếu niên. Tuy nhiên, quy định cấm trưng bày thuốc lá, trừ trường hợp do Chính phủ quy định, còn khá rộng về phạm vi giao quyền. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung ngay trong Luật các nguyên tắc giới hạn ngoại lệ.

"Ngoại lệ phải có mục đích và phạm vi rõ ràng, không làm tăng khả năng tiếp cận của người chưa đủ 18 tuổi và phải bảo đảm hiệu quả của chính sách hạn chế quảng bá thuốc lá", đại biểu nhấn mạnh và đề nghị các trường hợp ngoại lệ cần được chuẩn bị đầy đủ trong dự thảo Nghị định để bảo đảm áp dụng thống nhất ngay khi Luật có hiệu lực.

Liên quan đến việc bảo vệ người chưa đủ 18 tuổi, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị quy định rõ trách nhiệm của người bán thuốc lá và các chủ thể tham gia hoạt động kinh doanh trên môi trường số. Theo đại biểu, dự thảo quy định cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá có quyền từ chối bán nếu khách hàng không chứng minh được đủ tuổi mua thuốc lá. Tuy nhiên, quy định này chưa đủ chặt chẽ để bảo đảm thực hiện hiệu quả việc cấm bán, cung cấp thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi.

Đề xuất việc chuyển từ cách tiếp cận trao quyền sang quy định nghĩa vụ, đại biểu cho rằng, nếu chỉ quy định người bán "có quyền" thì việc yêu cầu chứng minh tuổi vẫn có thể phụ thuộc vào sự lựa chọn của người bán. Vì vậy, dự thảo cần quy định theo hướng cơ sở bán thuốc lá phải yêu cầu người mua chứng minh tuổi khi có căn cứ nghi ngờ người đó chưa đủ 18 tuổi và không được bán nếu người mua không chứng minh được đã đủ tuổi theo quy định.

Anh Vũ - Việt Thắng - Quang Vinh