Không chỉ dầu mỏ, căng thẳng Hormuz đe dọa chuỗi cung ứng toàn cầu

Căng thẳng mới tại eo biển Hormuz đang làm dấy lên nguy cơ gián đoạn nguồn cung toàn cầu, không chỉ với dầu và khí đốt. (Ảnh minh họa)

Trung Đông không chỉ là nơi có nhiều nước OPEC mà còn là nhà khai thác lớn nhiều loại nguyên liệu quan trọng, phục vụ từ khai thác chip AI đến thực phẩm. Dưới đây là những mặt hàng đáng chú ý ngoài năng lượng.

Phân bón

Khu vực vịnh Ba Tư là nơi đặt các nhà khai thác phân bón lớn như Qatar Fertiliser, Fertiglobe và Saudi Basic Industries Corp. Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển chủ chốt đưa sản phẩm của họ đến các nước nông nghiệp trên thế giới.

Phân bón là yếu tố thiết yếu đối với khai thác lương thực. Trong đợt xung đột trước, Ấn Độ - nước nhập khẩu urê lớn nhất thế giới - đã phải trả gần gấp đôi mức giá trước xung đột để đảm bảo nguồn cung. Hiện nay, khi mùa vụ chuyển sang Nam bán cầu, Brazil là một trong những nước dễ bị ảnh hưởng nhất.

Nếu nguồn cung phân bón bị gián đoạn, năng suất cây trồng có thể giảm, kéo theo nguồn cung ngũ cốc và giá lương thực toàn cầu chịu áp lực, trong bối cảnh thời tiết cực đoan cũng đang là rủi ro.

Xung đột tại Trung Đông gây ảnh hưởng kép: hạ tầng năng lượng phục vụ khai thác amoniac và urê có nguy cơ bị ảnh hưởng, trong khi hoạt động vận chuyển qua vịnh Ba Tư tiếp tục gặp khó. Khác với giai đoạn đầu của xung đột khi nhiều tàu chấp nhận neo chờ, hiện các chủ tàu đã chủ động tránh khu vực này, đe dọa cả xuất khẩu lẫn khai thác.

Trong tuần kết thúc ngày 10/7, giá urê tại New Orleans - một chuẩn giá quan trọng của thế giới - tăng 6,2%, mức tăng mạnh nhất trong hơn ba tháng.

Lưu huỳnh

Các tập đoàn dầu khí Trung Đông cũng là nhà khai thác lưu huỳnh lớn. Việc gián đoạn nguồn cung đang tạo thêm áp lực cho chuỗi cung ứng nông nghiệp toàn cầu.

Lưu huỳnh là nguyên liệu quan trọng để khai thác phân bón phốt phát. Tình trạng thiếu hụt đã buộc nhiều nhà máy tại Brazil, Mỹ và Morocco phải cắt giảm sản lượng.

Giá tăng mạnh cũng khiến ngành nông nghiệp phải cạnh tranh với các ngành khác sử dụng lưu huỳnh và axit sulfuric, nguyên liệu quan trọng trong một số quy trình khai thác đồng và niken.

Các nhà giao dịch cho biết nguồn cung lưu huỳnh vẫn đủ đối với những bên chấp nhận trả giá cao. Đối với ngành khai khoáng, ảnh hưởng chủ yếu là lợi nhuận bị thu hẹp.

Tuy nhiên, ngành nông nghiệp chịu áp lực lớn hơn nhiều. Nếu gián đoạn nguồn cung tái diễn, thị trường phân bón có thể nhanh chóng bị thắt chặt, khiến giá tiếp tục tăng.

Theo Maria Mosquera, biên tập viên phụ trách thị trường lưu huỳnh của Argus Media, một số lô hàng từ Trung Đông đã đến được Ấn Độ trong những tuần gần đây, giúp giảm bớt khó khăn. Tuy nhiên, từ tuần trước, hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz lại tiếp tục gần như đình trệ.

Sản phẩm nhôm

Trung Đông chiếm gần 10% sản lượng nhôm toàn cầu và đặc biệt là nhà cung cấp lớn các sản phẩm nhôm chuyên dụng dùng trong khai thác ô tô, xây dựng và hàng không.

Nguồn cung nhôm phổ thông chưa bị ảnh hưởng quá nghiêm trọng nhờ các tuyến vận chuyển thay thế ở vịnh Ba Tư và lượng xuất khẩu tăng từ Trung Quốc, Indonesia. Tuy nhiên, thị trường vẫn thiếu các sản phẩm như phôi nhôm.

Phí phụ trội để mua phôi nhôm tăng mạnh khi xung đột bùng phát và chỉ giảm một phần sau thỏa thuận ngừng bắn tạm thời hồi tháng 6. Nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa, các nhà khai thác có thể xuất hàng qua cảng khác nhưng chi phí và thời gian vận chuyển sẽ tăng, khiến giá khó giảm.

Heli

Trước khi xung đột ở Trung Đông nổ ra vào cuối tháng 2, tổ hợp công nghiệp Ras Laffan của Qatar cung cấp khoảng 1/3 nguồn heli của thế giới.

Heli là sản phẩm phụ của quá trình khai thác khí tự nhiên và được sử dụng trong nhiều lĩnh vực, từ túi khí ô tô, máy chụp MRI đến khai thác chất bán dẫn. Đây là nguyên liệu rất quan trọng để chế tạo chip phục vụ làn sóng AI vì có khả năng làm mát và bảo vệ tấm wafer silicon, đồng thời rất khó thay thế.

Các nhà khai thác chip đang tìm nguồn cung thay thế và sử dụng lượng dự trữ để bù đắp thiếu hụt.

Do heli không được giao dịch trên sàn, ảnh hưởng đến giá khó xác định. Tuy nhiên, theo chuyên gia Phil Kornbluth, giá giao ngay đã ít nhất tăng gấp đôi từ tháng 3, trong khi thị trường đang thiếu nguồn cung nghiêm trọng.

Nguồn cung còn chịu thêm áp lực khi Trung Quốc áp đặt hạn chế xuất khẩu heli để bảo đảm nhu cầu trong nước, còn các cuộc tấn công của Ukraine cũng làm giảm sản lượng của Nga.

Theo chuyên gia Kornbluth, ngành công nghiệp vẫn có thể bù đắp một phần nguồn cung từ các khu vực khác. Tuy nhiên, nếu xung đột với Iran kéo dài, tình trạng thiếu hụt sẽ ngày càng nghiêm trọng vì lượng tồn kho hiện nay đang dần cạn kiệt.

Nh.Thạch

AFP